Μια βάρβαρη πράξη εκτός διεθνούς δικαίου
Έχω μείνει και εγώ άναυδος. Όπως όλος ο κόσμος. Με τη βάρβαρη στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα και τη λεγόμενη σύλληψη —ή μάλλον απαγωγή— του προέδρου της χώρας, Νίκολας Μαδούρο. Θέλω να είμαι απολύτως ξεκάθαρος: σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζω ότι το καθεστώς της Βενεζουέλας είναι δημοκρατικό. Κάθε άλλο. Όποιες κι αν ήταν οι αρχικές του καταβολές, είχε μετατραπεί σε μια στυγνή δικτατορία που καταπιέζει τον λαό, έχει απομειώσει τον εθνικό πλούτο και έχει φερθεί βάναυσα στις δημοκρατικές ελευθερίες.
Το διεθνές δίκαιο δεν είναι επιλογή
Δεν πρέπει όμως να χάσουμε την επαφή με την πραγματικότητα. Το διεθνές δίκαιο δεν δίνει σε καμία χώρα το δικαίωμα να αποφασίζει ποιος είναι «καλός» και ποιος «κακός» και, με στρατιωτικά μέσα, να απαγάγει τον ηγέτη μιας άλλης χώρας. Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση του καταστατικού χάρτη και των ιδρυτικών αρχών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, του πλαισίου που δημιουργήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ώστε να αποτραπεί η επανάληψη της φρίκης που προηγήθηκε.
Έχοντας ξεκαθαρίσει αυτή τη θέση και καταδικάζοντας απερίφραστα τη συγκεκριμένη ενέργεια, θα ήθελα να προτείνω δύο πιθανές προσεγγίσεις που ίσως εξηγούν τη φαινομενικά ακατανόητη απόφαση.
Πρώτη προσέγγιση: το δολάριο και οι φυσικοί πόροι
Η πρώτη αφορά τους τεράστιους φυσικούς πόρους της Βενεζουέλας —κυρίως πετρέλαιο και χρυσό— που έχουν κρίσιμη σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι μόνο ως διαθεσιμότητα αλλά κυρίως ως προσφορά στην παγκόσμια αγορά που πρέπει να διακινείται με βάση το δολάριο, ως παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα. Τα τελευταία χρόνια, η Βενεζουέλα είχε επιχειρήσει αγοροπωλησίες πετρελαίου με βάση το κινεζικό νόμισμα. Αυτό αποτελεί μια βραδυφλεγή βόμβα στα θεμέλια του αμερικανικού οικονομικού συστήματος.
Η αμερικανική οικονομία στηρίζεται σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, στην αδιαμφισβήτητη θέση του δολαρίου ως παγκόσμιου νομίσματος αποταμίευσης. Με δεδομένο το τεράστιο και συνεχώς αυξανόμενο δημόσιο χρέος των ΗΠΑ, το δολάριο θα έπρεπε, με βάση τους νόμους της οικονομίας, να έχει ήδη υποστεί ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις και να έχει υποτιμηθεί.
Η μόνη πειστική εξήγηση για το γεγονός ότι αυτό δεν έχει συμβεί είναι η ισχυρότατη γεωπολιτική θέση των ΗΠΑ, δηλαδή η στρατιωτική τους υπεροπλία, η οποία μεταφράζεται σε γεωπολιτική ισχύ και, τελικά, στη διατήρηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποταμιευτικού νομίσματος. Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως εύστοχα σχολίασε κάποιος, ακόμη και οι τρομοκράτες του ISIS είχαν τα χρήματά τους σε δολάρια.
Τη στιγμή που το δολάριο θα αμφισβητηθεί σοβαρά, θα αμφισβητηθεί και η γεωπολιτική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ — κάτι που φοβάμαι ότι θα οδηγήσει σε ακόμη περισσότερες πολεμικές ενέργειες. Ακόμη κι έτσι, θεωρώ ότι η συγκεκριμένη στρατιωτική επέμβαση δύσκολα θα αποτρέψει αυτή την εξέλιξη, καθώς η ανερχόμενη υπερδύναμη Κίνα νιώθει όλο και ισχυρότερη και σταδιακά θα επιχειρήσει να επιβάλει το νόμισμά της ως εναλλακτικό του δολαρίου.
