Περί της εργατικής τάξης και της αλλοτρίωσης της ταξικής συνείδησης

Σε ποια τάξη ανήκεις, αγαπητέ αναγνώστη; Θα έλεγες εύκολα πως είσαι 'εργάτης';

Ήπια σήμερα το πρωί έναν καφέ με έναν καλό φίλο από τα φοιτητικά μου χρόνια, παλιό σύντροφο στην ΠΑΣΠ ΑΕΙ Ηρακλείου. Συζητούσαμε για την πολιτική και κοινωνική κατάσταση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Κάποια στιγμή λέει 'το πρόβλημα είναι οι διαδηλώσεις για τα Τέμπη'. Συνεχίζει κάνοντάς το ακόμα χειρότερο λέγοντας πως "επίσης πρόβλημα είναι όλη η 'ρητορική εναντίον της διαφθοράς'".

Στην ερώτησή μου 'ήπιες τσίπουρα πριν έρθεις για καφέ στις 10 το πρωί;', απάντησε ότι 'όχι, δεν έχω πιει δυστυχώς (!)), όμως είμαι επίτηδες προβοκάτορας'. Συνέχισε εξηγώντας πως η κοινωνική αντίδραση για 'ηθικοπλαστικά', όπως τα χαρακτήρισε, ζητήματα, αν και έχει υγιή βάση, στην πραγματικότητα βολεύει το 'σύστημα'. Πώς; Διότι μας αποπροσανατολίζει από τα ουσιώδη που αφορούν αυτό που λέγαμε παλιά 'πάλη των τάξεων'. Την ώρα που, σύμφωνα με τον φίλο, συζητάμε για τα Τέμπη και τη διαφθορά, τα καρτέλ στην ενέργεια, στη λιανική και στον τραπεζικό χώρο συσσωρεύουν δισεκατομμύρια (στην κυριολεξία) με πρωτόγνωρους ρυθμούς (επίσης στην κυριολεξία).

Σύμφωνα με τον παλιό σύντροφο λοιπόν, που φοβάμαι ότι έχει κάποιο δίκιο, το πρόβλημα δεν είναι (προφανώς) ότι έχουμε διαδηλώσεις για τα Τέμπη αλλά ότι δεν έχουμε συγκεντρώσεις, ίσως και επανάσταση, για την κλοπή της εργατικής τάξης, η οποία διαπράττεται από την ανώτερη τάξη, στους τομείς της ενέργειας (πόσα πληρώνεις ΔΕΗ;), της λιανικής (πόσα πληρώνεις super-market;), των μεταφορών (πόσο πληρώνεις διόδια), των κατασκευών (πόσο πληρώνεις ενοίκιο), και τόσων άλλων πλευρών της καθημερινής μας ζωής «ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός».

Γιατί λοιπόν δεν γίνονται καθημερινές διαδηλώσεις; Γιατί δεν γίνεται επανάσταση, αφού μας ξεζουμίζουν δίχως έλεος και σταματημό;

Πολύ απλά διότι έχει πλήρως αλλοτριωθεί η ταξική μας συνείδηση. Διότι από 'project officer' και 'front-end team leader' μέχρι CEO, όλοι νομίζουμε πως έχει δήθεν αλλάζει η κοινωνική μας τάξη. Καλώς ή κακώς όμως η κοινωνική τάξη δεν αλλάζει εύκολα και σίγουρα η συντριπιτική πλειοψηφία από εμάς, αν όχι όλοι, ανήκουμε στην εργατική τάξη.

Μα πως μπορώ να το ξέρω αυτό;

Ένας άλλος σύντροφος παλιότερα με είχε ρωτήσει το εξής: "Μήτσο, πόσους συμμαθητές σου μπορείς να πάρεις τώρα τηλ και να τους πεις: 'Με συγχωρείς, αντιμετωπίζω μια έκτακτη κατάσταση, μπορείς να μου δανείσεις ένα εκατομμύριο ευρώ και να στο επιστρέψω σε δυο εβδομάδες;'". Του απάντησα ρωτώντας αν είναι τρελός και πως, αν το πω αυτό, μάλλον θα καλέσουν το 166 για να με στείλουν στο Δαφνί. "Ακριβώς," συνέχισε, "καθώς είσαι παιδί της εργατικής τάξης. Υπάρχουν όμως άνθρωποι ανώτερης τάξης που δεν θα δίσταζαν να κάνουν αυτό το τηλεφώνημα και θα είχαν μάλιστα αρκετές επιλογές".

