Αγροτικό, η "Ανάγνωση Αγροτικού Χώρου" και η Πολιτική - Του Γρηγόρη Κλαδούχου

Του Γρηγόρη Κλαδούχου.

Αγροτικό, η "Ανάγνωση Αγροτικού Χώρου" και η Πολιτική:

• Ένα οικοδόμημα χώρας συγκεντρωτικού Αθηναϊκού Ελλαδισμού γεννά διαπλοκή, οδήγησε στην διαφθορά και χρεοκρατία. Η Ελλάδα είναι ιστορικό προϊόν περιοχών, τόπων, περιφερειών με πληθυντικό αριθμό εσωτερικών κοινωνικών και πολιτισμικών κεφαλαίων.

• H Ελλάδα κατά αναλογία έχει τα περισσότερα χωριά παγκοσμίως και της λείπουν μικρές πόλεις ροής ζωτικότητας στον άμεσο χώρο οικονομικοκοινωνικής αναφοράς τους. Να διαβάσουμε τι έλεγε ο Παπαναστασίου, ο Καραβίδας, ο Τρίτσης για τα χωριά, την οικιστική διάρθρωση.

• Σε εξέλιξη είναι διαμαρτυρίες γεωργών. Άλλο είναι το αγροτικό ζήτημα (που περιλαμβάνει και το γεωργικό) και μέρος του η διατροφική γεωργία. Ο αγροτικός χώρος είναι πολλά: κατοίκηση, υποδομές, βιοτεχνία, τουρισμός και άλλα. Μίλησε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης και για αυτό και για τον γαστρονομικό πολιτισμό μας και πολλά άλλα. Διαβάζοντας την ΑΓΡΟΦΙΛΙΑ (1), θα αγαπήσουμε την Ελλάδα. Αλλά και αν δεν αντέχουμε να διαβάσουμε όλο το βιβλίο, ας διαβάσουμε την εισαγωγή που είναι η ομιλία του Χαραλαμπίδη στην Καρδίτσα στις 8 Φεβρουαρίου 1997, που οργάνωσαν η τοπική αυτοδιοίκηση και πολιτιστικοί φορείς σε στιγμές μεγάλων αγροτικών κινητοποιήσεων. Θα μάθουμε ότι το αγροτικό πρόβλημα έχει ανάγκη συνολικής έκφρασης και ότι πρόκειται για πρόβλημα περιφερειακής ανάπτυξης. Έκανε το ΠΑΣΟΚ μια Συνδιάσκεψη στην Λάρισα λίγο καιρό πριν. Έσωσε τα περιεχόμενα ο περιφερειάρχης Κουρέτας που σας θύμισε τον πρωταγωνιστισμό του Μιχάλη στον αγώνα της Περιφερειακής Αναγέννησης.

• Πρέπει οι τεχνολάτρες, «εκσυγχρονιστές», του αφηρημένου επιστημονισμού να προτάξουν την ανάγκη εισαγωγής δίπλα στις επιστήμες του ανθρώπου, τις επιστήμες του εδάφους, του εδαφικού κεφαλαίου. Το έδαφος, η γνώση, ο πολιτισμός έχουν αναβαθμιστεί ως συντελεστές παραγωγής.

• Για την αποκατάσταση της αλήθειας, στο ΠΑΣΟΚ ως υπόλογοι, επόμενη κίνηση είναι η ανάληψη ευθύνης αποχώρησης μετά από μια συγνώμη. Στην εποχή του μεγάλου «εκσυγχρονιστή» και αργότερα δεύτερου αρχηγού του «κόμματός», επιδοτήθηκε η εγκατάλειψη της αμπελουργίας και στο πρώτο ΜΟΠ (Μεσογειακό Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα) επιδοτήθηκε η αντικατάσταση της ελιάς με avogado (2). ---

• Οι αγροτικές κινητοποιήσεις παίρνουν βίαιες μορφές, γιατί απουσιάζει η πολιτική, η πρόβλεψη, το σχέδιο Αγροδομικής Ανασυγκρότησης. Μαζί με πολιτικές ανάκτησης εμπιστοσύνης κράτους – πολίτη απαιτείται η επανεισαγωγή του αγροτικού χώρου στην Ημερήσια Διάταξη της Οικονομικής Γεωγραφίας. Η χώρα πρέπει να δει τα πολλά Εδαφικά της Παραγωγικά Υποσυστήματα, την Αγροτική Παιδεία, τα Διατροφικά Αγροκοσμήματα, την ταυτότητα – ποιότητα προϊόντων, τον οινογαστρονομικό πολιτισμό, τις Χωροταξικές Ισορροπίες.

