Νέος κατώτατος μισθός στην Επίγνωσις: Ένα μεγάλο βήμα μπροστά

Με πολύ μεγάλη χαρά θα ήθελα να ενημερώσω για το εξής:

Από τον Ιανουάριο του 2026, η Επίγνωσις θεσπίζει κατώτατο μεικτό μισθό 1.850 ευρώ (x14) για όλους — δηλαδή 2,1 φορές πάνω από τον εθνικό κατώτατο μισθό. Μαζί με αυτό: πλήρη δημόσια και ιδιωτική ασφάλιση υγείας, ουσιαστική οικογενειακή υποστήριξη, καθημερινά δωρεάν γεύματα, δωρεάν μετακίνηση, μετοχικά δικαιώματα για όλους και ένα σύγχρονο πλαίσιο bonus.

Ας είμαστε απολύτως σαφείς:

• Αυτό δεν είναι μια κίνηση «δημοσίων σχέσεων».
• Δεν είναι αντίδραση σε «πίεση της αγοράς».
• Και σίγουρα δεν είναι κάτι που έγινε επειδή ήταν εύκολο.

Είναι το αποτέλεσμα 25 ετών δημιουργίας εταιρειών με μία σταθερή, ίσως και πεισματική, πεποίθηση: ότι οι επαγγελματικές σχέσεις δεν χρειάζεται να απανθρωποποιούνται για να είναι υψηλής απόδοσης. Ότι η φιλοδοξία, η πειθαρχία, η λογοδοσία και η φροντίδα για τον άνθρωπο δεν είναι αντικρουόμενες έννοιες — αλλά αλληλοενισχυόμενες.

Με αφορμή τη δημόσια ανακοίνωση, τέθηκε — εύλογα — ένα κρίσιμο ερώτημα: ακόμη και αν αυτό θεωρείται γενναιόδωρο με τα ελληνικά δεδομένα, παραμένει χαμηλό σε σχέση με τα διεθνή standards της παγκόσμιας τεχνολογίας. Και αυτό όντως είναι μια πραγματικότητα που δεν μπορούμε ούτε να αγνοήσουμε ούτε να ωραιοποιήσουμε.

Όμως αξίζει να δούμε την πλήρη εικόνα:

Στην Επίγνωσις, μόλις περίπου το 12% των εργαζομένων επηρεάζεται άμεσα από το νέο κατώτατο όριο — σε έναν οργανισμό άνω των 250 ανθρώπων. Ο διάμεσος ετήσιος μεικτός μισθός κινείται μεταξύ 40.000 και 50.000 ευρώ. Το κόστος ζωής στην Ελλάδα έχει αυξηθεί αισθητά, αλλά εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από αυτό της Δυτικής Ευρώπης ή της Βόρειας Αμερικής.

Πέραν αυτού, όλοι οι εργαζόμενοι λαμβάνουν stock options αξίας 50.000 δολαρίων σε προνομιακή τιμή άσκησης, με προοπτική ουσιαστικής μελλοντικής υπεραξίας. Και, ίσως πιο σημαντικό, ο συνδυασμός bonus και παροχών — με χαρακτηριστικό παράδειγμα το family support πρόγραμμα — αυξάνει την πραγματική συνολική αποζημίωση κατά περίπου 25% έως 30%.

Αυτά δεν τα αναφέρω για να ισχυριστώ ότι «τα καταφέραμα». Δεν τα καταφέραμε, ακόμα. Ο αγώνας συνεχίζεται.

Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ο πυρήνας του οράματός μου: Να αυξήσουμε δραστικά το πραγματικό, καθαρό output ανά άνθρωπο. Να διατηρήσουμε — και να ενισχύσουμε — τη μοναδική μας αποδοτικότητα. Ώστε να μπορούμε, σταδιακά και βιώσιμα, να πληρώνουμε μισθούς Δυτικής Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής, ενώ ζούμε και δημιουργούμε στην Ελλάδα.

• Δεν είμαστε εκεί ακόμη.
• Αλλά προχωράμε. Βήμα-βήμα.

Αυτό που διαφοροποιεί την Επίγνωσις και συνολικά το οικοσύστημα της Starttech Ventures — όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς — δεν είναι ένα μεμονωμένο μέτρο ή μια πολιτική παροχών.

Είναι η συνέπεια στον χρόνο.

Μεγαλώσαμε σε δύσκολες συνθήκες. Με περιορισμένους πόρους. Με εμπόδια που φάνταζαν ανυπέρβλητα. Κι όμως, ξανά και ξανά, επιλέγουμε να επανεπενδύουμε στους ανθρώπους μας. Γιατί αυτή — και μόνο αυτή — είναι η βιώσιμη διαδρομή για να χτιστούν σπουδαίες εταιρείες. Επιχειρήσεις που έχουν λόγο ύπαρξης. Οργανισμοί που θα μας ξεπεράσουν.

• Οι απαιτήσεις μας είναι υψηλές.
• Ζητάμε συγκέντρωση, ιδιοκτησία, αποτελέσματα.

Ταυτόχρονα όμως πιστεύουμε βαθιά ότι όταν οι άνθρωποι νιώθουν σεβασμό, ασφάλεια και δικαιοσύνη, ανταποκρίνονται σε αυτόν τον πήχη. Μαζί.

Αυτή η ισορροπία — επαγγελματική, απαιτητική και βαθιά ανθρώπινη — δεν είναι συνηθισμένη.

• Δεν είναι «της μόδας».
• Είναι όμως αυτό που είμαστε.

Και όσο μπορούμε, αυτό ακριβώς θα συνεχίσουμε να κάνουμε.

Νιώθω πραγματικά περήφανος για όλη την ομάδα της Epignosis που το κάνει εφικτό.

ΥΓ: Ο εθνικός κατώτατος μεικτός μισθός για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα στην Ελλάδα είναι 880 ευρώ από την 1η Απριλίου 2025 και παραμένει σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2026.

Επιχειρηματικότητα, τύχη και απαραίτητο κεφάλαιο

Σε μία συνέντευξη που έδωσα πρόσφατα, ανέφερα ότι στο πρώτο στάδιο της δημιουργίας εταιρείας Spinout, που ξεκίνησε μετά την ίδρυση της Virtual Trip, επιχειρήσαμε να δημιουργήσουμε δέκα εταιρείες, από τις οποίες οι τρεις τελικά πέτυχαν, και συγκεκριμένα οι Επίγνωσις, η AbZorba Games και η Yodeck. 

Αυτό οδήγησε σε ένα φαινομενικά εύλογο ερώτημα:

''Για να δημιουργήσει κανείς δέκα εταιρείες χρειάζεται να έχει πολλά χρήματα. Οπότε, εάν έχει όντως τόσα χρήματα, γιατί να μπει στο κόπο να κάνει τόσες εταιρείες;"

​Πάροτι εύλογη η παραπάνω υπόθεση, δεν είναι όμως και αληθής. Εξηγώ: Αν υποθέσουμε ότι σε κάθε εταιρεία που δεν πάει καλά χάνεις €1, από τη μία που θα πάει όντως καλά θα βγάλεις αρκετά περισότερα, ίσως €25, €50, ακόμα και €100. Οπότε αξίζει να δοκιμάσεις πολλές φορές για να φτάσεις στην επιτυχία. Ακόμα και με ένα ποσοστό 1 στις 10, ή ακόμα και 1 στις 15 ή και 1 στις 20, τελικά θα έχει θετικό ισοζύγιο. Δεδομένου μάλιστα ότι όσο προσπαθεί κάποιος, κατά κανόνα γίνεται καλύτερος, είναι εξαιρετικά πιθανό τελικά να τα καταφέρει περισσότερες από μία φορές, οδηγώντας σε εξαιρετικά καλές αποδόσεις. 

Σχετικά με τα χρήματα που χρειάζεται κανείς για να ξεκινήσει:  Εφόσον μιλάμε για τις περισσότερες εταιρείες τεχνολογίας, κατά κανόνα μπορείς να τις ξεκινήσεις με ελάχιστο κεφάλαιο. Στη δική μας περίπτωση ξεκινήσαμε πέντε άτομα κυριολεκτικά με €0. Δεν είχαμε καθόλου χρήματα. Κάναμε υπηρεσίες (πχ website development) για να βγάζουμε τα τρέχοντα και σοφά σιγά φτιάχναμε τα προϊόντα μας — για αυτό και μας πήρε τόσα χρόνια. 

Όμως πια είμαστε στο 2026, όχι στο 2000. Υπάρχουν πάμπολλες online υπηρεσίες και εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν έναν νέο ιδρυτή να κάνει τα πρώτα του βήματα με ελάχιστο κόστος. Αντίθετα, εκεί που πρέπει να δώσει έμφαση ο ιδρυτής, είναι στην ομάδα. Να έχει έναν ακόμα ή και δύο συνιδρυτές που θα ‘παλέψουν’ μαζί του. Ο ένας θα συμπληρώνει τον άλλον και όλα θα γίνουν πιο εύκολα.

Το σημαντικότερο απ’ όλα όμως είναι άλλο: Τα χρήματα δεν είναι το βασικό κίνητρο.

Όσο κι αν ακούγεται απίστευτο, οι περισσότεροι επιτυχημένοι ιδρυτές δεν ξεκίνησαν για τα χρήματα. Τα χρήματα είναι ένα μέσο, ίσως ακόμα να είναι και η επιβεβαίωση. Ο σκοπός όμως είναι άλλος. Οι περισσότεροι επιτυχημένοι ιδρυτές αυτό που ήθελαν ήταν να αποδείξουν ότι αξίζουν, ότι έχουν την ικανότητα να τα καταφέρουν. Να το αποδείξουν στους άλλους αλλά και, το κυριότερο ίσως, στους εαυτούς τους. Αυτή ήταν η κινητήρια δύναμη. Τα χρήματα ήρθαν στην πορεία.

