Έρωτας και αξιοπρέπεια

Το να ερωτευτεί κάποιος παράφορα είναι ο πιο σίγουρος τρόπος να νιώσει ότι χάνει πλήρως την αξιοπρέπειά του.

Την ίδια στιγμή, με έναν τρόπο σχεδόν μαγικό και σίγουρα αντιφατικό, είναι μάλλον και ο μοναδικός ώστε να την βρει πραγματικά.

Ζωή και βίος

​Αξίζει πραγματικά μια ζωή που δεν θα την έδινες για τίποτα;

Έτυχε πριν μερικά χρόνια να συνομιλώ με έναν πολύ αξιόλογο άνθρωπο που ήταν υπεύθυνος ανάπτυξης αμυντικών συστημάτων υψηλής τεχνολογίας μίας - υποτίθεται (*) - ισχυρής ευρωπαϊκής χώρας. 

Αφού του εξέφρασα το θαυμασμό μου για όσα έχουν αναπτύξει, είπε το εξής:  

«Ευχαριστώ, πράγματι έχουμε αναπτύξει εξαιρετικές τεχνολογίες που μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικές στο πεδίο της μάχης». 

Αργότερα, αφού είχαμε πιει αρκετό κρασί μαζί με κάποιους καλούς φίλους, σχολίασε από το πουθενά: 

«Παιδιά ελπίζω να μην γίνει πόλεμος στα επόμενα χρόνια γιατί για ένα πράγμα είμαι βέβαιος: Δεν ξέρω κανέναν στη χώρα μας που να είναι διατεθειμένος να πεθάνει για αυτήν».

Καταλαβαίνω πως δεν είναι καθόλου υποχρεωτικό να θέλεις να δώσεις τη ζωή σου για την πατρίδα, ούτε για τη θρησκεία, ούτε για οτιδήποτε άλλο σε προστάζει το σύστημα ανά τους αιώνες. 

Αν το κάνεις, πρέπει να είναι προϊόν μίας ελεύθερης και συνειδητής επιλογής. 

Ταυτόχρονα όμως αναρωτιέμαι ως προς το τι σημαίνει η εξέλιξη σε μία κοινωνία όπου κανένας δε θα είναι διατεθειμένος να δώσει τη ζωή του για απολύτως τίποτα. 

Όπου η ‘επιβίωση’ θα είναι υπέρτατη αξία. Η ζωή θα προηγείται του νοηματοδοτημένου βίου. 

Όταν λοιπόν η ζωή από μόνη της αξίζει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, μήπως τελικά αρχίζει ίδια ζωή να στερείται και οποιοδήποτε νοήματος; 

(*) «υποτίθεται» καθώς καμία ευρωπαϊκή χώρα στην εποχή μας δεν είναι όντως ισχυρή — παρά μόνο στις συλλογικές της ψευδαισθήσεις. 

Σκοπός, νόημα και φόβος

Αν δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο θα ήσουν διατεθειμένος να δώσεις τη ζωή σου, 

Αν το μόνο στο οποίο προσβλέπεις είναι ένας αργός και ήρεμος θάνατος,

Του οποίου θα προηγηθούν μερικές στιγμές ‘ευτυχίας’, 

— όπως λανθασμένα αποκαλείς κάποιες στιγμές, συνήθως ρηχής, αισθησιακής απόλαυσης — 

Τότε εσύ είσαι αυτός, το φοβάμαι, που δεν τολμάς να δώσεις ένα αληθινό νόημα στο στιγμιαίο γεγονός της ύπαρξης σου,

Μια μικρή αναλαμπή, μια απειροελάχιστη αστραπή μέσα στον αιώνα των αιώνων,

Το απειροελάχιστο που εμείς οι ίδιοι μπορούμε να κάνουμε τεράστιο,

Με μια πράξη, με μια απόφαση συνειδητή, με μια αποδοχή:

Ότι είναι απλά το τίμημα ζωής ο θάνατος

Τίμημα που πρέπει δίχως δισταγμό να πληρώσουμε για ό,τι εμείς κρίνουμε σημαντικό 

Και είναι η κρίση μας αυτή, η συνειδητή απόφαση, που μας μετατρέπει σε μικρούς Θεούς 

Μικρούς, σίγουρα  

Θεούς, όμως.