…
Παραπομπές:

(1): ΑΓΡΟΦΙΛΙΑ: Αγροτική Αναγέννηση-Νέα Αγροτικότητα, (6η έκδοση 2023, ΣΤΡΑΒΩΝ)
(2): σελίδα 343 του ΕΝΔΟΓΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Διαρθρωμένη ή Αποδιαρθρωμένη Τοπική Ανάπτυξη; Της ΣΤΕΛΛΑΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗ – ΤΖΕΔΑΚΗ (1999, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ).

Αγροτική Επανεκκίνηση: Από τις Επιδοτήσεις και τις Ποσοστώσεις στη Ριζική Αποκέντρωση-Αναγέννηση - Του Ντίνου Παπαντωνίου

Του Ντίνου Παπαντωνίου.

Για δεκαετίες, η ελληνική γεωργία κινήθηκε ανάμεσα σε δύο άκρα: το καρότο των επιδοτήσεων και το καμουτσίκι των ποσοστώσεων.

Ένα πλαίσιο που άλλοτε ενίσχυσε το εισόδημα, αλλά συχνά εγκλώβισε την παραγωγή σε μια ψευδαίσθηση ασφάλειας και σε μια βαθιά εξάρτηση από μηχανισμούς έξω από τον αγρότη και την κοινότητά του.

Σήμερα βρισκόμαστε στο πιο κρίσιμο σταυροδρόμι.

Αυτό που διακυβεύεται πλέον δεν είναι μόνο η βιωσιμότητα της εκμετάλλευσης.Είναι η επιβίωση της αγροτικής οικογένειας, η συνοχή της υπαίθρου, η αυτάρκεια της χώρας, η ισορροπία της ελληνικής κοινωνίας.

ΜΙΛΗΣΤΕ ΓΙΑ ΟΛΑ

Στις αγροτικές συγκεντρώσεις, στα χωριά, στις πλατείες, στα καφενεία, η συζήτηση πρέπει να ξεφύγει από τα στενά όρια του “πόσα θα πάρουμε”. Πρέπει να ανοίξει, να γίνει ολιστική, να γίνει πολιτική  με την αρχική, κοινωνική σημασία της λέξης.

ΜΙΛΗΣΤΕ για τον αγροτικό χώρο: την ερημοποίηση, την εγκατάλειψη, τις υποδομές που λείπουν.

ΤΗΝ ΚΑΤΟΙΚΙΑ: πώς θα ξανακατοικηθεί το χωριό, η ύπαιθρος; Πώς θα μείνουν οι νέοι;

ΤΙΣ ΠΑΡΑΓΩΓΕΣ: πώς θα πάμε από την ποσότητα στην ταυτότητα, στην ποιότητα, στην προστιθέμενη αξία;

ΤΟ ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ: για το νερό, το έδαφος, την κλιματική πίεση. 

ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ: τα σχολεία, την υγεία, τις μετακινήσεις, τον πολιτισμό.

Η γεωργία δεν είναι ένας κλάδος της οικονομίας.

Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται ολόκληρη η ελληνική ύπαιθρος.

Μην περιμένετε  πρωτοβουλίες «από πάνω».

ΘΥΜΑΜΑΙ: το 2023 όλοι οι υποψήφιοι δήμαρχοι και περιφερειάρχες μίλησαν για «αγροτικά γραφεία».