Δείτε αν θέλετε το πλήρες βίντεο της συνέντευξης στο Business Review Greece:

Γιατί είμαι υπερήφανος για την Επίγνωσις

Είμαι υπερήφανος για την Επίγνωσις επειδή αποτελεί μια ισχυρή ευρωπαϊκή τεχνολογική εταιρεία, με τις ρίζες της και την πλειοψηφία του προσωπικού της στην Ελλάδα, η οποία έχει ξεκάθαρο λόγο ύπαρξης. Σε έναν χώρο γεμάτο θόρυβο και εύκολα αφηγήματα, η Επίγνωσις χτίστηκε —και συνεχίζει να εξελίσσεται— με συνέπεια, ουσία και μακροπρόθεσμη σκέψη. Χωρίς εντυπωσιασμούς και πάντοτε με έμφαση στην ουσία.

Πάνω απ’ όλα είμαι υπερήφανος για την αποστολή της. Δίνουμε τη δυνατότητα σε κάθε οργανισμό —ανεξαρτήτως μεγέθους, κλάδου ή γεωγραφικής περιοχής — να εκπαιδεύει αποτελεσματικά τους ανθρώπους του, με απλό, αξιόπιστο και προσιτό τρόπο. Σε μια οικονομία που γίνεται όλο και περισσότερο βασισμένη στη γνώση, η πρόσβαση στην εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι επιλογή· είναι ευθύνη.

Είμαι εξίσου υπερήφανος για τον τρόπο που λειτουργεί η εταιρεία εσωτερικά. Η Επίγνωσις είναι απολύτως συνειδητά μια επιχείρηση επικεντρωμένη στον εργαζόμενο, που επενδύει στους ανθρώπους της στην πράξη: stock options για όλους, employee advisory board, κατώτατος μισθός σημαντικά πάνω από την αγορά, αλλά και ένα γενναιόδωρο πρόγραμμα υποστήριξης της οικογένειας - κάθε τύπου οικογένειας - που αναγνωρίζει ότι οι άνθρωποι δεν είναι μόνο εργαζόμενοι, αλλά και γονείς, σύντροφοι, φροντιστές.

Ταυτόχρονα, η Επίγνωσις αποτελεί ένα σπάνιο - σε παγκόσμιο επίπεδο - παράδειγμα αυτοδύναμης, κερδοφόρου ανάπτυξης. Χωρίς εξάρτηση από διαρκή χρηματοδότηση, αποδεικνύουμε στην πράξη ότι μια εταιρεία μπορεί να είναι κορυφαία τεχνολογικά και οικονομικά, και ταυτόχρονα να παραμένει ανθρώπινη.

Γι’ αυτό είμαι υπερήφανος για την Επίγνωσις. Γιατί δείχνει ότι δεν χρειάζεται να διαλέξεις ανάμεσα στην αριστεία και τον άνθρωπο. Μπορείς —και οφείλεις— να τα υπηρετείς και τα δύο. 

Όπως επίσης και γιατί μέσα από την πολυετή συλλογική προσπάθεια των 250 και πλέον ανθρώπων μας αποδεικνύουμε πως ένας διεθνής 'τεχνολογικός πρωταθλητής' μπορεί να δημιουργηθεί και να μεγαλώσει σε μια χώρα όπως η Ελλάδα.

Όταν η ικανότητα και οι πόροι δεν αρκούν: Μαθήματα από τη φούσκα των DotCom στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

​Από τα πρώτα μου βήματα στην επιχειρηματικότητα, πριν από δυόμισι δεκαετίες, θυμάμαι καλά τη γεύση της υπερβολικής σιγουριάς. Είχαμε πάθος, ταλέντο, όνειρο. Η ομάδα ικανή, οι άνθρωποι εξαιρετικοί, η δουλειά ατέλειωτη. Κι όμως —κάποιες φορές— το αποτέλεσμα ήταν αποτυχία.

Όχι από έλλειψη προσπάθειας· αλλά από λάθος προσανατολισμό.

Το ίδιο συνέβη σε μια ολόκληρη γενιά επιχειρηματιών την εποχή της «φούσκας των DotCom». Υπήρχαν τότε συναρπαστικά μυαλά, μεγάλες ιδέες, άφθονα κεφάλαια. Στα χαρτιά, όλα έδειχναν πως οδηγούσαν σε μια νέα εποχή ευημερίας. Στην πράξη, πολλοί οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο. Χάθηκαν πολλά χρήματα, οι καριέρες χιλιάδων ανθρώπων έκαναν ένα μεγάλο πισωγύρισμα.

Βλέπω ξανά το ίδιο σκηνικό να στήνεται σήμερα — με αφορμή την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Και αυτή τη φορά ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος. Γιατί η AI μάς δίνει μια απίστευτη δύναμη: μπορούμε να δημιουργούμε πιο γρήγορα από ποτέ. Ιδέες, πρωτότυπα, προϊόντα — όλα παράγονται σε ρυθμούς που πριν λίγα χρόνια θα θεωρούσαμε αδιανόητους.

Όμως αυτό κρύβει και τον μεγάλο κίνδυνο: να κατευθύνουμε αυτή την ταχύτητα προς τη λάθος κατεύθυνση.

Έχω ζήσει τέτοιες στιγμές. Να δουλεύουμε μήνες σε κάτι που αγαπάμε, να επενδύουμε χρόνο, ενέργεια, χρήμα — και ξαφνικά να καταλαβαίνουμε ότι χτίζαμε κάτι που ο κόσμος δεν χρειαζόταν. Είναι από τις πιο δύσκολες αλήθειες στην επιχειρηματικότητα. Σε ταπεινώνει, αλλά σε ωριμάζει.

Από εκεί έμαθα πως πριν από όλα χρειάζεται μια νοοτροπία: καθαρότητα, ταπεινότητα, διάθεση να αμφισβητήσεις τον εαυτό σου.

Μετά χρειάζεται ο τρόπος δουλειάς. Όχι περίπλοκες μεθοδολογίες· απλά πράγματα:

— να δοκιμάζεις γρήγορα,

— να ακούς προσεκτικά,

— να αλλάζεις όταν πρέπει.

Μικρά βήματα, γρήγορη μάθηση, συνεχής επαφή με τον άνθρωπο που θα χρησιμοποιήσει αυτό που φτιάχνεις. Αυτή η φιλοσοφία —την οποία αργότερα ονόμασαν Lean Startup— έγινε για μένα μια σταθερή πυξίδα.

Και εδώ έρχεται η όμορφη αντίφαση της εποχής: η AI που μας δίνει υπερβολική ταχύτητα, μπορεί ταυτόχρονα να μας προστατέψει. Μπορεί να μας δείξει τι αξίζει να φτιαχτεί, όχι μόνο πώς να το φτιάξουμε. Να αναδείξει ανάγκες, να φωτίσει ευκαιρίες, να αποκαλύψει μοτίβα που δεν βλέπουμε με γυμνό μάτι.

Αν τη χρησιμοποιήσουμε με σύνεση, μπορεί να γίνει ο πιο πιστός μας σύμμαχος.

Για αυτό πιστεύω ότι η επόμενη δεκαετία δεν θα ανήκει στους πιο βιαστικούς.

Θα ανήκει σε αυτούς που δουλεύουν με συνείδηση, με αλήθεια, με προσανατολισμό. Σε όσους συνδυάζουν τη δύναμη της τεχνολογίας με την ανθρώπινη κρίση. Σε όσους παραμένουν κοντά στον άνθρωπο — όχι στο hype.

Το μέλλον είναι ανοιχτό και γεμάτο δυνατότητες. Ας μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος. Ας δημιουργήσουμε με κατεύθυνση, με ουσία, με τόλμη. Και κυρίως, ας θυμηθούμε κάτι απλό: 

Η ταχύτητα είναι χρήσιμη μόνο όταν ξέρεις προς τα πού πας.

Αδήριτη ανάγκη για την επανίδρυση της Ελληνικής Ένωσης Νεοφυών Επιχειρήσεων - Ένα κάλεσμα προς τους νέους δημιουργούς

Το καλοκαίρι του 2011, σε μια στιγμή μεγάλης συλλογικής έμπνευσης, περισσότεροι από εκατόν πενήντα άνθρωποι ανταποκρίθηκαν σε ένα δημόσιο κάλεσμα και συμμετείχαν στις ιδρυτικές συναντήσεις της Ελληνικής Ένωσης Νεοφυών Επιχειρήσεων (ΕΕΝΕ), που πραγματοποιήθηκαν στο αμφιθέατρο της ΓΣΕΒΕΕ στην Αθήνα.

Η προσπάθεια αυτή προφανώς δεν γεννήθηκε εν κενώ. Προέκυψε σαν ωρίμανση της πρωτοβουλίας "One Hundred Startups" η οποία οργάνωσε τρεις φορές το Greek Startup Forum, φέρνοντας μαζί ιδρυτές, επενδυτές, ερευνητές, δημοσιογράφους και διάφορους άλλους παραγωγικούς φορείς που ενδιαφέρονταν για το φαινόμενο της νεοφυούς επιχειρηματικότητας.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν μια εποχή βαθιάς κρίσης και ανασφάλειας, μα και μιας σπάνιας ευκαιρίας για δημιουργία. Τότε, για πρώτη φορά, ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας συνειδητοποίησε ότι η χώρα χρειαζόταν —και εξακολουθεί να χρειάζεται— ένα ριζικά διαφορετικό μοντέλο επιχειρηματικής ανάπτυξης. Το παλιό μοντέλο, χτισμένο πάνω στην κρατική εξάρτηση και την εσωστρέφεια, είχε καταρρεύσει αφήνοντας πίσω του οικονομική και ηθική ερήμωση.

Η ΕΕΝΕ γεννήθηκε ως απάντηση σε αυτή την ανάγκη. Και δεν ήταν μόνο ελληνική πρωτοπορία. Ήταν από τις πρώτες προσπάθειες σε ευρωπαϊκό επίπεδο να οργανωθεί η φωνή των νέων, καινοτόμων επιχειρηματιών. Μόνο το German Startups Association είχε προηγηθεί, ενώ δεκάδες άλλοι φορείς ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια.