Δήλωση μεγάλη και βαριά. Ταυτόχρονα πολύ αληθινή. 

Ποια είναι η ουσία;

- Στο είπε πρώτος ο Επίκουρος,

- Στο είπαν οι κορυφαίοι Στωικοί,

- Το βροντοφώναξε ο Ιησούς,

- Το διαλαλήσαν οι Άγιοι του,

- Το είπαν πρόσφατα ο Νίτσε και ο Καζαντζάκης, 

Το είπαν τόσοι και τόσοι σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. 

Μην φοβάσαι!

Δεν υπάρχει πραγματικά τίποτα που αξίζει να το φοβάσαι. 

Γίνε ο μικρός Θεός που θέλεις, που μπορείς, που δικαιούσαι και που αξίζεις.

Ανέλαβε την ευθύνη της ύπαρξης σου.

Δώσε το νόημα που εσύ θέλεις. 

Αυτός είναι ο σκοπός.

Περί πολιτικής και βόθρων

​Με αφορμή ένα πρόσφατο περιστατικό στην υποτιθέμενη δημόσια σφαίρα θα ήθελα να σημειώσω το εξής: 

Παλιά τα σπίτια είχαν βόθρους. Σε κάποιες περιοχές έχουν ακόμα. Δυστυχώς κάποιες σπάνιες φορές οι βόθροι ξεχειλίζουν. Η θέα και η οσμή των περιττωμάτων κάνουν τους κατοίκους του άτυχου σπιτιού να αηδιάσουν και να στρέψουν αλλού το βλέμμα τους. 

Σίγουρα πάντως κανείς κάτοικος του σπιτιού δεν σκέφτηκε να δηλώσει έκπληκτος ούτε για την ύπαρξη του βόθρου, ούτε για το περιεχόμενο του. 

Το κύριο πολιτικό αίτημα της εποχής μας

O βασικός κύκλος ανάπτυξης νέων προϊόντων στη σύγχρονη επιχειρηματικότητα λέγεται "build - measure - learn".

Φτιάχνω κάτι.

Παρατηρώ πως το χρησιμοποιούν οι πελάτες.

Από την παρατήρηση μαθαίνω και συνεχίζω στον επόμενο κύκλο.

Αυτή η πρακτική προσέγγιση οφείλει να χαρακτηρίζει και τα πολιτικά πράγματα. Να καταλάβουμε τι 'χτίσαμε' σαν πόλη, σαν κοινωνία. Να παρατηρήσουμε τι συνέβη και μετά, το βασικότερο όλων, να μάθουμε. Να μάθουμε όσα πρέπει για να τα πάμε καλύτερα στον επόμενο κύκλο.

Το μάθαμε από το 1974 έως την κατάρρευση του 2010;

Τι μάθαμε στα ταραγμένα χρόνια από το 2010 έως το 2019;

Τι μάθαμε από το 2019 έως το 2026;

Πρέπει να βρούμε το θάρρος να κοιτάξουμε την αλήθεια κατάματα. Πέρα από στερότυπα, επιθυμίες και την σκλαβιά των διάφορων "-ισμών', που όμως έλεγε ο Χαραλαμπίδης τελικά οδηγούν σε 'τεμπέλικα μυαλά'.

Ένα βέβαιο συμπέρασμα είναι πως παρά την ακραία ένταση και το αδιανόητο μέγεθος της κατάρρευσης του 2010, δυνάμεις του εξωτερικού αποφάσισαν να διατηρήσουν στη θέση του το σύστημα εξουσίας της μεταπολίτευσης. Το οποίο πια είναι ακόμα πιο σαθρό, ακόμα περισσότερο υπόδουλο και ελεγχόμενο.

Οι πρεσβείες κάνουν κουμάντο, αυτή είναι η πικρή αλήθεια για την Ελλάδα του 2026.

Αν δεν αλλάξει αυτή η θεμελιώδης πραγματικότητα, λίγα μπορει να ελπίζει κανείς για την Ελλάδα. 82 χρόνια μετά την απελευθέρωση του 1944, σχεδόν 200 χρόνια μετά τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους, η εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία παραμένουν ζητούμενα.