Δεν αλλάζεις λοιπόν εύκολα κοινωνική τάξη - ευτυχώς. Σίγουρα μάλιστα δεν την αλλάζεις αν βγάλεις πέντε ή δέκα ευρώ παραπάνω. Ανήκεις - και θα ανήκεις πάντοτε - στην τάξη στην οποία γεννήθηκες. Πάρ'το απόφαση και κοίταξε να παλέψεις, με τον τρόπο που νομίζεις εσύ, για τα συμφέροντα της τάξης σου.

Σε αυτό νομίζω η κομμουνιστές είχαν δίκιο: Η ιστορία πράγματι γράφεται από την πάλη των τάξεων.

Η επιστήμη είναι πολιτική - Η τεχνολογία και η επιχειρηματικότητα, επίσης

Η άποψή μου είναι αντιδημοφιλής, θα την πω όμως χωρίς περιστροφές:

Η παραγωγή συστημάτων καταστροφής και δολοφονιών δεν έχει σε τίποτα να κάνει με την κοινότητα της οικονομίας της γνώσης, της συνεργασίας και της δημιουργικότητας. Σε απολύτως τίποτα.

Εκτός από ειρηνιστής βέβαια είμαι και πραγματιστής. Πρέπει να έχουμε ισχυρή άμυνα για να διασφαλίζουμε την ειρήνη; 

Οπωσδήποτε. 

Ποιος είναι ο καλύτερος δρόμος για αυτό, όσον αφορά την Ελλάδα; 

Όχι μόνο ο καλύτερος αλλά και ο μοναδικός επί της ουσίας είναι η ομοσπονδιοποίηση της Ευρώπης. Η Ελλάδα πρέπει να πρωτοστατήσει στη διαδικασία αυτή. Οφείλει να την επιταχύνει - και να τη διαφυλάξει - με κάθε τρόπο.

Ποιος λοιπόν θα αναπτύσσει τα αμυντικά συστήματα; 

Κρατικοί και ευρωπαϊκοί φορείς, με μακροπρόθεσμη στρατηγική και αυστηρό έλεγχο. Θα μπορούσαν να εμπλακούν και εταιρείες; 

Σίγουρα ναι.

Αυτό όμως που σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνεται είναι το να παρουσιάζεται η 'πολεμική οικονομία' ως μια 'επιχειρηματική ευκαιρία'.

Για να το πω όσο πιο απλά μπορώ: Για εμάς στην Starttech Ventures, στην Epignosis και στη Yodeck η επιχειρηματικότητα είναι μια αποστολή αλλαγής προς το καλύτερο. Ένας αγώνας προόδου. Όχι μια επιχείρηση καταστροφής.

Θα πω λοιπόν το προφανές: Όλοι μας, πρώτα απ' όλους όμως η νεολαία, πρέπει να πρωτοστατήσουμε σε ένα νέο, παγκόσμιο και πολύ δυναμικό κίνημα ειρήνης. 

Είναι μια ευθύνη ξεκάθαρη, μια υποχρέωση απέναντι στους εαυτούς μας και στις επόμενες γενιές. Πρέπει ακόμα να ειπωθεί καθαρά το εξής:

Η επιστήμη είναι πολιτική. Δεν υπάρχει αποστειρωμένη, τεχνοκρατική επιστήμη. Κάθε επιστήμονας καλείται να απαντήσει σε ένα βασικό ηθικό ερώτημα: Γιατί σπουδάζουμε και γιατί εργαζόμαστε; Για να σώζουμε ζωές ή για να αφαιρούμε ζωές;

Ακριβώς το ίδιο ισχύει και για την επιχειρηματικότητα όπως και για την τεχνολογία.

Τώρα είναι η ώρα της ευθύνης.

H ραδιοφωνική μου συνέντευξη στον Γιάννη Ραψομανίκη του CretaOne.gr

Το έγκλημα των Τεμπών και η συγγνώμη που δεν ζητήθηκε ποτέ

Το καλοκαίρι που πέρασε διάβαζα ένα ωραίο παιδικό βιβλίο σε ένα τρίχρονο παιδάκι που εξηγούσε πως ζητάμε συγγνώμη. Του άρεσε πολύ, όπως άρεσε και σε μένα. Είναι σημαντικό ξέρεις πως να ζητάς συγγνώμη.