Είναι χαρακτηριστικό πως η ίδια η έκφραση «νεοφυής επιχείρηση» καθιερώθηκε μέσα από εκείνη τη διαδικασία· εμπνευστής της ήταν ο ιδρυτικός γενικός γραμματέας της Ένωσης, δικηγόρος Γιώργος Παπαδόπουλος. Ήταν μια εποχή όπου όλα έπρεπε να ειπωθούν για πρώτη φορά — να οριστούν, να αποκτήσουν σχήμα και περιεχόμενο.

Η ΕΕΝΕ είχε το θάρρος να διατυπώσει έναν σαφή ορισμό: νεοφυής είναι μια επιχείρηση νέα, αυτόνομη —όχι προϊόν κληρονομικού ή ταξικού προνομίου, ούτε κρατικής εξάρτησης— καινοτόμος και με προοπτική δυναμικής ανάπτυξης. Να είναι δηλαδή μια επιχείρηση μεγάλων οριζόντων. Αυτή η τρίτη προϋπόθεση ήταν η καρδιά του ορισμού, γιατί ανέδειξε τον πυρήνα της νεοφυούς επιχειρηματικότητας: τη φιλοδοξία να μεγαλώσει, να παράξει αξία και να σταθεί διεθνώς.

Παράλληλα, η Ένωση είχε τη διορατικότητα να χαρτογραφήσει πέντε στρατηγικούς τομείς για την ανάπτυξη των startups στην Ελλάδα: τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, τουρισμό, πολιτισμό, αγροδιατροφική επιχειρηματικότητα, ενέργεια και μεταφορές — με έμφαση στις καθαρές μορφές και τη ναυτιλία. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πως μια ομάδα εθελοντών, χωρίς χρηματοδότηση, κατέληξε τότε σε συμπεράσματα πιο καθαρά και ουσιαστικά από μελέτες εκατομμυρίων ευρώ που ακολούθησαν.

Το όραμα της ΕΕΝΕ ήταν ξεκάθαρο: να υπάρξει ένας ανοιχτός, συλλογικός και αντιπροσωπευτικός φορέας των startups, από τα startups και για τα startups. Ένας οργανισμός που θα ανήκει στους ίδιους τους δημιουργούς του, που θα εκφράζει τις ανάγκες και τις αξίες της νέας επιχειρηματικότητας — της επιχειρηματικότητας που βασίζεται στη γνώση, στην καινοτομία και στην εξωστρέφεια, όχι στην εύνοια και στις “γνωριμίες”.

Η ΕΕΝΕ ήταν η πρώτη που είπε με σαφήνεια πως η αντίληψη της επιχειρηματικότητας ως μιας ευνοιοκρατικής εμπορικής σχέσης με το κράτος είναι στον πυρήνα του οικονομικού προβλήματος της χώρας. Πρότεινε ένα νέο μοντέλο, την οικονομίας της συνεργασίας, της γνώσης και της δημιουργικότητας και κάλεσε κάθε δημιουργό να ενταχθεί στο νέο αυτό κίνημα.

Το δίδαγμα της πρώτης εμπειρίας

Από την πρώτη εμπειρία της ΕΕΝΕ προκύπτει και ένα σημαντικό δίδαγμα. Οι νεοφυείς επιχειρήσεις είναι, από τη φύση τους, εφήμερες: ζουν καθημερινά υπό πίεση, παλεύοντας για επιβίωση, ανάπτυξη και χρηματοδότηση. Συχνά οι άνθρωποι που τις δημιουργούν δεν είχαν —και δεν έχουν ούτε σήμερα— τον χρόνο να συνεισφέρουν όσο θα ήθελαν σε συλλογικές προσπάθειες, παρότι το επιθυμούν. Όμως αυτή η πραγματικότητα έχει πλέον αλλάξει.

Ο αριθμός των ελληνικών startups έχει πολλαπλασιαστεί, και μαζί του έχει αυξηθεί ο βαθμός ωριμότητας και συνειδητοποίησης. Υπάρχει σήμερα κρίσιμη μάζα ανθρώπων που μπορούν να διαθέσουν τον χρόνο, την ενέργεια και την προσοχή που χρειάζεται, ώστε η Ελληνική Ένωση Νεοφυών Επιχειρήσεων να επιτύχει πραγματικά τους σκοπούς της.

Και κάτι ακόμη: παρότι η νέα Ένωση θα θελήσει να συνεργαστεί με κρατικούς και θεσμικούς φορείς όπως το Elevate Greece και άλλες σχετικές πρωτοβουλίες, έχει τεράστια σημασία η αντιπροσωπευτικότητα, η διαφάνεια και η ενεργός συμμετοχή. Μόνο έτσι μπορεί να υπάρχει ένας συλλογικός φορέας που εκφράζει αυθεντικά την κοινότητα — και όχι συμφέροντα τρίτων.

Είναι επίσης πολύ ενδιαφέρον πως η πιο επιτυχημένη δράση της ΕΕΝΕ ήταν οι συναντήσεις «Είμαι - Κάνω - Θέλω», όπου οι ιδρυτές και τα στελέχη νεοφυών επιχειρήσεων μπορούσαν να συζητήσουν αδιαμεσολάβητα και ισότιμα, να υποστηρίξουν ο ένας τον άλλον χωρίς προϋποθέσεις και να καλλιεργήσουν στην πράξη την κουλτούρα της συνεργασίας που τόσο λείπει από το ελληνικό επιχειρηματικό περιβάλλον.

Η ώρα της επανίδρυσης

Η παραδοσιακή επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα, ιδιαίτερα οι μεγάλες και κρατικοεξαρτημένες επιχειρήσεις, παρέμειναν —και παραμένουν— καχύποπτες απέναντι στις νεοφυείς. Όμως η ουσία είναι απλή: οι startups είναι η ελπίδα για έναν νέο τύπο ελληνικής οικονομίας· μια οικονομία ανοιχτή, δίκαιη, δημιουργική, με πραγματική διεθνή προοπτική.

Γι’ αυτό και πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να ξαναδώσουμε ζωή σε εκείνη την πρωτοβουλία του 2011 — όχι με νοσταλγία, αλλά με πίστη στο μέλλον.

Ως ένας από τους ιδρυτές και πρώτος πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Νεοφυών Επιχειρήσεων, αισθάνομαι πως έχω την ευθύνη να αναλάβω την πρωτοβουλία για τη σύγκληση μιας ανοιχτής γενικής συνέλευσης επανίδρυσης. Μιας διαδικασίας ανοιχτής, δημοκρατικής, διαφανούς και συμμετοχικής, που θα ανήκει εξ ολοκλήρου στα μέλη της.

Η δική μου αποστολή περιορίζεται στο να διευκολύνω τη γέννηση ενός οργανισμού που δεν θα μου ανήκει, ούτε θα με περιλαμβάνει. Έναν οργανισμό με δική του υπόσταση, με αυτονομία, με ήθος και θεσμική συνέχεια.

Σκοπός μου δεν είναι να επιστρέψω στο παρελθόν, αλλά να βοηθήσω να χτιστεί κάτι νέο, συλλογικό και ώριμο — η φωνή της νεοφυούς επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα.

Κάλεσμα συμμετοχής

Καλώ, λοιπόν, όλες και όλους τους ιδρυτές και συνιδρυτές των ελληνικών startups να συμμετάσχουν στον διάλογο για την επανίδρυση της ΕΕΝΕ. 

Όποιος ή όποια έχει άποψη, προβληματισμό ή ιδέα για το πώς πρέπει να διαμορφωθεί αυτός ο νέος οργανισμός, παρακαλώ ας μη διστάσει να επικοινωνήσει μαζί μου.

Το επόμενο βήμα θα είναι να οριστεί ο τόπος και ο χρόνος της Γενικής Συνέλευσης Επανίδρυσης.

Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να επικοινωνήσουν είτε μέσω της φόρμας επικοινωνίας του ιστολογίου μου, είτε απευθείας μέσω του LinkedIn.

Αυτό που χρειάζεται σήμερα το ελληνικό οικοσύστημα δεν είναι ένας ακόμη φορέας. Είναι ένας θεσμός αυτοπεποίθησης, συμμετοχής, αντιπροσωπευτικότητας, διαφάνειας και ενότητας — ένας οργανισμός που θα μας επιτρέψει να ορίσουμε συλλογικά το μέλλον μας.

Η στιγμή είναι τώρα.

Ας την αξιοποιήσουμε με αποφασιστικότητα, αισιοδοξία και πίστη στις δυνάμεις μας.

Επιχειρηματικότητα, ιδέες και γλώσσα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Τι είναι μια εταιρεία;

Αξίζει πραγματικά να αναρωτηθούμε. Είναι το ΑΦΜ της ή το καταστατικό της; Μήπως είναι τα γραφεία της ή άραγε το προϊόν της;

Αν το μελετήσουμε θα καταλήξουμε πως είναι κάτι πέρα από αυτό. Είναι μια ιδέα, ένα όραμα ή ίσως μια κοινή πεποίθηση, η οποία με έναν σχεδόν μαγικό τρόπο ενώνει και συντονίζει ανθρώπους ώστε να συν-εργαστούν και να συν-δημιουργήσουν προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση.

Στο μνημειώδες έργου του ‘Sapiens’ ο Harari αναφέρει έναν παρόμοιο συλλογισμό. Όταν το διάβασα μου φάνηκε υπερβολικός, όσο όμως το σκέφτομαι και όσο αναλογίζομαι την εμπειρία, τελικά κρίνω πως έχει δίκιο.

Μια εταιρεία είναι (και αυτή) μια ιδέα.

Να προσέχουμε τις ιδέες μας λοιπόν και να φροντίζουμε να τις μοιραζόμαστε με τους σωστούς ανθρώπους, μην ξεχνώντας πως αυτός είναι τελικά ο ρόλος τους: Να υπηρετούν τον άνθρωπο.