Αλλά ποιοι κάλεσαν έναν αγροτικό σύλλογο ή έναν συνεταιρισμό σε σοβαρή, θεσμική διαβούλευση;

Ίσως κανένας. Η αλλαγή δεν θα έρθει με ψηφίσματα.

Η αλλαγή θα ξεκινήσει από το χωριό, την κοινότητα.

Η ΕΠΑΝΑΚΚΙΝΗΣΗ ΘΕΛΕΙ:

• Ζωντανά τοπικά συμβούλια
• Πραγματικούς αγροτικούς συλλόγους
• Συνεταιρισμούς νέας γενιάς, διαφανείς και εξωστρεφείς.
• Συλλογική διαπραγμάτευση
• Τοπικά αναπτυξιακά σχέδια με βάση τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής. Και η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να έχει καθοριστικό ρόλο.

Η ΡΙΖΙΚΗ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ δεν είναι σύνθημα. Είναι όρος επιβίωσης.

Αν δεν ξαναχτιστεί η χωρική δημοκρατία, το χωριό, η κοινότητα, η περιφέρεια, η ύπαιθρος δεν θα μπορέσει να αναγεννηθεί.

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΚΚΙΝΗΣΗ είναι υπόθεση όλων μας.

• Δεν αφορά μόνο όσους καλλιεργούν.
• Αφορά όσους τρώνε.
• Όσους ζουν στις πόλεις.
• Όσους θέλουν ποιοτική τροφή, καθαρό νερό, βιώσιμα τοπία, ζωντανές κοινότητες, πολιτισμό και ταυτότητα.

Η ελληνική ύπαιθρος δεν είναι παρελθόν.

Είναι το μέλλον, ας το διεκδικήσουμε.

Αγροτικό ζήτημα: Ένα κάλεσμα επιστροφής στην Πολιτική

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις ως αφετηρία για να ξανασκεφτούμε συλλογικά τον Τόπο, το σχέδιο και το μέλλον μας.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις που επανέρχονται ξανά και ξανά στον δημόσιο χώρο δεν είναι συγκυριακές. Είναι το σύμπτωμα μιας μακράς παρακμής, είναι μια κύρια εμφάνισης της ήττας της πολιτικής περιόδου της μεταπολίτευσης. Είναι ακόμα η φωνή ενός κόσμου που εγκαταλείφθηκε συστηματικά, όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά, κοινωνικά, συμβολικά. Ενός κόσμου που σταδιακά στερήθηκε το δικαίωμα να σχεδιάζει το μέλλον του στον τόπο του.

Σε όλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης, όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα - ακόμα και αυτά που δεν κυβέρνησαν - απέτυχαν να διαμορφώσουν μια συνεκτική και βιώσιμη αγροτική πολιτική. Ο αγρότης αντιμετωπίστηκε είτε ως αποδέκτης επιδοτήσεων είτε ως πρόβλημα προς διαχείριση. Ποτέ ως κεντρικός φορέας παραγωγής, κοινωνικής συνοχής και εθνικής στρατηγικής. Η πολιτική αντικαταστάθηκε από μηχανισμούς και το όραμα από προσωρινές λύσεις.

Οφείλει να παραδεχτεί κανείς ότι δεν τέθηκε ποτέ σοβαρά το ζήτημα της σχέσης πόλης και υπαίθρου. Η Ελλάδα οικοδόμησε ένα υπερσυγκεντρωτικό - αθηνοκεντρικό - μοντέλο ανάπτυξης, αποκομμένο από το έδαφος και την παραγωγή του. Γιγαντώθηκαν μη βιώσιμες πόλεις, ενώ η ύπαιθρος αποψιλώθηκε από ανθρώπους, υποδομές και ζωή. Το αποτέλεσμα είναι ορατό: ερήμωση, εγκατάλειψη της γης, νέοι άνθρωποι ξεριζωμένοι από τον τόπο τους.

Το σύστημα που κυβερνά τη χώρα αντιμετώπισε τους αγρότες ως περιθωριακούς, ως κάποιας μορφής 'αναγκαίο κακό'. Δεν είναι λοιπόν να απορεί κανείς που η ύπαιθρος εγκαταλείφθηκε μαζικά. Δεν ήταν πια 'της μόδας' να είσαι αγρότης.