Το βιβλίο εξηγούσε λοιπόν ότι ο καλύτερος τρόπος να ζητήσει κάποιος συγγνώμη είναι ο ακόλουθος:

1. Να πει ξεκάθαρα τι έκανε και να αναλάβει την ευθύνη χωρίς «αλλά» ούτε κανέναν «αστερίσκο».

2. Να περιγράψει επακριβώς τις συνέπειες που είχε η πράξη του στον αποδέκτη της συγγνώμης και να δηλώσει τη μετάνοια του δίχως να προσφέρει οποιαδήποτε δικαιολογία. 

3. Να ρωτήσει αν υπάρχει οτιδήποτε που θα μπορούσε να κάνει για να επανορθώσει και, εάν ναι, το πράξει δίχως καμία καθυστέρηση. 

Πριν τρία χρόνια στην Ελλάδα συντελέστηκε ένα έγκλημα. Κόπηκε νωρίς και με φρικτό τρόπο το νήμα της ζωής ανθρώπων που δεν έφταιγαν σε τίποτα. Πολλοί από αυτούς ήταν νέα παιδιά. 

Μια συγγνώμη με τους όρους που εξηγούμε σε ένα τρίχρονο παιδί δεν έχει ακόμα ζητηθεί από τους διάφορους υπεύθυνους σε όλα τα επίπεδα. 

Αυτό από μόνο του είναι μια μεγάλη ντροπή για την ελληνική κοινωνία.

Αφού λοιπόν εκείνοι που οφείλουν μια αληθινή συγγνώμη δεν έχουν το κουράγιο να τη ζητήσουν, αναρωτιέμαι μήπως τελικά οφείλουμε να ζητήσουμε συγγνώμη όλοι εμείς που με την αδράνεια μας δώσαμε χώρο στην κακιστοκρατία να υπάρξει. 

Για τη σημερινή (Πέμπτη 26/2/2026) διαδήλωση για τα Τέμπη στην Αθήνα

«Εσείς που τώρα κοιτάτε τη δουλειά σας, αύριο στα τρένα θα καίνε τα παιδιά σας» — έλεγαν τα παιδιά του μαυροκόκκινου μπλοκ στην οδό Αιόλου, στο κέντρο της Αθήνας, στη διαδήλωση της Πέμπτης 26 Φεβρουαρίου 2026 για τα τρία χρόνια από το έγκλημα των Τεμπών.

Το έλεγαν με δυνατή φωνή και είχαν απόλυτο δίκιο. 

Νιώθω την ανάγκη να ζητήσω συγγνώμη που δεν ήμουν μαζί με τα παιδιά αυτά, εκεί στην πορεία. 

Το έγκλημα στα Τέμπη δεν θα ξεχαστεί. Αργά ή γρήγορα η δικαιοσύνη θα αποδοθεί.

Στιγμιότυπο από την πορεία της 26ης Φεβρουαρίου 2026 στο κέντρο της Αθήνας για το Έγκλημα των Τεμπών

Αντιφάσεις και Ανήφορος

Σκεφτόμουν ότι σε μεγάλο βαθμό οι άνθρωποι δεν είμαστε παρά οι ίδιες μας οι αντιφάσεις. 

Μας προκαλούν αμηχανία μερικές φορές. Είναι ανθρώπινο. Πρέπει όμως να βρούμε τη δύναμη να τις αγκαλιάσουμε.  Είμαστε όντα ατελή. Η συνειδητοποίηση αυτή είναι ένα πρώτο μεγάλο βήμα. 

Το πιο ωραίο (ίσως και το πιο μικρό σε μέγεθος!) βιβλίο του Καζαντζάκη είναι η «Ασκητική», όπου εκεί ο μεγάλος συγγραφέας μιλά για τον Ανήφορο. Αυτό ακριβώς οφείλει να είναι η ζωή μας για να είναι όμορφη, μια ανηφοριά. 

Λέει συγκεκριμένα:

Στα πρόσκαιρα ζωντανά σώματα τα δυο τούτα ρέματα παλεύουν: 

α) ο ανήφορος, προς τη σύνθεση, προς τη ζωή, προς την αθανασία· 

β) ο κατήφορος, προς την αποσύνθεση, προς την ύλη, προς το θάνατο. 

Με επίγνωση των αντιφάσεων και των αδυναμιών μας, παλεύουμε κάθε μέρα για το καλύτερο και για να γίνουμε εμείς καλύτεροι. 

Ξέρουμε την ατέλεια μας, εμείς όμως αποφασίσαμε να πάρουμε την ανηφόρα που οδηγεί στο τέλος, δηλαδή εκεί που βρίσκεται η τελειότητα. 