Τέλος, ειδικά στην εποχή της αναπλαστικής τεχνητής νοημοσύνης (Gen AI), πρέπει να ξαναδούμε με μεγάλη σοβαρότητα την γλώσσα. Αν χάσουμε, ή καλύτερα αν σταματήσουμε να εξελίσσουμε την γλώσσα, θα είναι ένα μεγάλο πισωγύρισμα για την ανθρωπότητα καθότι χωρίς γλώσσα, δεν υπάρχουν (αξιόλογες) ιδέες. Αν φτάσουμε εκεί, καμιά μηχανή δεν θα μπορέσει να μας βοηθήσει.

Τώρα λοιπόν που ξεκινά η σχολική χρονιά, αν θέλετε ακούστε με: Μην σας απασχολούν οι πολλές δραστηριότητες, ούτε το απύθμενο βάθος των διαφόρων δεξιοτήτων.

Τα παιδιά μας βασικά πρέπει να μάθουν να γράφουν και να μιλάνε. Να κάνουν φυσική αγωγή και μουσική, όπως θέλει η κλασική παιδεία. Πάνω απ' όλα όμως, να διδαχτούν να αγαπάνε. Αν επιτευχθούν αυτά, η αποστολή μας ως κοινωνία θα έχει εκπληρωθεί. 

Στη γιορτή για τα 25 χρόνια της Virtual Trip

Ο Επίκουρος, πιθανότατα ο κορυφαίος των διανοητών ανά τους αιώνες, την αποκαλούσε ‘καταστηματική ηδονή’.

Ισως αυτό περιγράφει καλύτερα το βίωμα μου κατά την αποψινή γιορτή με τους συναδέλφους μου για τα 25 χρόνια από την ίδρυση της ‘εταιρείας των φοιτητών’, της Virtual Trip.

Ένα τεράστιο ευχαριστώ, μέσα απ’ την καρδιά μου, σε όλους όσους ταξιδέψαμε μαζί αυτό το τέταρτο του αιώνα!

Τέλος, μια υπόσχεση πως θα συνεχίσουμε με την ίδια ενέργεια και ενθουσιασμό για τα επόμενα 25 χρόνια, προσπαθώντας να είμαστε χρήσιμοι, να είμαστε δημιουργικοί και διαφυλάττοντας ως κόρη οφθαλμού την ανθρώπινη υπόστασή μας.

Χρειάζεται και τύχη, κυρίως όμως απαιτείται επιμονή

Καθώς γιορτάζουμε τα 25 χρόνια από την ίδρυση της Virtual Trip, ένα μήνυμα του συνιδρυτή μου, του Περικλή Ακριτίδη, μου φάνηκε ιδιαίτερα εύστοχο:

«Αν έμαθα κάτι τα τελευταία 25 χρόνια, είναι ότι για να πετύχεις πρέπει να επιμείνεις. Η τύχη μετράει, αλλά δεν είναι το παν».

Δεν θα μπορούσα να το θέσω καλύτερα. Για μένα, αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική αλήθεια όχι μόνο της επιχειρηματικότητας, αλλά της ίδιας της ζωής.

Στην Ελλάδα μεγαλώσαμε μέσα σε μια βαθιά ριζωμένη «κουλτούρα της τύχης». Αν κάποιος πετυχαίνει, λέμε ότι «στάθηκε τυχερός». Αν αποτυχαίνει, τον λυπόμαστε γιατί «ήταν άτυχος». Είναι μια βολική εξήγηση για όλα, που μας απαλλάσσει από την ευθύνη να δούμε κατάματα την πραγματικότητα: ότι τις περισσότερες φορές δεν επιμείναμε όσο έπρεπε, δεν προσπαθήσαμε αρκετά, δεν δουλέψαμε με την απαιτούμενη συνέπεια και ένταση.

Η αλήθεια είναι σκληρή αλλά απελευθερωτική: η τύχη παίζει πολύ μικρότερο ρόλο απ’ όσο νομίζουμε. Ναι, υπάρχουν οι ακραίες καταστάσεις που καθορίζουν δραματικά μια ζωή — από το να γεννηθείς σε συνθήκες ακραίας φτώχειας μέχρι να βρεθείς θύμα ενός τραγικού ατυχήματος. Το ίδιο μπορεί να πει κανείς και για το ενδεχόμενο να γεννηθεί κανείς σε μια ιδιαίτερα εύπορη οικογένεια. Όμως, έξω από αυτές τις εξαιρετικές περιπτώσεις, η ζωή είναι, κατά μία έννοια, δίκαιη.

Αν επιμένεις σοβαρά, με συνέπεια και για αρκετό καιρό, τότε έχεις πραγματικές πιθανότητες να πετύχεις. Όχι σίγουρη επιτυχία — αλλά σίγουρες πιθανότητες. Και αυτό είναι κάτι που το χρωστάμε πρώτα στον εαυτό μας και μετά στην κοινωνία μας: να πάψουμε να κρυβόμαστε πίσω από τη «τύχη» και να αναλάβουμε την ευθύνη της προσπάθειας.

Η «κουλτούρα της τύχης» είναι μια παγίδα που διαπερνά την ελληνική κοινωνία. Από το σχολείο και την πολιτική μέχρι την επιχειρηματικότητα και την καθημερινότητα, συνηθίσαμε να αναζητούμε εξωτερικές δικαιολογίες αντί να καλλιεργούμε την αρετή της επιμονής. Κι όμως, καμία κοινωνία δεν μπορεί να προχωρήσει έτσι.

Η διαδρομή από τη Virtual Trip ως την Epignosis, την AbZorba Games, τη Yodeck και τόσες άλλες προσπάθειες το αποδεικνύει. Δεν πετύχαμε επειδή ήμασταν «τυχεροί». Πετύχαμε γιατί συνεχίσαμε. Γιατί δεν τα παρατήσαμε όταν όλα έμοιαζαν αβέβαια. Γιατί, μέσα από κόπο, απογοήτευση και εξάντληση, επιμείναμε.

Πέρα από την κοινωνία συνολικά, το μήνυμα αυτό έχει μεγάλη αξία για την κοινότητα της νεοφυούς επιχειρηματικότητας. Αν καλλιεργούμε την ιδέα ότι «όλα είναι θέμα τύχης», ουσιαστικά αποθαρρύνουμε τους νέους ιδρυτές. Τους μαθαίνουμε να παραδίνονται νωρίς, να αλλάζουν εύκολα πορεία, να εγκαταλείπουν. Αντίθετα, το πιο πολύτιμο που μπορούμε να τους μεταδώσουμε είναι ότι η επιμονή είναι ο μόνος αξιόπιστος δρόμος προς την επιτυχία.

Κι αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα που θέλω να μείνει από αυτήν την επέτειο:

Η τύχη είναι εκτός ελέγχου μας. Η επιμονή, όμως, είναι πάντα στα χέρια μας. Και αν θέλουμε να αλλάξουμε την πορεία της χώρας μας, πρέπει να επιλέξουμε την επιμονή — και να θάψουμε για πάντα την κουλτούρα της τύχης.

υγ. Θα ήθελα κλείνοντας, στο παραπάνω πλαίσιο, να αναγνωρίσω τη δική μου καλή τύχη. Γεννήθηκα στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’70. Όχι μέσα στην προνομιούχα αφρόκρεμα, αλλά σε μια κοινωνία που μου προσέφερε σταθερότητα, παιδεία και δυνατότητες. Γι’ αυτό νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη. Γνωρίζω ότι για την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού οι δυνατότητες αυτές δεν προσφέρονται ακόμα. Έτσι λοιπόν, μία από τις αποστολές της ζωής μου είναι να αξιοποιώ όποιο βήμα έχω για να δώσω σε περισσότερους ανθρώπους —ιδίως σε όσους προέρχονται από λιγότερο τυχερές γωνιές του κόσμου— παρόμοιες ευκαιρίες: να προσπαθήσουν, να επιμείνουν, να πετύχουν.

Virtual Trip: 25 χρόνια από το πρώτο φοιτητικό startup στην Ελλάδα

Πριν από 25 χρόνια, στο Ηράκλειο Κρήτης, πέντε προπτυχιακοί φοιτητές μαζί με την Critical Publics ξεκινήσαμε τη Virtual Trip. Ίσως το πρώτο φοιτητικό startup στην Ελλάδα. Μια προσπάθεια που άνοιξε δρόμους, με πολλές δοκιμές και –όπως ήταν αναμενόμενο– αρκετές αποτυχίες. Όμως μέσα από αυτήν τη διαδικασία χτίστηκε το γόνιμο έδαφος για μελλοντικές μεγάλες επιτυχίες, όπως οι εταιρείες Epignosis, Yodeck και AbZorba Games.

Εκείνη την Τρίτη, 5 Σεπτεμβρίου 2000, όταν με τον Περικλή, τον Χάρη, τον Μίλτο και τον Νίκο ιδρύαμε τη Virtual Trip, δεν ξέραμε τι μας επιφύλασσε το μέλλον. Ήμασταν όμως όλοι γεμάτοι ενθουσιασμό για αυτό το πρώτο βήμα στο άγνωστο.

Αναλογιζόμενος σήμερα αυτό το τέταρτο του αιώνα, καταλήγω ότι ο «ενθουσιασμός του εξερευνητή» αποτελεί βασικό κινητήριο μοχλό όχι μόνο για τους ιδρυτές, αλλά για όλα τα μέλη κάθε επιχειρηματικού οργανισμού. Η επιχειρηματικότητα είναι ένα βήμα στο άγνωστο· ένα ταξίδι σε αχαρτογράφητα νερά. Και όμως, η δύναμη της θέλησης για εξερεύνηση μπορεί να γίνει τόσο ισχυρή, που συχνά μοιάζει με σιγουριά – ή ακόμα και με βεβαιότητα.

Νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη για όλους όσους ταξιδέψαμε μαζί, από το υπόγειο του Επιστημονικού και Τεχνολογικού Πάρκου Κρήτης μέχρι το κτίριο της Starttech Ventures στο κέντρο της Αθήνας.