Το αγροτικό ζήτημα περιορίστηκε τεχνητά στη γεωργία, ενώ στην πραγματικότητα αφορά ολόκληρη την ύπαιθρο. Την κατοίκηση, τις υποδομές, την κοινωνική ζωή, τη μικρή μεταποίηση, τον τουρισμό, τον πολιτισμό. Όταν ο αγροτικός χώρος δεν «διαβάζεται» ως σύνολο, καμία πολιτική δεν μπορεί να αποδώσει. Πρόκειται πρωτίστως για πρόβλημα περιφερειακής ανάπτυξης και χωρικής ισορροπίας.

Αντίστοιχα, η αγροδιατροφή δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως στρατηγικό πεδίο πολιτισμικής και οικονομικής υπεραξίας. Δεν συνδέθηκε ουσιαστικά με την τοπική γνώση και το τοπίο. Χάθηκε η αυθεντική ταυτότητα των προϊόντων. Η ποιότητα, η διαφοροποίηση και οι εξαγωγές δεν αποτέλεσαν εθνική επιλογή. Κυριάρχησαν η εξάρτηση, η μετριότητα και η απουσία σχεδίου.

Αυτό που συνέβη ήταν πως, όπως σε κάθε περιφερειακό, δορυφορικό κράτος, οι πολίτες εκπαιδεύτηκαν να μην χαρακτηρίζονται απ' ότι παράγουν, μα απ' ότι καταναλώνουν. Αντί λοιπόν να εξάγουμε αγροτικά προϊόντα, βρεθήκαμε να 'εξάγουμε' κεφάλαια και τα καλύτερα μυαλά της χώρας.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η σκέψη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη υπήρξε καθαρή και διδακτική. Δυστυχώς ακόμα και προφητική. Η Αγροφιλία δεν είναι απλώς ένα βιβλίο. Είναι πολιτική πρόταση και αναπτυξιακό σχέδιο. Μια συνολική ανάγνωση του αγροτικού χώρου που συνδέει το έδαφος, τη γνώση και τον πολιτισμό ως σύγχρονους συντελεστές παραγωγής. Μια πρόταση για μια Ελλάδα που δημιουργεί, αντί να επιδοτεί την παρακμή της.

Κεντρικός άξονας αυτής της σκέψης ήταν η νέα γενιά. Όχι ως φθηνό εργατικό δυναμικό, αλλά ως φορέας δημιουργίας και αξιοπρέπειας. Η επιστροφή των νέων στη γη δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε οικονομικά κίνητρα. Απαιτεί κοινωνική αναγνώριση, ποιότητα ζωής, συλλογικότητα και προοπτική. Απαιτεί την ανάδειξη του αγροτικού τρόπου ζωής ως επιλογής ελευθερίας και δημιουργίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι αγροτικές κινητοποιήσεις μπορούν – και πρέπει – να λειτουργήσουν ως κάτι πολύ ευρύτερο από μια συντεχνιακή διαμαρτυρία. Μπορούν να γίνουν το έναυσμα για μια μεγάλη επιστροφή ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας στην πολιτική. Όχι στην πολιτική της διαχείρισης, αλλά στην πολιτική με την αυθεντική έννοια του όρου: την πολιτική ως σχέδιο, ως πρόλογο για το μέλλον. Ως συλλογική σκέψη πριν από την πράξη. Ως ερώτημα για το τι χώρα θέλουμε να είμαστε.