Είναι τα κύρια και αναγκαία ζητούμενα. Ενδεχομένως να είναι και ικανά. Χωρίς αυτά όμως, είναι βέβαιο, άσπρη μέρα δεν πρόκειται να δούμε.

(*) Η Ελλάδα δημιουργήθηκε ως προτεκτοράτο υπό την προστασία κυρίως της Μεγάλης Βρετανίας και δευτερευόντως της Γαλλίας και της Ρωσίας. Από το 1946 και μετά οι Βρετανοί παρέδωσαν τα ηνία στις ΗΠΑ, κρατώντας κι αυτοί ένα μερίδιο επιρροής μαζί με Γάλλους και με Ρώσους. Η πραγματικότητα αυτή ισχύει ακόμα και σήμερα που μιλάμε.

(**) Αφήνω στον ψαγμένο αναγνώστη να διερωτηθεί ποια ήταν η μοναδική, ολιγόμηνη περίοδος αληθινής ανεξαρτησίας στα 200 αυτά χρόνια.

(***) Όποιος νομίζει πως η Ελλάδα μπορεί αντικειμενικά σήμερα να βρει κυριαρχία και ανεξαρτησία οπουδήποτε αλλού πέρα από την ισότιμη συμμετοχή σε μια νέα, ανοιχτή, δημοκρατική Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση, στερείται, δυστυχώς, οποιασδήποτε επαφής με την πραγματικότητα.

Ανθεκτικότητα: Η κορυφαία ποιότητα των ιδρυτών

Ανθεκτικότητα.

Αυτή είναι η κορυφαία αρετή της επιχειρηματικότητας. Να έχεις βρεθεί στριμωγμένος στη γωνία, να είσαι με την πλάτη στον τοίχο, και όμως να συνεχίζεις να το παλεύεις.

Να μην τα παρατάς ποτέ.

Το προϊόν να μην είναι ακριβώς αυτό που περίμενες. Οι πελάτες να συμπεριφέρονται απροσδόκητα. Το marketing να είναι δύσκολο. Οι οφειλές να συσσωρεύονται, οι πιστωτές να πιέζουν.

Ο δρόμος μοιάζει να οδηγεί σε αδιέξοδο. Οι περισσότεροι θα τα παρατήσουν. Ο αληθινός επιχειρηματίας όμως, εφόσον συνεχίζει να κινητοποιείται από το όραμά του, εφόσον συνεχίζει να βρίσκει νόημα στον δύσβατο αυτόν δρόμο, θα συνεχίσει.

Θα πάει κόντρα στο ρεύμα, θα ρίξει γροθιά στο μαχαίρι. Θα πληγωθεί και άθελά του θα πληγώσει. Όμως δεν θα το βάλει κάτω. Θα συνεχίσει μέχρι τέλους.

Κάποιες φορές θα του βγει, κάποιες άλλες όχι. Έχει σημασία όμως; Σημασία έχει η διαδρομή. Το τελικό αποτέλεσμα απλά θα επιβεβαιώσει ότι υπήρχε κάποια αξία. Κάθε φορά όμως θα αποκαλύπτεται νέα γνώση, που τελικά είναι το μόνο που έχει αξία.

Να ζητάτε λοιπόν αυτό που στα αγγλικά λέγεται "skin-in-the-game".

Και να προσέχεται τους "free-riders". Αυτούς δηλαδή που εμείς τα λαϊκά παιδιά τους λέγαμε απλώς "τζάμπα μάγκες". Από αυτούς, μακριά κι αγαπημένοι.

υγ. Ο Theodore Roosevelt είχε περιγράψει μιλώντας στη Σορβόννη στις 23/4/1910:

"It is not the critic who counts; not the man who points out how the strong man stumbles, or where the doer of deeds could have done them better. The credit belongs to the man who is actually in the arena, whose face is marred by dust and sweat and blood; who strives valiantly; who errs, who comes short again and again, because there is no effort without error and shortcoming; but who does actually strive to do the deeds; who knows great enthusiasms, the great devotions; who spends himself in a worthy cause; who at the best knows in the end the triumph of high achievement, and who at the worst, if he fails, at least fails while daring greatly, so that his place shall never be with those cold and timid souls who neither know victory nor defeat.“

Η κοινωνία του 5%

Όσο το σκέφτομαι μου δημιουργείται η εντύπωση πως με την ταχεία εξέλιξη της πρακτικής τεχνητής νοημοσύνης οδηγούμαστε σε ένα δυστοπικό μέλλον, εκείνο της κοινωνίας του 5%.