Σήμερα, σε αυτήν την επέτειο, μπορώ μόνο να πω πως η εσωτερική ανάγκη μου για εξερεύνηση, για δοκιμή νέων πραγμάτων, παραμένει το ίδιο ισχυρή όπως εκείνη την Τρίτη του Σεπτεμβρίου του 2000.

Στα επόμενα 25 χρόνια, λοιπόν!

Αξίζει να ιδρύεται μια νεοφυής επιχείρηση αποκλειστικά για να πουληθεί;

Στο οικοσύστημα της νεοφυούς επιχειρηματικότητας υπάρχει μια ιδέα που επανέρχεται ξανά και ξανά: ότι οι startups φτιάχνονται για να πουληθούν. Πρόκειται για μια από τις πιο διαδεδομένες παρεξηγήσεις — και, κατά τη γνώμη μου, μια αντίληψη που κάνει ζημιά. Γιατί αν δούμε την επιχειρηματικότητα μόνο μέσα από το πρίσμα της εξαγοράς, υποσκάπτουμε τα ίδια της τα θεμέλια.

Η αξία μιας επιχείρησης δεν είναι η «ελπίδα» μιας μελλοντικής εξόδου. Είναι το σύνολο των μελλοντικών της κερδών. Η δουλειά των ιδρυτών είναι να χτίζουν χρόνο με τον χρόνο μια εταιρεία που βελτιώνει συνεχώς την κερδοφορία της και παράλληλα αυξάνει το μακροπρόθεσμο δυναμικό της. Αυτό σημαίνει διαρκή ισορροπία: ανάπτυξη, κερδοφορία και επενδύσεις που απλώνονται σε διαφορετικούς ορίζοντες — από το άμεσο μέχρι το μακρινό μέλλον.

Μια εταιρεία που λειτουργεί με αυτή τη λογική μπορεί να σταθεί μόνη της. Μπορεί να είναι βιώσιμη, αναπτυσσόμενη και ιδιαίτερα κερδοφόρα. Να μοιράζει μερίσματα, να δημιουργεί αξία για τους μετόχους και να προσφέρει προοπτική στους ανθρώπους της. Και ακριβώς επειδή δεν έχει ανάγκη να πουληθεί, αν προκύψει κάποτε μια προσφορά εξαγοράς, η αξία της θα είναι πολλαπλάσια.

Φυσικά, αν εμφανιστεί μια «πρόταση που δεν μπορείς να αρνηθείς», θα εξεταστεί. Μπορεί να αφορά μειοψηφικό ή πλειοψηφικό πακέτο, ή ακόμα και το σύνολο της εταιρείας. Πότε θα γίνει αυτό; Κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει. Είναι πιθανό να συμβεί μέσα σε λίγα χρόνια; Ναι, ιδιαίτερα με τις σημερινές συνθήκες της αγοράς. Αλλά δεν είναι αυτός ο στόχος.

Ο πραγματικός στόχος είναι να φτιάξεις μια εταιρεία που δεν χρειάζεται να πουληθεί ποτέ. Μια εταιρεία που στέκεται όρθια χάρη στη δική της δύναμη. Αν η εξαγορά έρθει, θα είναι αποτέλεσμα αυτής της πορείας — όχι ο σκοπός της.

Και κάπου εδώ φαίνεται καθαρά η διαφορά ανάμεσα στην επιχειρηματικότητα που χτίζει και στην επιχειρηματικότητα που παρεξηγεί: η πρώτη δημιουργεί μακροχρόνια αξία, η δεύτερη κυνηγάει βραχυπρόθεσμες προσδοκίες.

Σημείωση: Αυτό το άρθρο περιλαμβάνει περιεχόμενο που παρήχθη από το ChatGPT.

Lean SpaceTech: Ο ελληνικός δρόμος προς το διάστημα με λιτή καινοτομία και επιχειρηματικότητα

Από παιδί με συνέπαιρνε το μυστήριο του διαστήματος. Διάβαζα Ιούλιο Βερν, Άρθουρ Κλαρκ, Ισαάκ Ασίμοφ· ρωτούσα ασταμάτητα για κβάζαρ, λευκούς νάνους και σουπερνόβα. Αναζητούσα να καταλάβω τι υπάρχει «εκεί έξω» και πώς θα μπορούσαμε κάποτε να φτάσουμε εκεί. Το όνειρο αυτό δεν με εγκατέλειψε ποτέ.

Μεγαλώνοντας, όμως, η επιχειρηματική οδός προς το διάστημα έμοιαζε απροσπέλαστη. Ένας χώρος που απαιτούσε αμέτρητα εκατομμύρια, όπου το καλύτερο που μπορούσε να πετύχει κανείς ήταν να γίνει υπεργολάβος ενός κρατικού οργανισμού. Πολύ μακριά από το όραμα που με ενέπνευσε ως παιδί.

Κι όμως, η αποστολή Chandrayaan-3 της Ινδικής Διαστημικής Υπηρεσίας άλλαξε τα δεδομένα. Με προϋπολογισμό μικρότερο από μια χολιγουντιανή ταινία διαστημικής επιστημονικής φαντασίας, έφτασε με επιτυχία στον νότιο πόλο της Σελήνης. Μια ιστορική στιγμή που απέδειξε πως με δημιουργικότητα, αποφασιστικότητα και λιτή λογική μπορείς να καταφέρεις όσα φάνταζαν αδύνατα.

Είναι η ίδια αρχή που στήριξε την πορεία μας στην τεχνολογία: να πετυχαίνεις περισσότερα με λιγότερα. Με πειθαρχία και καθαρό όραμα καταφέραμε να δημιουργήσουμε διεθνείς εταιρείες λογισμικού με περιορισμένους πόρους, αλλά με τεράστια επίδραση. Και τώρα αυτή η ίδια λογική μπορεί να ανοίξει δρόμο και στο διάστημα.

Η συνάντησή μου με τον Αύγουστο Πανταζίδη — Έλληνα επιστήμονα με όνειρο να γίνει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης — ήταν καθοριστική. Από εκεί ξεκίνησε το Lean SpaceTech: μια πρωτοβουλία που γεννήθηκε από το Starttech Ventures, αλλά που είναι πολύ περισσότερα από μια επένδυση. Είναι μια πρόσκληση για όσους πιστεύουν ότι το διάστημα δεν ανήκει στους δισεκατομμυριούχους και στα κράτη, αλλά σε όλους όσοι θέλουν να το προσεγγίσουν με φαντασία και λιτή καινοτομία.

Το Lean SpaceTech ξεκινά ως κοινότητα: ένας τόπος όπου επιστήμονες, μηχανικοί, επενδυτές και ονειροπόλοι μπορούν να συναντηθούν, να μοιραστούν ιδέες και να δημιουργήσουν. Θέλουμε να αποδείξουμε ότι δεν χρειάζεσαι δισεκατομμύρια για να στοχεύσεις στα άστρα· χρειάζεσαι πίστη, καθαρή σκέψη και συνεργασία.

Αν έχεις κοιτάξει ποτέ τον νυχτερινό ουρανό και σκέφτηκες «θέλω να κάνω κάτι για να μας φέρει πιο κοντά εκεί», τότε το Lean SpaceTech είναι για σένα. Μαζί μπορούμε να κάνουμε το διάστημα προσβάσιμο. Μαζί μπορούμε να το κατακτήσουμε με τον λιτό τρόπο. Και, το σημαντικότερο απ' όλα, μαζί θα δημιουργήσουμε και θα αναπτύξουμε ένα νέο πεδίο επιχειρηματικότητας!

Lean SpaceTech: www.leanspacetech.com

Lean SpaceTech: www.leanspacetech.com

Σημείωση: Αυτό το άρθρο περιλαμβάνει περιεχόμενο που παρήχθη από το ChatGPT.

Ένα βήμα προς μια συμμαχία δημιουργών και εργαζομένων

Η συζήτησή μου με τον δημοσιογράφο Σπύρο Μάλλη στο Ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ την Πέμπτη 14 Αυγούστου, με αφορμή την ανακοίνωση του προγράμματος υποστήριξης της οικογένειας από τις επιχειρήσεις της Starttech Ventures.

Συζητούμε για τους λόγους που μας οδήγησαν στην κίνηση αυτή, για τα χαρακτηριστικά της εργασίας στην οικονομία της γνώσης, της συνεργασίας και της δημιουργικότητας και για την ανθρωποκεντρική προσέγγιση των επιχειρήσεων του ρεύματος αυτού. Μια προσέγγιση που εν τέλει στηρίζεται στην αναπτυσσόμενη συμμαχία μεταξύ δημιουργών και εργαζομένων:

Σκέψεις από μια γευσιγνωσία πεπονιού στην Starttech Ventures

Οργανώσαμε χθες στην Starttech Ventures μια γευσιγνωσία πεπονιού. Ξεκινήσε σαν ένα αστείο, μια αναφορά στην 'κόντρα' μεταξύ αργίτικου και ζακυνθινού πεπονιού. Αναλογιζόμενος τι συνέβη όμως, ακόμα κι αν ξεκίνησε σαν αστείο, το βρίσκω εντυπωσιακά ενδιαφέρον. 

Ο τόπος μας έχει έναν απίστευτο διατροφικό πλούτο. Είναι το 'συμβολικό κεφάλαιο' για το οποίο μας μιλούσε στον 2ο όροφο του κτηρίου μας πριν δυο χρόνια ο δάσκαλος Μιχάλης Χαραλαμπίδης. Μάθαμε έτσι, μέσα από ένα αστείο, ότι το Άργος, η Ζάκυνθος, ο Έβρος, το Ναύπλιο και η Κεφαλλονιά, έχουν καθένα από έναν μοναδικό διατροφικό θησαυρό. Αν το σκεφτούμε καλύτερα θα δούμε ότι όντως πρόκειται για θησαυρό, που δεν είναι μόνο διατροφικός αλλά τελικά πολιτισμικός και οικονομικός!