Δεν μπορούν, τέλος, να παρακαμφθούν οι ευθύνες των κάθε λογής αγροτικών εκπροσωπήσεων. Απέτυχαν να αρθρώσουν στρατηγικό λόγο, να ξεφύγουν από τη λογική του πρόσκαιρου αιτήματος, να συγκρουστούν με το σύστημα που τους χρησιμοποιούσε. Η διαρκής διαμαρτυρία χωρίς σχέδιο οδηγεί νομοτελειακά σε αδιέξοδο. Τα δάκρυα που χύνονται σήμερα είναι, σε μεγάλο βαθμό, κροκοδείλια.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις έχουν νόημα μόνο αν μετατραπούν από κραυγή απόγνωσης σε απαίτηση πολιτικής ρήξης. Ρήξης με το αποτυχημένο μοντέλο της μεταπολίτευσης. Ρήξης με την Ελλάδα της επιδότησης, της εγκατάλειψης και της μετριότητας. Διαφορετικά, ο αγροτικός κόσμος δεν θα σωθεί· απλώς θα σβήσει αθόρυβα.

Και τότε, δεν θα έχουμε χάσει μόνο έναν παραγωγικό τομέα.

Θα έχουμε χάσει τον Τόπο.

υγ. Αν σας ενδιαφέρει το ζήτημα, έστω και λίγο, κάνετε μια μεγάλη χάρη στον εαυτό σας: διαβάστε την Αγροφιλία.

Χριστούγεννα 2025: Να ξαναβρούμε την ανθρώπινη διάστασή μας

Σήμερα, τα Χριστούγεννα του 2025, θέλω πολύ να ενστερνιστώ το μήνυμα ελπίδας που φέρνει αυτή η μέρα και να εκφράσω τη δική μου ελπίδα ο κόσμος τη νέα χρονιά να επανέλθει σε μια τροχιά ανθρωπισμού και αληθινής προόδου.

Κοιτώντας πίσω στην χρονιά που μας πέρασε βλέπω μια σειρά γεγονότων που με γεμίζουν θλίψη και απαισιοδοξία. Από την απόλυτη καταστροφή στη Γάζα και τον συνεχιζόμενο όλεθρο στα πεδία των μαχών της Ουκρανίας μέχρι την πολεμική παράκρουση σε μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής και την παράνοια που κυριαρχεί σε ισχυρούς κύκλους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Ανεξάρτητα των θρησκευτικών πιστεύω καθενός μας, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι ο Ιησούς Χριστός ευαγγελίστηκε την Αγάπη. Ποιο είναι άραγε το αντίθετο της αγάπης; Ίσως να είναι ο διακαής πόθος για την εξουσίας. Ο πόθος αυτός που οδηγεί στην υπερσυγκέντρωση πλούτου και στην απομείωση της αξίας της ίδιας της ανθρώπινης ζωής.

Θέλω να πιστεύω πως ο άνθρωπος βαθιά μέσα του διατηρεί την αυθεντική υπόστασή του. Από τη Νέα Υόρκη ως τη Σαγκάη και από εκεί ως την Τεχεράνη, τη Μόσχα και το Παρίσι, βαθιά μέσα μας το ξέρουμε όλοι: Το δέον γενέσθαι το βρίσκει κανείς μέσα από την αγάπη, το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο και την αλληλεγγύη. 

Όσα πλούτη κι αν συγκεντρώσει, όση εξουσία κι αν πάρει στα χέρια του κάποιος, όλα αυτά είναι ανούσια εφόσον χαθεί το νόημα. Και το νόημα κανείς το βρίσκει μέσα από την 'ευχάριστη αλληλεξάρτηση', όπως καταλήγει το και υπέροχο ντοκιμαντέρ 'The Swedish Tehory of Love':

Εύχομαι λοιπόν τα φετινά Χριστούγεννα να μας φέρουν το πιο σημαντικό δώρο: Τον δρόμο προς την εκ νέου ανακάλυψη της ανθρώπινης διάστασής μας.

Τοιχογραφίες κλασικών φιλοσόφων στην Ι.Μ. Μεγάλου Μετεώρου

Επισκέφτηκα χθες την Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου - Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στην Καλαμπάκα. Βγαίνοντας από τον Ναό της Μονής και βαδίζοντας προς τον εξώστη και κάποιους μουσειακούς χώρους, το μάτι μου έπεσε στην παρακάτω τοιχογραφία:

Όμηρος, Θουκυδίδης, Πλάτων Αριστοτέλης και Πλούταρχος δίπλα στον Άγιο Ιουστίνο, ο οποίος κατά την τοιχογραφία ήταν φιλόσοφος και μάρτυρας.