Η μεγάλη πλειοψηφία, περίπου το 95%, θα απαρτίζεται από δυο βασικές κατηγορίες ανθρώπων:

1. Τους αρνητές.

Άνθρωποι κάθε μορφωτικού επιπέδου και κοινωνικής / οικονομικής τάξης που για οποιοδήποτε λόγο αρνούνται να δουν την πραγματικότητα. Αυτό θα περιλαμβάνει από γραφικούς θρησκόληπτους (τύπου 'το ίντερνετ είναι η εικόνα του θηρίου' και δε συμμαζεύεται) μέχρι καλά εκπαιδευμένους ανθρώπους που θα ορκίζονται πως 'απέχουμε πολύ από την γενική τεχνητή νοημοσύνη... να, για παράδειγμα, δεν μπόρεσα να λύσω αυτήν την αδιανόητη διαφορική εξίσωση με ένα prompt' και άλλα τέτοια χαριτωμένα.

2. Τους εξαρτημένους.

Αυτοί θα είναι οι περισσότεροι. Όσοι αντιπροσωπεύουν τον λεγόμενο 'μέσο άνθρωπο', που θα εθιστούν τόσο πολύ στην χρήση των νέων εργαλείων και θα πάψουν οριστικά και αμετάκλητα να εξασκούν τις βασικές τους δεξιότητες, με αποτέλεσμα οι τελευταίες να ατονήσουν ραγδαία και ανεπίστρεπτα. Οι άνθρωποι αυτοί θα φαίνονται να λειτουργούν κανονικά, μάλιστα θα μοιάζουν και ιδιαίτερα παραγωγικοί. Θα είναι όμως απόλυτα εξαρτημένοι από τις πλατφόρμες, δίχως τις οποίες δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν ούτε σε στοιχειώδεις εργασίας.

Το υπόλοιπο 5%, η νεα ελίτ, που σήμερα μπορεί να είναι σε οποιαδήποτε κοινωνική τάξη, θα απαρτίζεται απ' όσουν βρεθούν στην πρωτοπορία της αξιοποίησης των διαρκώς εξελισσόμενων νέων εργαλείων, που όμως ταυτόχρονα θα βρουν τη δύναμη και την πειθαρχία να συνεχίζουν να εξασκούν και να αναπτύσσουν τις δεξιότητες και συνολικά τις λειτουργίες που συγκροτούν την ανθρώπινη υπόστασή τους.

Αυτοί είναι που θα μπορέσουν όντως να χρησιμοποιήσουν τις ανεπανάληπτες δυνατότητες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη προς όφελός τους.

Το νέο αυτό κοινωνικό ρήγμα θα είναι πρωτόγνωρο καθώς θα είναι ιδιαίτερα βαθύ και δεν θα υπάρχει προφανής τρόπος να γεφυρωθεί.

Η συμβουλή μου προς όλους είναι να συνεχίσουν συνειδητά να αναπτύσσουν ότι χαρακτηρίζει την υπόστασή τους (από διάβασμα και γράψιμο μέχρι γυμναστική ή οτιδήποτε άλλο) δίχως τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης,

Ενώ ταυτόχρονα,

Να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια να εμπεδώσουν, να αγκαλιάσουν και να κατανοήσουν σε βάθος την τεχνητή νοημοσύνη και τα διάφορα εργαλεία που αυτή προσφέρει, σε καθημερινό και πολύωρο επίπεδο, ώστε όχι μόνο να 'καταλαβαίνουν τι παίζει' αλλά να μπορέσουν πραγματικά να βρεθούν στην αιχμή των εξελίξεων.

Διανύουμε μια σπάνια ιστορική περίοδο που η δυνατότητα αυτή είναι διαθέσιμη σχεδόν σε όλους. Το ερώτημα είναι, πόσοι πραγματικά θα την αξιοποιήσουν, χωρίς να μετατραπούν ούτε σε αρνητές, ούτε σε εξαρτημένους.