Σε λίγες μέρες θα γιορτάσουμε τα 25 έτη από το ξεκίνημα της επιχειρηματικής μας διαδρομής. Τότε, τα πρώτα χρόνια μετά το 2000 αρχίσαμε να υποδεχόμαστε υποψήφιους συνεργάτες από το εξωτερικό. Όταν βρισκόμασταν στην Αθήνα, κατά κανόνα τους πηγαίναμε για φαγητό στο "Πρυτανείον" της οδού Μηλιώνη στο Κολωνάκι. Θυμάμαι, ήμουν περίπου 25 ετών και μου είχε κάνει εντύπωση η εξής επιλογή στα ορεκτικά:

"Prosciutto di Parma e melone"

Τότε μας φαινόταν ενδιαφέρον και το παραγγέλναμε πάντα. Οι ξένοι μας κοίταζαν μάλλον με περιέργεια και, πιθανότατα από ευγένεια, δεν σχολίαζαν και δοκίμαζαν. Με το πέρασμα του χρόνου, αφού είχα τη μεγάλη τύχη να διαβάσω την "Αγροφιλία" και να πάρω μια ιδέα για την έννοια του 'συμβολικού κεφαλαίου', συνειδητοποίησα πως αυτή η παιδεία απουσιάζει από την πλατεία Κολωνακίου. Όπως δυστυχώς, ακόμα χειρότερα, απουσιάζει πλήρως και από την πλατεία Συντάγματος και από το μεγάλο κτήριο που δεσπόζει εκεί.

Δυστυχώς, για να το πούμε απλά, είναι ακραίος επαρχιωτισμός ένα ''καλό εστιατόριο" στην καρδιά της Αθήνας, που μάλιστα αυτοπροσδιορίζεται ως 'πρυτανείο',  να προσφέρει πιάτα από την Πάρμα αλλά να αγνοεί τους διατροφικούς θησαυρούς που προσφέρουν το Ληξούρι, το Άργος ή ακόμα και το Τυχερό στον Έβρο.

Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια, τόσο στον τομέα της διατροφής όσο ακόμα και σε άλλους, όπως για παράδειγμα το ένδυμα, βλέπω νέους δημιουργούς να ανακαλύπτουν δειλά δειλά την τεράστια δύναμη της αυθεντικότητας, την ασυναγώνιστη αξία του συμβολικού κεφαλαίου και του τοπικού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Θα πάρει χρόνια, υπάρχει όμως κίνηση στη σωστή κατεύθυνση.

Εμείς ως παραγωγοί, καλώς ή κακώς δημιουργούμε ένα οριζόντιο, παγκοσμιοποιημένο προϊόν. Δεν πρέπει όμως να ξεχνούμε πως εκτός από παραγωγοί είμαστε και καταναλωτές, που κάνουμε τις σχετικές μας επιλογές εδώ, στην Ελλάδα. Νομίζω λοιπόν πως είναι εξαιρετικά σημαντικό να προσπαθήσουμε να δούμε τα τοπικά προϊόντα, τόσο διατροφικά όσο και κάθε άλλου είδους, ακριβώς μέσα από τα γυαλιά της τυπικότητας, της αυθεντικότητας, της τοπικότητας και της ποιότητας. Είναι ένας δρόμος ίσως δύσκολος στην αρχή, που όμως είναι πολύ δημιουργικός και, όπως είδαμε και χθες ...ιδιαίτερα γευστικός!

Θα κοιτάξουμε λοιπόν να επαναλάβουμε την προσπάθεια, μαθαίνοντας κι άλλους διατροφικούς θησαυρούς που γενναιόδωρα μας προσφέρουν οι ελληνικοί τόποι. Εξάλλου, όπως λέγαμε και το 2011, η συνάντηση του παραδοσιακού με το σύγχρονο θα φέρουν την άνοιξη της ελληνικής οικονομίας:

Δίστομο: Η μεγάλη επιστροφή στο επίκεντρο του ελληνικού οίνου

Το Δίστομο είναι πάνω απ’ όλα τόπος μαρτυρίου. Ένας τόπος που κουβαλάει μια από τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας μας, τη σφαγή των ναζί, που άφησε ανεξίτηλα σημάδια στη μνήμη και στη συνείδηση όλων μας. Κάθε αναφορά στο Δίστομο είναι ταυτόχρονα και μια υπόκλιση στους ανθρώπους που θυσιάστηκαν, ένας φόρος τιμής που δεν πρέπει ποτέ να ξεθωριάσει.

Κι όμως, η ιστορία του τόπου δεν σταματά εκεί. Οι παλαιότεροι θυμούνται πως τη δεκαετία του ’60 το Δίστομο έγινε το κέντρο της μεγαλύτερης άμεσης ξένης επένδυσης (FDI) στην Ελλάδα, με την έλευση της Pechiney και το «Αλουμίνιον της Ελλάδος». Μια εξέλιξη που άλλαξε τη μοίρα της περιοχής, έφερε δουλειές, έδωσε προοπτική και έβαλε το μικρό αυτό χωριό της Βοιωτίας στο επίκεντρο της βιομηχανικής ανάπτυξης της χώρας.

Κι όμως, η αληθινή ψυχή του Διστόμου βρίσκεται αλλού. Βρίσκεται στην κοιλάδα ανάμεσα στον Ελικώνα και τον Παρνασσό, τον μυθικό τόπο συνάντησης του Διονύσου με τις Μούσες, όπου η αμπελουργία έχει βαθιές ρίζες αιώνων. Εκεί όπου οι άνθρωποι φρόντιζαν τα κλήματα όχι μόνο για να ζήσουν, αλλά και για να διατηρήσουν έναν τρόπο ζωής συνδεδεμένο με τη γη, τη φύση, τον ρυθμό των εποχών. Αυτή η παράδοση, αυτή η συνέχεια, είναι που δίνει σήμερα το πιο ελπιδοφόρο στίγμα του Διστόμου.

Σε αυτήν ακριβώς την παράδοση στηρίζεται το Βιολογικό Οινοποιείο Καστρίτη. Με σεβασμό στο περιβάλλον και αγάπη για τον τόπο, το οινοποιείο καλλιεργεί αποκλειστικά δικούς του αμπελώνες και εμφιαλώνει πέντε ετικέτες περιορισμένης παραγωγής. Κρασιά που κουβαλούν την ταυτότητα του τόπου, το άρωμα της ιστορίας και τη φροντίδα μιας οικογένειας που πιστεύει ότι το Δίστομο μπορεί να ξαναβρεθεί στο επίκεντρο του ελληνικού οίνου.

Η επιλογή να παραμείνει μικρό σε κλίμακα αλλά μεγάλο σε ποιότητα είναι συνειδητή. Δεν είναι απλώς ένα οινοποιείο· είναι μια δήλωση πίστης πως το Δίστομο δεν είναι καταδικασμένο να μνημονεύεται μόνο για το τραγικό του παρελθόν ή για το βιομηχανικό του παρόν. Μπορεί και πρέπει να μνημονεύεται για τον πλούτο της γης του, για το κρασί που παράγεται εδώ, για τον πολιτισμό που ξαναβρίσκει τη φωνή του μέσα από τα αμπέλια.

Κι έτσι, το Δίστομο επιστρέφει. Όχι απλώς ως τόπος μνήμης, αλλά και ως τόπος δημιουργίας. Η μεγάλη επιστροφή στο επίκεντρο του ελληνικού οίνου είναι γεγονός. Και είναι μια επιστροφή που στηρίζεται σε ανθρώπους που αγαπούν τη γη τους, που πιστεύουν στη δύναμή της και που ξέρουν ότι το κρασί μπορεί να γίνει γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον. Μάθετε περισσότερα στο www.kastriti.com και μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με το Βιολογικό Οινοποιείο Καστρίτη για οτιδήποτε θελήσετε.

Σημείωση: Αυτό το άρθρο περιλαμβάνει περιεχόμενο που παρήχθη από το ChatGPT.

Με αφορμή το βραβείο VTripper of the Year

Η διαδρομή μας ξεκίνησε τον μακρινό Σεπτέμβριο του 2000 στο υπόγειο (στην κυριολεξία) του Επιστημονικού & Τεχνοκογικού Πάρκου Κρήτης στο Ηράκλειο. 

Το γεγονός ότι το εγχείρημα μας επιβίωσε και κατάφερε να υπάρξει ήταν από μόνο του ένα μικρό θαύμα. Χρησιμοποιώντας τη λέξη αυτή, αναφέρομαι στη μεγάλη τύχη να πλαισιωθούμε από πραγματικά υπέροχους, θαυμάσιους ανθρώπους, με τους οποίους όχι μόνο μοιραζόμαστε κοινές αρχές και αξίες αλλά πραγματικά έχουμε την τύχη να διδασκόμαστε από το παράδειγμα τους. 

Το 2008 αποφασίσαμε να καθιερώσουμε ένα συμβολικό βραβείο για να αναδείξουμε ακριβώς την καθοριστική συνεισφορά των συνεργατών μας στην εξέλιξη του οργανισμού. Έτσι καθιερώθηκε το ετήσιο βραβείο "VTripper of the Year". 

Έχει δημιουργηθεί λοιπόν μια ομάδα αριστείας στην οποία είμαστε βαθιά υπόχρεοι. Περιλαμβάνει τους ακόλουθους εξαίρετους συναδέλφους: Γιώργος Δραμιτινός (2007), Περικλής Βενάκης (2008), Μάνος Μοσχούς (2009), Λευτέρης Τριμίντζιος (2010), Θανάσης Παραθυράς (2011), Γιώργος Τεσσέρης (2012), Χρήστος Κρητικός (2013), Ελευθερία Παπαθεοδώρου (2014), Βαγγέλης Μιχαλόπουλος (2015), Παντελής Πετρίδης και Γιώργος Στρατάκης (2016), Νίκος Καπετάνος (2017), Γιώργος Ζησόπουλος και Σάκης Παπαγγελής (επίτιμος) (2018), Παναγιώτης Σαραντόπουλος και Γιώργος Ζαρούλης (ανερχόμενος) (2019), Άρης Μύρκος (2020), Λήδα Διαβολίτση (2021), Ηρώ Τσακίρη και Γλυκερία Πετούση (2022), Γιώργος Δημούσης και Γιώργος Γεωργακόπουλος (επίτιμος) (2023).

Χθες είχαμε τη μεγάλη χαρά να απονείμουμε το βραβείο του VTripper of the Year 2024, ο οποίος δεν είναι άλλος από τον Δημήτρη Κούκη ένας άνθρωπος που πραγματικά κοσμεί τον οργανισμό μας και που αποτελεί μεγάλη τύχη για όλους μας να τον έχουμε στην ομάδα! Ταυτόχρονα, αυτήν την ομάδα αριστείας συμπληρώνουν πλέον και οι Γιάννης Μπελεγρίνης και Λάμπρος Φρούντας, αντίστοιχα με τα βραβεία του επίτιμου και του ανερχόμενου VTripper.

Ξεκινήσαμε ως η «εταιρεία των φοιτητών» και αργότερα γίναμε η «εταιρεία των προγραμματιστών». Σκοπός μας είναι να συνεχίσουμε να εξελισσόμαστε και να αναπτυσσόμαστε, πιστοί στις ιδρυτικές αρχές μας και πραγματώνοντας το διπλό όραμα ότι μια εταιρεία μπορεί να ανήκει στους εργαζόμενους της και ότι η παραγωγή προϊόντων υψηλής τεχνολογίας στην Ελλάδα είναι όχι μόνο εφικτή αλλά και μια ορθολογική απόφαση. 

Η επιχειρηματικότητα βασισμένη στη συνεργασία, στην γνώση και στη δημιουργικότητα παραμένει το κύριο εργαλείο μας για να αλλάξουμε τη δική μας μοίρα, τη μοίρα εκείνων που αγαπάμε αλλά και του τόπου στον οποίο ζούμε. 

Όσο καταφέρνουμε να έχουμε στις τάξεις μας ανθρώπους όπως ο Δημήτρης και οι προηγούμενοι από αυτόν, παραμένουμε αισιόδοξοι και αποφασισμένοι να τα καταφέρουμε! 

Η χαρά μας, τέλος, γίνεται ακόμα μεγαλύτερη βλέποντας μια νέα γενιά ανθρώπων, πολύ καλύτερων από εμάς σε όλα τα επίπεδα, να εργάζεται ήδη μαζί μας και να προετοιμάζεται να αναλάβει τα ηνία και να πραγματοποιήσει πολύ σημαντικότερα επιτεύγματα. 

Νεοφυείς επιχειρήσεις: Πως οι startups διαφέρουν από μια μικρομεσαία επιχείρηση

Συχνά, στον δημόσιο διάλογο παρατηρείται σύγχυση όταν γίνεται αναφορά στις νεοφυείς (startups) και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο όταν φορείς, προγράμματα στήριξης και στελέχη που ειδικεύονταν στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις καλούνται να ενισχύσουν startups—παρά το γεγονός ότι οι δύο αυτές κατηγορίες επιχειρήσεων διαφέρουν ουσιαστικά. Επιπλέον, δεν είναι σπάνιο φαινόμενο μικρομεσαίες επιχειρήσεις να καλούνται να χρησιμοποιήσουν εργαλεία και θεσμούς που έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για startups, χωρίς να έχουν πραγματική εφαρμογή στην περίπτωσή τους.

Η σχέση των startups με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Συχνά, οι startups ξεκινούν όντως ως μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις. Ωστόσο, οι περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν υπήρξαν ποτέ startups, καθώς τους λείπουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά—κυρίως η πρόθεση και η δυνατότητα γρήγορης και μεγάλης κλίμακας ανάπτυξης.

Μια διαδεδομένη παρανόηση είναι ότι μια startup πρέπει να δραστηριοποιείται αποκλειστικά στον τεχνολογικό τομέα ή να έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση υψηλού ρίσκου. Αυτό δεν ισχύει. Υπάρχουν επιτυχημένες startups και στη λεγόμενη «παραδοσιακή» οικονομία, καθώς και πολλές που δεν άντλησαν ποτέ εξωτερική χρηματοδότηση.

Τι είναι μια μικρομεσαία επιχείρηση;

Σύμφωνα με τη σύσταση 2003/361 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) είναι εταιρείες που ο αριθμός του προσωπικού τους και το οικονομικό βάρος τους δεν ξεπερνούν ορισμένα όρια:

• μια μεσαία επιχείρηση απασχολεί έως 250 εργαζόμενους, έχει κύκλο εργασιών έως 50 εκατομμύρια ευρώ και συνολικό ισολογισμό έως 43 εκατομμύρια ευρώ·

• μια μικρή επιχείρηση απασχολεί έως 50 εργαζόμενους και έχει κύκλο εργασιών ή συνολικό ισολογισμό έως 10 εκατομμύρια ευρώ·

• μια πολύ μικρή επιχείρηση απασχολεί έως 10 εργαζόμενους και έχει κύκλο εργασιών ή συνολικό ισολογισμό έως 2 εκατομμύρια ευρώ.

Τι τελικά ορίζει μια startup;

Αυτό που ξεχωρίζει μια startup δεν είναι ούτε η τεχνολογία ούτε η χρηματοδότηση, ούτε καν τα τρέχοντα οικονομικά της μεγέθη, αλλά η πρόθεσή της να αναπτυχθεί γρήγορα και να εξελιχθεί σε scale-up. Η ανάπτυξη αυτή πρέπει να είναι εγγενής στο σχεδιασμό της από την αρχή.

Ναι, οι περισσότερες startups αξιοποιούν την τεχνολογία για να επιτύχουν κλιμάκωση, συχνά ενσωματώνουν καινοτομία και προσελκύουν επενδυτές. Ωστόσο, τίποτα από αυτά δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να χαρακτηριστεί μια επιχείρηση ως startup.

Ο μοναδικός απόλυτος παράγοντας είναι η πρόθεσή της να εξελιχθεί σε scale-up. Με απλά λόγια, μια startup είναι μια επιχείρηση σχεδιασμένη για ανάπτυξη. Κάτι που άλλες φορές ισχύει και άλλες όχι, σε μια μικρομεσαία επιχείρηση.

Συμπέρασμα

Ο χαρακτηρισμός μιας επιχείρησης ως "νεοφυούς" έχει να κάνει περισσότερο με τη φιλοσοφία και τις προθέσεις των ιδρυτών της, ενώ αντίθετα ο χαρακτηρισμός της ως "μικρομεσαία" έχει να κάνει με τα μεγέθη της.

Σημείωση: Αυτό το άρθρο περιλαμβάνει περιεχόμενο που παρήχθη από το ChatGPT.

Νεοφυείς επιχειρήσεις: Remote work και εργασιακά δικαιώματα

Πολλοί θιασώτες της απομακρυσμένης εργασίας ισχυρίζονται πώς η (συν)εργασία σε γραφείο ισοδυναμεί με υιοθέτηση του παραδοσιακού μοντέλου «Δευτέρα - Παρασκευή, 09:00 - 17:00»

Η δική μου οπτική είναι πως το να έχεις την τύχη (μελλοντικά, φοβάμαι, θα είναι προνόμιο…) να συνεργάζεσαι με άλλους ανθρώπους σε έναν σωστά οργανωμένο και εξοπλισμένο χώρο εργασίας δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση πως θα ακολουθείται το παραδοσιακό μοντέλο που είπαμε παραπάνω — χωρίς αυτό να σημαίνει πως μερικές φορές δεν θα παραμείνει υποχρεωτικό για πρακτικούς λόγους.

Η πρόβλεψη μου είναι πως θα κινηθούμε μάλλον σε εβδομάδα τετραήμερη εργασία, πιθανότατα προς το γνωστό «35-ωρο». Η τεχνολογία ήδη προσφέρει τα εργαλεία παραγωγικότητας που καθιστούν κάτι τέτοιο εφικτό, όσον αφορά τις περισσότερες μορφές εργασία.

Επίσης τα αυστηρά ωράρια ανήκουν ήδη στο παρελθόν, παρότι βέβαια εξακολουθεί να αποτελεί κοινό τόπο πως μια ομάδα θέλει να συνυπάρχει σε ένα χρονικό διάστημα για να συνεργάζεται καλά.

Όπως έγραφα σε προηγούμενο άρθρο, ισχυρίζομαι πως η «απομακρυσμένη εργασία» είναι ο δούρειος ίππος του ‘συστήματος’ για την απομείωση της αξίας της εργασίας και την πλήρη αποξένωση του υποκειμένου-εργαζόμενου τόσο από το αντικείμενο όσο και από τον οργανισμό-φορέα της εργασίας του (και φυσικά από τους συναδέλφους του — οπότε ‘τέρμα’ οι ομαδικές διεκδικήσεις).

Για αυτό λοιπόν προτείνω σε εργαζόμενους οποιαδήποτε επιχείρησης, σε κάθε κλάδο, μέγεθος και τόπο, να είναι πραγματικά επιφυλακτικοί προς την απομακρυσμένη εργασία.

Είναι μια προοπτική που εμφανίζεται ελκυστική, πιθανότατα όμως αποτελεί παγίδα τόσο στο επίπεδο της αμοιβής όσο και των υπολοίπων δικαιωμάτων. Πολύ περισσότερο ενδέχεται να απομειώσει τη χαρά και την πληρότητα που προσφέρει η εργασία, με άγνωστο ακόμα ψυχολογικό αντίκτυπο.

Νεοφυείς επιχειρήσεις: H απομακρυσμένη εργασία ως ψυχική κακοποίηση

Στο προηγούμενο άρθρο μου αναφέρθηκα σε μια ενδιαφέρουσα συνομιλία με μια εξαίρετη συνάδελφο για την απομακρυσμένη εργασία υπό το πρίσμα της αποδοχής της διαφορετικότητας, των ίσων ευκαιριών και της συμπεριληπτικότητας. 

Ως συνέχεια στην παραπάνω συζήτηση θέλω να σας καλέσω να δείτε την απομακρυσμένη εργασία ως μια τάση που οδηγεί στην απομόνωση, στην αποξένωση και τελικά σε πλήθος ψυχολογικών προβλημάτων.