Ομολογώ πως αρχικά τα έχασα. 

Στη συνέχεια αναθάρρησα. 

Λες τελικά όλη η ρητορική περί 'ελληνορθόδοξου' να μην στερείται βάσης; Τουλάχιστον, όχι απολύτως; Λες ο αείμνηστος δάσκαλός μας Μιχάλης Χαραλαμπίδης να είχε δίκιο που έλεγε ότι 'από την Εκκλησία του Δήμου περάσαμε στην Εκκλησία των Πιστών';

Δεν ξέρω. Εξακολουθώ να είμαι ιδιαίτερα σκεπτικός ως προς τη συμβατότητα του ελληνικού πνεύματος με την ορθοδοξία. Σε κάθε περίπτωση το εννοώ ότι αναθάρρησα και θα μελετήσω το θέμα περισσότερο επιμελώς. Εξάλλου οι βεβαιότητες ανήκουν αποκλειστικά και μόνο στην σφαίρα της μετριότητας.

Αθήνα - Καλαμπάκα - Αθήνα την περίοδο των μπλόκων

Από καιρό θέλαμε να κάνουμε μια εκδρομή στα Μετέωρα και είχαμε σκεφτεί να τη συνδυάσουμε με μια επίσκεψη στον "Μύλο των Ξωτικών" στα όμορφα Τρίκαλα. Αρχικά είχαμε κανονίσει με κάποιους φίλους μας στις αρχές Δεκέμβρη, η κακοκαιρία όμως των ημερών μας οδήγησε να το μεταφέρουμε για τις 19 έως 21/12, το τριήμερο δηλαδή που μόλις ολοκληρώθηκε.

Ξεκινώντας είχαμε την αγωνία των μπλόκων. Στον πηγαιμό, από Αθήνα προς ένα χωριό της Καλαμπάκας, ακολουθήσαμε ευλαβικά τις οδηγίες της ελληνικής αστυνομίας, οι οποίες μάλιστα με εντυπωσιακό τρόπο προσφέρονται και από την υπηρεσία Google Maps. Αποτέλεσμα; Για μια διαδρομής που κανονικά διαρκεί 3:30' χρειαστήκαμε 5:30', μαζί με πολλή κούραση και εκνευρισμό. Δυσκολίες που εντείνονται περαιτέρω όταν κανείς ταξιδεύει με μικρά παιδιά.

Στην επιστροφή αποφασίσαμε να κινηθούμε πιο ριζοσπαστικά. Όπου ήταν εφικτό, αγνοήσαμε τις οδηγίες της αστυνομίας και κινηθήκαμε πάνω στον εθνικό οδικό άξονα. Μείναμε όλοι κατάπληκτοι με τη συμπεριφορά των διαμαρτυρομένων αγροτών όταν προσεγγίζαμε στα μπλόκα τους: Με το που λέγαμε πως έχουμε μαζί μας μικρά παιδιά, με χαρά μας άφηναν να περάσουμε, δίχως καμία άλλη ερώτηση. Σημειώνω πως παρά την παρουσία δεκάδων τρακτέρ σε κάθε μπλόκο, οι δρόμοι είναι ανοιχτοί, τουλάχιστον με μια, πολλές φορές και με δυο λωρίδες κυκλοφορίας σε κάθε ρεύμα. Αποτέλεσμα; Τρίκαλα - Αθήνα περίπου σε περίπου 3:45', δηλαδή ελάχιστα παραπάνω από το αναμενόμενο σε οποιαδήποτε συνηθισμένη μέρα.

Δεν μπορώ ακόμα να μην μεταφέρω την αγανάκτησή μου για τις σχεδόν τιμωρητικές οδηγίες των αρχών προς τους οδηγούς: Είναι αδιανόητο το ρεύμα προς τον βορρά της χώρας να καλείται να περάσει από Θήβα, Λιβαδειά, Αμφίκλεια και Μπράλο... Ακόμα και αν έπρεπε να επιλεγούν παρακαμπτήριοι δρόμοι, υπάρχουν άλλοι, πολύ βολικότεροι,

Η ουσία είναι όμως πως αν υπήρχε μια βασική συνεννόηση μεταξύ των διαδηλωτών και των αρχών, ο βασικός όγκος των μετακινουμένων - σίγουρα οι οικογένειες, οι ασθενείς, μαθητές και φοιτητές, κλπ - θα μπορούσαν χωρίς κανένα πρόβλημα να περνούν κανονικά από την εθνική οδό, μιας και η κινητοποίηση έχει απεργιακή φύση, ως προς τις μεταφορές προϊόντων και παρόμοιες δραστηριότητες.

Για κάποιο λόγο όμως, με πρόσχημα την ασφάλεια, επιλέγεται να ριχτεί λάδι στη φωτιά και να προκύψει σύγκρουση κοινωνικών ομάδων Σύγκρουση όμως που μέχρι στιγμής δεν συμβαίνει, καθότι η κοινωνία είναι μαζικά με το πλευρό των αγροτών.

Πρέπει όλοι να αναγνωρίσουμε ότι το κλείσιμο των δρόμων είναι μια ακραία μορφή κινητοποίησης. Δυστυχώς όμως το ίδιο ακραία είναι και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο αγροτικός κόσμος της χώρας μας. Το σαββατοκύριακο που πέρασε μου έδειξε ότι οι αγρότες, ακόμα και όταν προβαίνουν στα ακραία αυτά μέτρα, έχουν κατανόηση και συμπόνια για τον συμπολίτη τους. 

Ταυτόχρονα προβληματίστηκα ιδιαίτερα με την στάση της ελληνικής αστυνομίας ή, για να είμαι πιο ακριβής και δίκαιος, με το σκεπτικό εκείνων που της έχουν δώσει συγκεκριμένες εντολές. Δεν γίνεται ένας τόσο σημαντικός θεσμός που πρέπει να φροντίζει για την ασφάλεια του πολίτη σε όλα τα επίπεδα, να χειραγωγείται και να γίνεται πιόνι στην πολιτική σκακιέρα. 

Κλείνοντας θέλω να πω ότι τα Μετέωρα είναι ένα θαύμα της φύσης που κάθε άνθρωπος στίχοι οφείλει να επισκεφτεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. 

Αν και αυτοπροσδιορίζομαι ως αγνωστικιστής, είναι ένα από τα μέρη αυτά όπου νιώθεις μια ιδιαίτερη ενέργεια η οποία σε κάνει να συνδέεσαι ισχυρότερα με τον κόσμο και να αναρωτιέσαι εάν υπάρχουν όντα και έννοιες πέρα από εκείνα που αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας.

48: Ευγνωμοσύνη και ευθύνη

Την Τρίτη 9 Δεκεμβρίου 2025 έκλεισα τα 48 μου χρόνια. Μαζί με τη χαρά των ευχών, ένιωσα την ανάγκη να σταθώ για λίγο απέναντι στον χρόνο. Όχι με μελαγχολία, αλλά με καθαρό μυαλό.

Θυμήθηκα τον εαυτό μου το 2000, τότε που ιδρύσαμε τη Virtual Trip. Εκείνη την εποχή κάποιος 48 ετών μου φαινόταν «μεγάλος». Σήμερα καταλαβαίνω ότι μπορεί κανείς να νιώθει νέος και γεμάτος ενέργεια και σ’ αυτή την ηλικία. Πιθανότατα και σε αρκετά μεγαλύτερη.

Η πραγματικότητα βέβαια είναι πως βρίσκομαι στα πρώτα χρόνια της λεγόμενης μέσης ηλικίας. Και αυτό, όσο κι αν ακούγεται παράξενο, μου γεννά δύο πολύ καθαρά συναισθήματα: ευγνωμοσύνη και ευθύνη.

Ευγνωμοσύνη, γιατί έχω ζήσει πολύ περισσότερα απ’ όσα θα τολμούσα να φανταστώ όταν ξεκινούσαμε τότε — μαζί με τον Περικλή, τον Μίλτο, τον Νίκο και τον Χάρη. Και ευγνωμοσύνη, γιατί δεν μου διαφεύγει κάτι βασικό: όσα για εμάς σήμερα είναι «δεδομένα», για τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων στον κόσμο παραμένουν δύσκολα ή και άπιαστα.

Γεννήθηκα στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’70, σε μια κοινωνία που —με τα καλά και τα κακά της— μου έδωσε σταθερότητα και ευκαιρίες. Αυτή η πραγματική, και συχνά ανομολόγητη, καλή τύχη δεν μου διαφεύγει. Δεν αισθάνομαι ότι δικαιούμαι τίποτα εκ των προτέρων. Αντίθετα, νιώθω βαθιά ευγνώμων για την οικογένειά μου, για τους συνιδρυτές μου, και για όλους τους ανθρώπους με τους οποίους δουλέψαμε μαζί αυτά τα 25 χρόνια.

Ακριβώς αυτή η επίγνωση, όμως, φέρνει και την άλλη πλευρά: την ευθύνη. Την ευθύνη να αξιοποιήσουμε ό,τι έχουμε στη διάθεσή μας για να προσφέρουμε κάτι ουσιαστικό σε περισσότερους ανθρώπους.

Όχι μόνο στους περίπου 500 ανθρώπους του δικού μας οικοσυστήματος, αλλά ούτε μόνο στις περίπου 40.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις που εξυπηρετούμε παγκοσμίως. Τελικά, το αποτέλεσμα της δουλειάς μας αφορά τα εκατομμύρια των χρηστών που στηρίζονται στις τεχνολογίες μας. Σε αυτούς αναφερόμαστε, άμεσα ή έμμεσα, κάθε μέρα.

Σκέφτομαι συχνά ότι όταν ένα συλλογικό, δημιουργικό εγχείρημα προσφέρει πραγματικό όφελος, τότε η δουλειά αποκτά σκοπό πέρα από την προσωπική επιτυχία. Κάπως έτσι γίνεται και «χρέος» — ίσως με την έννοια που μιλά για Χρέος ο Καζαντζάκης. Και κάπου εκεί επιστρέφει ξανά μια απλή αλήθεια: τίποτα από αυτά δεν γίνεται χωρίς ομάδα. Η ομαδικότητα είναι που κάνει τη διαφορά. Χρέος λοιπόν προς την ομάδα, χρέος προς τον συνεργάτη, και σε τελική ανάλυση χρέος προς τον συνάνθρωπο.

Αν κάτι με κάνει σήμερα πιο αισιόδοξο από ποτέ, είναι η πεποίθηση ότι μια διεθνής, ουσιαστικά επιδραστική τεχνολογική επιχείρηση μπορεί πράγματι να αναπτυχθεί από την Ελλάδα. Το έχουμε αποδείξει ότι διαθέτουμε δυνατότητες, αξίες και —κυρίως— ανθρώπους για να το κάνουμε.

Ίσως αυτό να είναι τελικά και το παράδοξο της ηλικίας: το σώμα μετρά χρόνια, αλλά η προοπτική, ο ενθουσιασμός και η αισιοδοξία για όσα έρχονται σε κάνουν να νιώθεις νέος.

Η αλήθεια μου είναι πως στα 48 δεν αισθάνομαι μεγάλος. Αισθάνομαι όμως πιο συνειδητοποιημένος. Και αν κρατώ κάτι από αυτή τη χρονιά, είναι πως ό,τι είναι εκτός του ελέγχου μας δεν πρέπει να το φοβόμαστε.

Αντίθετα, οφείλουμε να επικεντρωθούμε σε εκείνα που μπορούμε να ελέγξουμε: την προσπάθεια, την επιμονή, τις καλές προθέσεις.

Σε αυτά θέλω να μείνω συνεπής. Και θα το κάνω.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους για τις ευχές. Τα καλύτερα είναι μπροστά μας.