Θα προσπαθήσουμε. Κι όπου φτάσουμε.

Από το εξώφυλλο του "Ανήφορου" του Νίκου Καζαντζάκη

Κουδουναραίοι Διστόμου: Τα παιδιά του Στάθη Σταθά

​Ο Στάθης Σταθάς, γνωστός στο Δίστομο ως «Μουρλοστάθης», ήταν μια μεγάλη προσωπικότητα στο μεταπολεμικό Δίστομο. Προσωπικότητα ιδιαίτερη, πνεύμα ευρυμαθές και ανιδιοτελές, ήταν μια μορφή πνευματικού φάρου της περιοχής. 

Βοήθησε ανιδιοτελώς εκατοντάδες νέους να βρουν τον δρόμο προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση, δημιούργησε μια βιβλιοθήκη εκ του μηδενός και συνετέλεσε τα μέγιστα στη διάσωση και την αναβίωση εθίμων της περιοχής οι ρίζες των οποίων χάνονται βαθιά μέσα στον χρόνο. Ανάμεσα σε αυτά και το έθιμο των «κουδουναραίων». 

Ο Στάθης Σταθάς πέρασε στην αιωνιότητα στις αρχές του 2024 και τον αποχαιρέτησε σύσσωμο το Δίστομο σε μια μοναδική στιγμή στην πρόσφατη ιστορία του χωριού. 

Η κληρονομιά του όμως παραμένει ζωντανή, όπως φανερώνει η συμμετοχή των κουδουναραίων στα δρώμενα της Αποκριάς 2026. 

Για τον πατέρα μου και τους Ήρωες της Καισαριανής

Πριν ακριβώς εννιά χρόνια, πρώτες πρωινές ώρες της 18ης Φεβρουαρίου 2017 μας άφησε ο πατέρας μου, Γιώργος Τσίγκος σε ηλικία 89 ετών. 

Τον Αύγουστο του 1944 ο πατέρας μου συνελήφθη στο Μπλόκο της Χασιάς σε ηλικία 16 ετών, μαζί με πολλούς άλλους πατριώτες. Μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο του Μεγάλου Πεύκου όπου πέρασε φριχτά βασανιστήρια στη διάρκεια της ‘ανάκρισης’ από τους ναζί (φάλαγγα και εικονικές εκτελέσεις ήταν μερικά μόνο από αυτά).  

Ως εκ θαύματος γλύτωσε την εκτέλεση. Την οποία όμως δεν γλύτωσε ο μεγάλος του αδερφός, Δημήτρης Τσίγκος, νεαρός αντάρτης του ΕΛΑΣ που δολοφονήθηκε από τους ναζί στις 25/7/1944, μόλις δύο εβδομάδες νωρίτερα από τη σύλληψη του μπαμπά μου. 

Είμαι αυτές τις μέρες και εγώ συγκλονισμένος με τος φωτογραφίες που ήρθαν στη δημοσιότητα από τη μαζική εκτέλεση της Καισαριανής. Βλέπω τα πρόσωπα και μένω άναυδος. Οι παλιοί είχαν δίκιο: Όντως πήγαιναν χωρίς φόβο στο απόσπασμα, το ήξεραν πως έδιναν τη ζωή τους για έναν ανώτερο σκοπό. 

Μάθαμε στο σχολείο για τον Κλέοβι και τον Βίτωνα της αρχαιότητας, που είχαν τον ευτυχέστερο των θανάτων, έχοντας κάνει το χρέος προς τη μητέρα τους. Έτσι και οι 200 της Καισαριανής πέθαναν ευτυχείς έχοντας κάνει το χρέος τους προς την πατρίδα και τον λαό της. 

Δεν μπορώ όμως να μην αναρωτιέμαι τι θα είχαν πετύχει αυτοί οι άνθρωποι αν η ζωή τους δεν είχε διακοπεί τόσο βάναυσα. Το μυαλό μου πάει στον θείο μου, που έφυγε στα 17, αναλογιζόμενος τον πατέρα μου που έφτασε στα 89. Πόσο άδικο και κρίμα. Πόσος πόνος αβάσταχτος. Πόσες χαμένες ευκαιρίες. 

Με όλα αυτά στο μυαλό μου, ένα μόνο έχω να πω: 

Αιώνια δόξα και τιμή στους ήρωες που τσάκισαν τον φασισμό.