Νομίζω θα ήταν χρήσιμο σε όλους μας να ανακαλύψουμε εκ νέου τη σωματική διάσταση της ύπαρξής μας. Πρέπει να σταματήσει η διανοητικοποίηση των πάντων (έγραφα για αυτό πρόσφατα). 

Κατά Αριστοτέλη είμαστε "ζώα πολιτικά". Ο δάσκαλός μου Μιχάλης Χαραλαμπίδης έλεγε πως αν αφαιρέσεις το "πολιτικά", μένει μόνο το "ζώα". Είναι ένας μεγάλος κίνδυνος που αντιμετωπίζουμε όλοι.

Η ψυχική και σωματική μας ευδαιμονία προϋποθέτει τη φυσική συνύπαρξη με άλλους ανθρώπους. Η πέρασμα από τη μοναχική εργασία στη συνεργασία, την εργασία στον ίδιο χώρο, είναι για μένα ένα βήμα πολιτισμού. Ένα βήμα προς το 'πολιτικό όν'.

Κλείνω με την εξής πρόβλεψη, που σε πολλούς μπορεί να φανεί ακραία, για μένα όμως είναι σχεδόν βεβαιότητα:

Δεν θα αργήσει η στιγμή που εργαζόμενοι θα κινηθούν νομικά εναντίον επιχειρήσεων που τους ωθούν στην απομακρυσμένη εργασία καταγγέλοντάς τις για ψυχική κακοποίηση. Διότι περί αυτού ακριβώς πρόκειται το μοντέλο της μοναχικής, απομακρυσμένης εργασίας: Μια καλά καμουφλαρισμένη ψυχική κακοποίηση.

Νεοφυείς επιχειρήσεις: Αντί για remote work απλώς ζητήστε περισσότερα χρήματα

Στον εργασιακό κόσμο, η συζήτηση για την ενσωμάτωση της ευελιξίας στην εργασία έχει αποκτήσει μεγάλη δυναμική, καθώς όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι αναζητούν ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Μια καλή συνάδελφος στην Επίγνωσις, η Έρη Πανσεληνά, δημοσίευσε πρόσφατα ένα κείμενο στο LinkedIn, στο οποίο ανέδειξε τη σημαντικότητα της ευελιξίας για εργαζόμενους με αναπηρίες αλλά και, κυριώτερα, εργαζομένους που φροντίζουν ανθρώπους που έχουν ανάγκη, όπως ηλικιωμένους, ασθενείς, βρέφη και μικρά παιδιά. Η Έρη υποστήριξε πως το μεγαλύτερο περιθώριο για remote work της επιτρέπει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητάς της, χωρίς να περιορίζεται η συνεισφορά της στην εργασία. Τέλος, το σημαντικότερο νομίζω, η Έρη εξέφρασε την άποψη ότι μια εταιρεία δεν μπορεί να ισχυρίζεται πως είναι συμπεριληπτική ούτε ίσων ευκαιριών εάν απαιτεί από τους εργαζομένους της να προσέρχονται σε έναν συγκεκριμένο χώρο εργασίας.

Παρόλο που εκτιμώ την άποψή της και συμφωνώ με την ανάγκη ενσωμάτωσης τέτοιων πρακτικών, ιδιαίτερα για τους συμπολίτες μας που ανήκουν στην ομάδα των ατόμων με αναπηρία, βλέπω το ζήτημα από μια διαφορετική οπτική γωνία. Το remote working μπορεί να προσφέρει οφέλη, αλλά δεν αποτελεί πανάκεια για όλες τις περιπτώσεις, ιδιαίτερα μάλιστα όταν μιλάμε για το βάρος της φροντίδας άλλων ατόμων.

Για να το υποστηρίξω αυτό, θα μοιραστώ δύο διαφορετικές εμπειρίες μου: 

Στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 2010, μετά τον θάνατο της μητέρας μου το 2011, ανέλαβα τη φροντίδα του πατέρα μου, ο οποίος ήταν ήδη άνω των 80 και πάλευε με την άνοια. Παρόλο που είχα προσλάβει έναν επαγγελματία φροντιστή, υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις που χρειάστηκε να αναλάβω πλήρως τη φροντίδα του για μερικές ημέρες. Όταν περιθάλπεις κάποιον με άνοια, είναι πρακτικά αδύνατο να κάνεις οτιδήποτε άλλο. Η ιδέα του remote working υπό αυτές τις συνθήκες ήταν απλώς ανέφικτη.

Μια άλλη εμπειρία προέρχεται από τη φροντίδα της μικρής μου κόρης τα τελευταία χρόνια. Το να είμαι γονέας είναι η μεγαλύτερη ευλογία που είχα ποτέ, αλλά απαιτεί επίσης πολύ χρόνο και αφοσίωση. Υπήρξαν φορές που προσπάθησα να συμμετάσχω σε τηλεδιασκέψεις ή να ολοκληρώσω εργασία ενώ πρόσεχα την κόρη μου. Σχεδόν κάθε φορά, χρειάστηκε να διακόψω τις επαγγελματικές μου υποχρεώσεις λόγω κάποιας απρόβλεπτης ανάγκης.

Η φροντίδα, είτε πρόκειται για ηλικιωμένους γονείς είτε για μικρά παιδιά, απαιτεί την πλήρη προσοχή και ενέργεια του φροντιστή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η απομακρυσμένη εργασία δεν είναι η λύση που χρειάζεται. Αυτό που πραγματικά χρειάζονται οι άνθρωποι σε αυτές τις καταστάσεις είναι περισσότερος ελεύθερος χρόνος και καλύτερες οικονομικές απολαβές. Χρόνος για να αφιερωθούν στους αγαπημένους τους και χρήματα για να μπορούν να προσλάβουν επαγγελματική βοήθεια.

Αυτό μας οδηγεί σε ένα σημαντικό ερώτημα: Τι είναι ευκολότερο για μια μέση εταιρεία να προσφέρει; Μεγαλύτερες άδειες, ελεύθερο χρόνο και υψηλότερες απολαβές ή απλώς τη δυνατότητα απομακρυσμένης εργασίας; Φοβάμαι πως το remote working είναι μια εύκολη και οικονομική λύση για τις επιχειρήσεις, αλλά συχνά αφήνει τους εργαζόμενους χωρίς την ουσιαστική στήριξη που χρειάζονται.

Η συμβουλή μου, λοιπόν, είναι σαφής: Ζητήστε περισσότερες ημέρες άδειας. Ζητήστε ειδική αποζημίωση για τα σχετικά έξοδα φροντίδας. Ζητήστε υψηλότερους μισθούς. Αυτά είναι τα πράγματα που κάνουν πραγματική διαφορά και υποστηρίζουν ουσιαστικά όσους έχουν αυξημένες ευθύνες φροντίδας.

Σημείωση: Αυτό το άρθρο περιλαμβάνει περιεχόμενο που παρήχθη από το ChatGPT.

Νεοφυείς επιχειρήσεις: Βρίσκοντας τους σωστούς early adopters - Μια ευρωπαϊκή πρόκληση

Δεν είναι μυστικό ότι οι early adopters είναι εκείνοι που διαμορφώνουν ουσιαστικά ένα νέο προϊόν. Η επιλογή των κατάλληλων πρώτων χρηστών μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχίας. Για την ακρίβεια, η εμπειρία μας στην Starttech Ventures δείχνει ότι η επιλογή των σωστών early adopters καθορίζει περισσότερο απ΄οτιδήποτε άλλο τη μελλοντική πορεία μιας νεοφυούς επιχείρησης.

Αξίζει να δούμε το θέμα από μια ευρωπαϊκή ματιά: Η Ευρώπη, με τις μεγάλες αγορές της, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, προσφέρει στους Ευρωπαίους επιχειρηματίες την ευκαιρία να «δοκιμάσουν τα νερά» σε τοπικό επίπεδο πριν επιχειρήσουν να «βγουν διεθνώς». Όσο δελεαστική κι αν φαίνεται αυτή η προσέγγιση, η εμπειρία δείχνει ότι σπάνια λειτουργεί αποτελεσματικά.

Αυτό εξηγεί γιατί υπάρχουν σχετικά λίγες παγκόσμιες τεχνολογικές εταιρείες από χώρες όπως η Ιταλία, η Γερμανία και η Γαλλία – χώρες με μεγάλες εγχώριες αγορές. Αντίθετα, οι σκανδιναβικές χώρες, με τις πολύ μικρότερες εγχώριες αγορές, έχουν αναλογικά πολύ περισσότερες επιτυχημένες διεθνείς εταιρείες. Εκεί, η έλλειψη τοπικών επιλογών αναγκάζει τους επιχειρηματίες να στραφούν από νωρίς σε διεθνείς αγορές για τους πρώτους χρήστες τους.

Ο παραπάνω συλλογισμός μας οδηγεί σε μια ξεκάθαρη συμβουλή προς τους Ευρωπαίους νέους επιχειρηματίες:  

Αναζητήστε τους πρώτους χρήστες σας στην κύρια αγορά-στόχο σας. 

Στις περισσότερες περιπτώσεις (όχι πάντα, βέβαια), ειδικά όταν πρόκειται για λογισμικό B2B, αυτή δεν είναι άλλη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Συμπερασματικά, οι ιδρυτές νεοφυών επιχειρήσεων πρέπει να δώσουν τεράστια προσοχή στο να ορίσουν καλά ποιοι και για ποιο λόγο θα είναι οι πρώτοι τους πελάτες, οι πρώτοι δηλαδή χρήστες που θα δεχτούν να καταβάλλουν ένα αντίτιμο για το προϊόν τους. Αν το κάνουν με επιτυχία αυτό το βήμα, πιθανότατα στη συνέχεια θα καταστεί επιτυχημένη και η νεοφυής τους επιχείρηση.

Σημείωση: Αυτό το άρθρο περιλαμβάνει περιεχόμενο που παρήχθη από το ChatGPT.