Παρακολουθώντας τις τελευταίες ημέρες τις δηλώσεις και τα υπαινικτικά –αλλά σαφώς επιθετικά– μηνύματα από κύκλους των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με τη Γροιλανδία, δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει δύο παράλληλες πραγματικότητες: Αφενός μεν την αμηχανία της Δανίας και, κατ’ επέκταση, της Ευρωπαϊκής Ένωσης· αφετέρου δε το βαθύτερο, διαρθρωτικό πρόβλημα της ίδιας της Ευρώπης, που παραμένει πολιτικά κατακερματισμένη σε έναν κόσμο που λειτουργεί πλέον ωμά, γεωπολιτικά και χωρίς προσχήματα.
Η κυριαρχία, για να είναι κάτι περισσότερο από μια ρητορική διακήρυξη, προϋποθέτει τα μέσα υπεράσπισής της. Διαφορετικά, είναι κενό γράμμα. Το μεταπολεμικό status quo στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι η Ευρώπη τελεί υπό την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα. Το «αντάλλαγμα» αυτής της προστασίας ήταν σαφές: οι κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις στην εξωτερική πολιτική λαμβάνονταν –και σε μεγάλο βαθμό εξακολουθούν να λαμβάνονται– στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και στις αρχές του ’50, αυτή η συμφωνία έμοιαζε όχι απλώς λογική αλλά αναγκαία. Κανείς δεν μπορούσε τότε να προβλέψει φαινόμενα τύπου Trump, ούτε τη σταδιακή μετάβαση των ΗΠΑ σε μια πιο επιθετική, συναλλακτική, εσωστρεφή και απρόβλεπτη ανάγνωση της διεθνούς τους παρουσίας. Όμως έχουν περάσει περισσότερα από 80 χρόνια. Και 80 χρόνια, στην Ιστορία, είναι πολλά. Τα πράγματα αλλάζουν. Και όποιος δεν προσαρμόζεται στις αλλαγές, συνήθως πληρώνει το τίμημα.
Η Ευρώπη, φυσικά, δεν πρέπει ποτέ να αισθανθεί –ούτε να συμπεριφερθεί– ως αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ποτέ. Η διατλαντική σχέση παραμένει θεμελιώδης για τη σταθερότητα της Δύσης. Όμως εξίσου προβληματικό είναι να συνεχίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση να λειτουργεί ως ένα είδος «υψηλού επιπέδου προτεκτοράτου» ή, στη χειρότερη εκδοχή, ως ένα τεράστιο υπαίθριο μουσείο: πλούσιο σε ιστορία, αξίες και πολιτισμό, αλλά φτωχό σε ισχύ, βούληση και ενιαία στρατηγική.
Αν η Ευρώπη θέλει να είναι αξιόπιστος σύμμαχος των ΗΠΑ, οφείλει πρώτα να γίνει αξιόπιστη απέναντι στον ίδιο της τον εαυτό. Και αυτό δεν μπορεί να συμβεί όσο παραμένει ένωση 27 κρατών με αποσπασματικές φωνές, διαφορετικές προτεραιότητες και μηχανισμούς λήψης αποφάσεων που παραλύουν μπροστά στην κρίση. Ένας εταίρος. Ένας σύμμαχος. Όχι είκοσι επτά. Όσο δεν αντιμετωπίζουμε αυτή την πραγματικότητα, θα είναι εξαιρετικά δελεαστικό για ορισμένους κύκλους στην Washington να συνεχίζουν να παίζουν το παιχνίδι του «διαίρει και βασίλευε».
Το παράδοξο –και ταυτόχρονα ενθαρρυντικό– είναι ότι αυτό που είναι καλό για την Ευρώπη, μακροπρόθεσμα, είναι εξίσου καλό –αν όχι καλύτερο– και για τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια ισχυρή, ομοσπονδιακή, πολιτικά ενιαία Ευρώπη δεν θα αποδυναμώσει τη Δύση. Θα τη σταθεροποιήσει. Θα μοιράσει τα βάρη. Θα μειώσει τις παρεξηγήσεις. Θα περιορίσει τους πειρασμούς.
Δεν είναι τυχαίο ότι τις τελευταίες ημέρες όλο και περισσότεροι μιλούν ανοιχτά για την επικείμενη ανάγκη μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας. Προσωπικά, θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι αυτή η ομοσπονδιακή ολοκλήρωση θα συμβεί. Η Ιστορία δείχνει ότι τέτοιες μεταβάσεις συνήθως επιβάλλονται από την πραγματικότητα, όχι από τη ρητορική.
Η μόνη πραγματική αβεβαιότητα που απομένει είναι το timing.
Εύχομαι –και ελπίζω– να συμβεί πριν να είναι πολύ αργά.