Δεύτερη προσέγγιση: ένας νέος κόσμος ζωνών επιρροής
Η δεύτερη πιθανή εξήγηση —όχι κατ’ ανάγκην σε αντίθεση με την πρώτη— είναι πιο απλή. Είναι πιθανό η νέα αμερικανική διοίκηση να έχει έρθει σε μια ευρύτερη συμφωνία με το Πεκίνο, ίσως και με τη Μόσχα, για έναν άτυπο διαμοιρασμό του πλανήτη σε τρεις ζώνες επιρροής: την αμερικανική, την κινεζική και τη ρωσική. Κάτι ανάλογο με τη Γιάλτα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ή, στη χειρότερη εκδοχή, με τον κόσμο που περιγράφει ο Τζορτζ Όργουελ στο 1984.
Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, αλλά και ο ιδιότυπος ψυχρός πόλεμος μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν, θα αποτελέσουν κρίσιμα τεστ αυτής της υπόθεσης. Αν η Ρωσία επικρατήσει στην Ουκρανία και επανακτήσει τον έλεγχο των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών, ενώ η Κίνα εδραιώσει την πρωτοκαθεδρία της στη Νοτιοανατολική Ασία, τότε το σενάριο αυτό θα έχει σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιωθεί.
Πρόκειται, βέβαια, για ένα σενάριο με πολλές γκρίζες ζώνες: την Αφρική, τη Μέση Ανατολή, το Ιράν, αλλά και την Ωκεανία, όπου ακόμη και χώρες όπως η Αυστραλία αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις στη σχέση τους με την Κίνα.
Η Ευρώπη μπροστά στο ιστορικό της δίλημμα: Ομοσπονδιοποίηση ή παρακμή
Δεν θα μπορούσα να κλείσω χωρίς αναφορά στην Ευρώπη. Δυστυχώς, επιβεβαιώνονται όσοι υποστήριζαν ότι τα ευρωπαϊκά κράτη, παρά τις όποιες ψευδαισθήσεις τους, είναι ανίκανα να ασκήσουν ουσιαστική επιρροή στα παγκόσμια πράγματα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη σημερινή της δομή, δεν διαθέτει καν τα εργαλεία για να το επιχειρήσει.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η άμεση μετεξέλιξη —ή ακόμη και αντικατάσταση— της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης από μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση, δηλαδή μια νέα ομοσπονδιακή δημοκρατία, αποτελεί μονόδρομο αν οι λαοί της ηπείρου μας θέλουν να διατηρήσουν την αυτονομία, την ελευθερία και τον τρόπο ζωής που κατέκτησαν τις τελευταίες δεκαετίες.
Γνωρίζω πόσο δύσκολο είναι αυτό το εγχείρημα. Παρ’ όλα αυτά, διατηρώ την αισιοδοξία και την πίστη ότι, αν οι λαοί της Ευρώπης κάνουν το βήμα μπροστά, όχι μόνο θα προστατεύσουν τη δική τους ελευθερία, αλλά θα μπορέσουν να επηρεάσουν θετικά τις παγκόσμιες εξελίξεις, ενισχύοντας προοδευτικές φωνές στις ΗΠΑ, στην Κίνα, στη Ρωσία και αλλού.
Θα ήταν ψέμα αν δεν δήλωνα την έντονη ανησυχία μου για τις πρόσφατες εξελίξεις. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η προσπάθεια δημιουργίας μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Ένωσης δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά όρος επιβίωσης της δημοκρατίας, της κοινωνικής συνοχής στην ήπειρό μας και της ελπίδας για ολόκληρο τον κόσμο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου