Montefalco - Νεμέα: Δύο μικροί δήμοι, δύο μεγάλοι οινικοί τόποι - Του Ντίνου Παπαντωνίου

Του Ντίνου Παπαντωνίου.

Διάλεξα σήμερα να γράψω για δύο ξεχωριστούς οινικούς τόπους, όπου η γη, το αμπέλι και το κρασί έχουν διαμορφώσει την ιστορία και την ταυτότητά τους: το Montefalco, «το μπαλκόνι της Ούμπρια», και τη Νεμέα, τη γενέθλια γη του Αγιωργίτικου.

Δύο τόποι με πολλά κοινά στοιχεία. Μικροί πληθυσμιακά, μεγάλοι όμως ως προς τη φήμη, την παραγωγή, το πολιτιστικό τους απόθεμα και τη σχέση των ανθρώπων τους με τη γη.
Το Montefalco βρίσκεται στην επαρχία της Περούτζια, στην κεντρική Ούμπρια. Είναι χτισμένο σε λόφο, σε υψόμετρο περίπου 472 μέτρων, έχει έκταση 69,34 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πληθυσμό περίπου 5.250 κατοίκους.

Αποκαλείται «La Ringhiera dell’Umbria» , «το μπαλκόνι της Ούμπρια»,επειδή από τον λόφο του η θέα απλώνεται στις κοιλάδες του Clitunno, του Topino και του Τίβερη.

Το ιστορικό κέντρο, τα μεσαιωνικά τείχη, οι εκκλησίες, οι πλατείες και οι αμπελώνες δημιουργούν μια ενιαία εικόνα τόπου. Η αρχιτεκτονική, η τέχνη, το κρασί, το ελαιόλαδο και η τοπική οικονομία δεν λειτουργούν χωριστά, αλλά ως ένα σύνολο.

Γι’ αυτό το Montefalco έχει ενταχθεί και στο δίκτυο των «Ομορφότερων Χωριών της Ιταλίας».
Ιδιαίτερη θέση κατέχει το Μουσειακό Συγκρότημα του Αγίου Φραγκίσκου, με τις τοιχογραφίες του Benozzo Gozzoli και έργα του Perugino. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί από το 2024 και το Μουσείο του Sagrantino.

Το κρασί, επομένως, δεν παρουσιάζεται μόνο ως εμπορικό προϊόν. Εντάσσεται στην ιστορία, στη ζωγραφική, στη θρησκευτική παράδοση και στη συλλογική μνήμη του τόπου.

Οι αμπελώνες και το Sagrantino

Η οινική ζώνη του Montefalco δεν περιορίζεται στα διοικητικά όρια του δήμου. Περιλαμβάνει ολόκληρο το Montefalco και τμήματα των δήμων Bevagna, Castel Ritaldi, Giano dell’Umbria και Gualdo Cattaneo.

Για την παραγωγή του 2025 δηλώθηκαν περίπου 380 εκτάρια για το Montefalco Sagrantino DOCG και 510 εκτάρια για το Montefalco DOC. Συνολικά, περίπου 890 εκτάρια ή 8.900 ελληνικά στρέμματα αμπελώνων στις δύο βασικές ονομασίες.

Η έκταση αυτή είναι σαφώς μικρότερη από την αμπελουργική ζώνη της Νεμέας. Το Montefalco, όμως, έχει καταφέρει να οργανώσει γύρω από τον αμπελώνα του μια αναγνωρίσιμη ταυτότητα, μια διαδρομή κρασιού και ένα σταθερό πρόγραμμα εμπειριών και εκδηλώσεων.

Το Sagrantino είναι η αυτόχθονη ερυθρή ποικιλία που ταυτίστηκε με το Montefalco. Η παραδοσιακή ερμηνεία συνδέει το όνομά της με τη λέξη «sacramenti», δηλαδή τα μυστήρια της Εκκλησίας. Οι πρώτοι Φραγκισκανοί μοναχοί φέρεται να καλλιεργούσαν την ποικιλία και να χρησιμοποιούσαν το γλυκό κρασί της σε θρησκευτικές τελετές και εορτές.

Η αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή έχει ακόμη βαθύτερες ρίζες, που φτάνουν μέχρι τη ρωμαϊκή εποχή. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρεται σε εκλεκτό κρασί της περιοχής, παραγόμενο από την αρχαία ποικιλία Itriola. Δεν έχει αποδειχθεί, ωστόσο, ότι η ποικιλία αυτή ταυτίζεται με το σημερινό Sagrantino.

Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες για αμπελώνες στο Montefalco εμφανίζονται το 1088, ενώ η πρώτη σαφής αναφορά με το όνομα Sagrantino χρονολογείται στο 1549.

Η ονομασία αναγνωρίστηκε ως DOC το 1979 και ως DOCG το 1992. Το Montefalco Sagrantino παράγεται αποκλειστικά από την ομώνυμη ποικιλία και χαρακτηρίζεται από βαθύ χρώμα, μεγάλη δύναμη, έντονες τανίνες και δυνατότητα μακράς παλαίωσης.

Παράγεται σε δύο εκδοχές:
- Το Secco είναι το ξηρό κρασί που έκανε διεθνώς γνωστό το Sagrantino ως ένα από τα ισχυρότερα και μακροβιότερα ερυθρά κρασιά της Ιταλίας.
- Το Passito είναι η παλαιότερη, παραδοσιακή γλυκιά εκδοχή. Τα καλύτερα τσαμπιά επιλέγονται και τοποθετούνται σε ειδικά πλέγματα, όπου αποξηραίνονται φυσικά για τουλάχιστον δύο μήνες. Χάνουν μέρος του νερού τους και συγκεντρώνουν τα σάκχαρα και τα αρώματά τους.

Έτσι παράγεται ένα γλυκό και σύνθετο κρασί, το οποίο, χάρη στις ισχυρές τανίνες του Sagrantino, διατηρεί την ισορροπία του και δεν γίνεται υπερβολικά γλυκό.

Οι ιστοσελίδες του Montefalco
• Δήμος Montefalco
https://www.comune.montefalco.pg.it/
• Consorzio Tutela Vini Montefalco
https://www.consorziomontefalco.it/
• Strada del Sagrantino
https://www.stradadelsagrantino.it/en/eventi/
• Επίσημη τουριστική ιστοσελίδα της Ούμπριας – Montefalco
https://www.umbriatourism.it/it/montefalco

Νεμέα – Η γενέθλια γη του Αγιωργίτικου

Ο Δήμος Νεμέας έχει έκταση περίπου 204,7 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, έχει 5.713 μόνιμους κατοίκους, ενώ η Δημοτική Κοινότητα Νεμέας έχει 3.505 κατοίκους.

Πληθυσμιακά, επομένως, οι δύο δήμοι βρίσκονται πολύ κοντά. Η Νεμέα, όμως, έχει μεγαλύτερη διοικητική έκταση και πολύ μεγαλύτερο αμπελώνα.

Η αμπελουργική ζώνη της Νεμέας περιλαμβάνει περίπου 32.000 στρέμματα αμπελώνων. Από αυτά, τα 25.000 στρέμματα, περίπου το 80%, είναι φυτεμένα με Αγιωργίτικο.

Όπως και στο Montefalco, η οινική ζώνη δεν ταυτίζεται με τα όρια του δήμου. Η ζώνη ΠΟΠ Νεμέα περιλαμβάνει 17 κοινότητες και χωριά της Κορινθίας και της Αργολίδας.

Οι μεγάλες υψομετρικές διαφορές δημιουργούν διαφορετικά μικροκλίματα. Η ζώνη ξεκινά από χαμηλά υψόμετρα και φτάνει περίπου μέχρι τα 1.000 μέτρα.

Το Αγιωργίτικο, επομένως, δεν δίνει παντού το ίδιο κρασί. Άλλον χαρακτήρα αποκτά στις θερμότερες περιοχές και άλλον στις πιο ορεινές και δροσερές ζώνες.

Αυτή η διαφορετικότητα είναι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της Νεμέας.

Το Αγιωργίτικο και η ιστορία του τόπου

Το Αγιωργίτικο πήρε το όνομά του από τον Άγιο Γεώργιο, όπως ονομαζόταν παλαιότερα η σημερινή πόλη της Νεμέας. Η ποικιλία είναι γνωστή και ως «Μαύρο Νεμέας», ενώ στη νεότερη αφήγηση συναντάται και ως «Αίμα του Ηρακλή».

Υπάρχουν γραπτές αναφορές για την καλλιέργειά του ήδη από τον 16ο αιώνα. Η ζώνη αναγνωρίστηκε ως ονομασία προέλευσης το 1971 και το κρασί ΠΟΠ Νεμέα παράγεται από 100% Αγιωργίτικο.

Πρόκειται για μια χαρισματική και ευέλικτη ποικιλία. Μπορεί να δώσει φρέσκα, αρωματικά και φρουτώδη ερυθρά κρασιά, αλλά και πιο δομημένα κρασιά, με πολυπλοκότητα και δυνατότητα παλαίωσης.

Η Νεμέα, όμως, δεν είναι μόνο ένας μεγάλος αμπελώνας.

Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, ο Ναός του Νέμειου Διός, το αρχαίο στάδιο, τα Νέμεα, το Αρχαιολογικό Μουσείο, τα Αηδόνια, οι Κλεωνές, ο αρχαίος Φλιούντας και ο Φλιάσιος οίνος δημιουργούν ένα ιστορικό και μυθολογικό απόθεμα που λίγοι οινικοί τόποι διαθέτουν.

Αυτό είναι ένα τεράστιο πολιτιστικό κεφάλαιο. Το ζητούμενο είναι το κρασί, η αρχαιολογία, το τοπίο και η σύγχρονη ζωή της Νεμέας να μη λειτουργούν ως ξεχωριστά και ασύνδετα κομμάτια.

Οι ιστοσελίδες της Νεμέας
• Δήμος Νεμέας
https://www.nemea.gr/
• Nemea Wine Land
https://nemeawineland.com/
• Μεγάλες Μέρες Νεμέας 2026
https://nemeawineland.com/megales-meres-nemeas-2026/
• NEMEA LIONS
https://nemeawineland.com/nemea-lions/
• Αρχαιολογικό Μουσείο Νεμέας
https://archaeologicalmuseums.culture.gov.gr/.../archaeol...

Δύο διαφορετικές οργανώσεις του τόπου

Στο Montefalco λειτουργεί ένα οργανωμένο δίκτυο: ο Δήμος, το Consorzio Tutela Vini Montefalco, η Strada del Sagrantino, το Μουσείο του Sagrantino και η συμμετοχή στις «Πόλεις του Κρασιού» και στις «Πόλεις του Ελαιολάδου».

Η Strada del Sagrantino δεν είναι απλώς ένας δρόμος με οινοποιεία. Συνδέει πέντε δήμους, αμπελώνες, ελαιοτριβεία, εστιατόρια, καταλύματα, μνημεία, πεζοπορικές διαδρομές και εκδηλώσεις.

Το σημαντικότερο είναι ότι όλα αυτά παρουσιάζονται κάτω από μια κοινή ταυτότητα. Ο επισκέπτης δεν αγοράζει μόνο ένα μπουκάλι κρασί. Γνωρίζει έναν τόπο, την ιστορία και τους ανθρώπους του.

Και στη Νεμέα έχουν γίνει σημαντικά βήματα.

Το Nemea Wine Land παρουσιάζει τον αμπελώνα, τα οινοποιεία, το Αγιωργίτικο, το terroir, τα αξιοθέατα και τη γαστρονομία. Οι Μεγάλες Μέρες της Νεμέας αποτελούν τη σημαντικότερη εξωστρεφή διοργάνωση του τόπου.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η πρωτοβουλία NEMEA LIONS, η οποία επιδιώκει υψηλότερη ποιότητα, προστασία του περιβάλλοντος, φροντίδα του εδάφους και μεγαλύτερη υπεραξία για τους παραγωγούς.

Δεν λείπουν, επομένως, οι αξιόλογες προσπάθειες. Αυτό που χρειάζεται είναι μεγαλύτερη συνέχεια, ουσιαστικότερη συνεργασία και μια ενιαία αφήγηση για ολόκληρο τον τόπο.

Μια συνεργασία Montefalco–Νεμέας

Το Montefalco και η Νεμέα έχουν σχεδόν τον ίδιο πληθυσμό. Διαθέτουν από μία εμβληματική ερυθρή ποικιλία, το Sagrantino και το Αγιωργίτικο, ιστορικούς αμπελώνες και ισχυρή σχέση με τη θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση.

Το Montefalco έχει μικρότερο αμπελώνα, αλλά πιο οργανωμένη και συμπυκνωμένη παρουσίαση της ταυτότητάς του.

Η Νεμέα έχει πολύ μεγαλύτερο αμπελώνα και ένα μοναδικό πλεονέκτημα: μπορεί να ενώσει το κρασί με τον Ηρακλή, το λιοντάρι της Νεμέας, τον Ναό του Δία, το αρχαίο στάδιο, τα Νέμεα και τον Φλιάσιο οίνο.

Η Νεμέα δεν στερείται υλικού. Το αντίθετο. Διαθέτει περισσότερο υλικό από όσο έχει μέχρι σήμερα καταφέρει να ενώσει σε μια κοινή ιστορία.

Θα μπορούσε, λοιπόν, να ξεκινήσει μια θεσμική συνεργασία ανάμεσα στους δύο δήμους, με τη συμμετοχή των οργανώσεων των οινοποιών, των παραγωγών, των πολιτιστικών φορέων και των πανεπιστημίων.

Μια συνεργασία που θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

• μια κοινή ευρωπαϊκή διαδρομή Sagrantino–Αγιωργίτικου,
• ανταλλαγές παραγωγών, οινολόγων, νέων αγροτών και σπουδαστών,
• ετήσιες συναντήσεις εναλλάξ στο Montefalco και στη Νεμέα,
• κοινό ψηφιακό χάρτη αμπελώνων, οινοποιείων, μνημείων και χωριών,
• συνεργασία για την προστασία του αμπελουργικού τοπίου,
• κοινές ευρωπαϊκές προτάσεις για τον οινοτουρισμό, την πολιτιστική κληρονομιά και τη βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη,
• τη δημιουργία στη Νεμέα ενός σύγχρονου κέντρου ερμηνείας του αμπελώνα, του κρασιού και του πολιτιστικού τοπίου.

Το μέλλον ενός οινικού τόπου δεν εξαρτάται μόνο από το πόσα μπουκάλια παράγει. 

Εξαρτάται από το αν μπορεί να προστατεύσει τη γη του, να κρατήσει τους ανθρώπους του, να δώσει αξία στην παραγωγή και να μετατρέψει την ιστορία του σε ζωντανή εμπειρία.

Το Montefalco δείχνει πώς ένας μικρός δήμος μπορεί να οργανώσει γύρω από μία ποικιλία μια ολόκληρη πολιτιστική και τοπική οικονομία.

Η Νεμέα έχει τον αμπελώνα, το Αγιωργίτικο, την ιστορία, τον μύθο, τα μνημεία και τους ανθρώπους της.

Δεν χρειάζεται να γίνει Montefalco.

Χρειάζεται να γίνει περισσότερο Νεμέα.

Γιατί το όνομα NEMEA διαβάζεται σε όλες τις γλώσσες.

Montefalco

Νεμέα

Σκέψεις από μια γευσιγνωσία πεπονιού στην Starttech Ventures

Οργανώσαμε χθες στην Starttech Ventures μια γευσιγνωσία πεπονιού. Ξεκινήσε σαν ένα αστείο, μια αναφορά στην 'κόντρα' μεταξύ αργίτικου και ζακυνθινού πεπονιού. Αναλογιζόμενος τι συνέβη όμως, ακόμα κι αν ξεκίνησε σαν αστείο, το βρίσκω εντυπωσιακά ενδιαφέρον. 

Ο τόπος μας έχει έναν απίστευτο διατροφικό πλούτο. Είναι το 'συμβολικό κεφάλαιο' για το οποίο μας μιλούσε στον 2ο όροφο του κτηρίου μας πριν δυο χρόνια ο δάσκαλος Μιχάλης Χαραλαμπίδης. Μάθαμε έτσι, μέσα από ένα αστείο, ότι το Άργος, η Ζάκυνθος, ο Έβρος, το Ναύπλιο και η Κεφαλλονιά, έχουν καθένα από έναν μοναδικό διατροφικό θησαυρό. Αν το σκεφτούμε καλύτερα θα δούμε ότι όντως πρόκειται για θησαυρό, που δεν είναι μόνο διατροφικός αλλά τελικά πολιτισμικός και οικονομικός!

Σε λίγες μέρες θα γιορτάσουμε τα 25 έτη από το ξεκίνημα της επιχειρηματικής μας διαδρομής. Τότε, τα πρώτα χρόνια μετά το 2000 αρχίσαμε να υποδεχόμαστε υποψήφιους συνεργάτες από το εξωτερικό. Όταν βρισκόμασταν στην Αθήνα, κατά κανόνα τους πηγαίναμε για φαγητό στο "Πρυτανείον" της οδού Μηλιώνη στο Κολωνάκι. Θυμάμαι, ήμουν περίπου 25 ετών και μου είχε κάνει εντύπωση η εξής επιλογή στα ορεκτικά:

"Prosciutto di Parma e melone"

Τότε μας φαινόταν ενδιαφέρον και το παραγγέλναμε πάντα. Οι ξένοι μας κοίταζαν μάλλον με περιέργεια και, πιθανότατα από ευγένεια, δεν σχολίαζαν και δοκίμαζαν. Με το πέρασμα του χρόνου, αφού είχα τη μεγάλη τύχη να διαβάσω την "Αγροφιλία" και να πάρω μια ιδέα για την έννοια του 'συμβολικού κεφαλαίου', συνειδητοποίησα πως αυτή η παιδεία απουσιάζει από την πλατεία Κολωνακίου. Όπως δυστυχώς, ακόμα χειρότερα, απουσιάζει πλήρως και από την πλατεία Συντάγματος και από το μεγάλο κτήριο που δεσπόζει εκεί.

Δυστυχώς, για να το πούμε απλά, είναι ακραίος επαρχιωτισμός ένα ''καλό εστιατόριο" στην καρδιά της Αθήνας, που μάλιστα αυτοπροσδιορίζεται ως 'πρυτανείο',  να προσφέρει πιάτα από την Πάρμα αλλά να αγνοεί τους διατροφικούς θησαυρούς που προσφέρουν το Ληξούρι, το Άργος ή ακόμα και το Τυχερό στον Έβρο.

Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια, τόσο στον τομέα της διατροφής όσο ακόμα και σε άλλους, όπως για παράδειγμα το ένδυμα, βλέπω νέους δημιουργούς να ανακαλύπτουν δειλά δειλά την τεράστια δύναμη της αυθεντικότητας, την ασυναγώνιστη αξία του συμβολικού κεφαλαίου και του τοπικού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Θα πάρει χρόνια, υπάρχει όμως κίνηση στη σωστή κατεύθυνση.

Εμείς ως παραγωγοί, καλώς ή κακώς δημιουργούμε ένα οριζόντιο, παγκοσμιοποιημένο προϊόν. Δεν πρέπει όμως να ξεχνούμε πως εκτός από παραγωγοί είμαστε και καταναλωτές, που κάνουμε τις σχετικές μας επιλογές εδώ, στην Ελλάδα. Νομίζω λοιπόν πως είναι εξαιρετικά σημαντικό να προσπαθήσουμε να δούμε τα τοπικά προϊόντα, τόσο διατροφικά όσο και κάθε άλλου είδους, ακριβώς μέσα από τα γυαλιά της τυπικότητας, της αυθεντικότητας, της τοπικότητας και της ποιότητας. Είναι ένας δρόμος ίσως δύσκολος στην αρχή, που όμως είναι πολύ δημιουργικός και, όπως είδαμε και χθες ...ιδιαίτερα γευστικός!

Θα κοιτάξουμε λοιπόν να επαναλάβουμε την προσπάθεια, μαθαίνοντας κι άλλους διατροφικούς θησαυρούς που γενναιόδωρα μας προσφέρουν οι ελληνικοί τόποι. Εξάλλου, όπως λέγαμε και το 2011, η συνάντηση του παραδοσιακού με το σύγχρονο θα φέρουν την άνοιξη της ελληνικής οικονομίας:

Έρημη χώρα

Το Δίστομο Βοιωτίας όπως φαίνεται από το Μαυσωλείο των θυμάτων της Σφαγής του Διστόμου, 10 Ιουνίου 1944

Αν κάποιος κοιτάξει τη Wikipedia ή αναζητήσει άλλες επίσημες πηγές θα δει ότι ο πληθυσμός του Διστόμου ανέρχεται σε περίπου 1.500 άτομα. Το νούμερο αυτό, αν και απογοητευτικό σε σχέση με τη δεκαετία του 1990, φαντάζει σχετικά ικανοποιητικό αν λάβει κανείς υπόψιν το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας. 

Φεύ όμως, αν δούμε την αλήθεια πέρα από τους αριθμούς καταλαβαίνουμε πως τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα: 

- Ένας μεγάλος αριθμός εκείνων που έχουν απογραφεί στο Δίστομο, το έχουν κάνει για συναισθηματικούς λόγους. Στην πραγματικότητα ζουν στην Αθήνα ή σε κάποιο άλλο αστικό κέντρο. 

- Ακόμα και ο ‘αληθινός» αριθμός μόνιμων κατοίκων, που σήμερα ίσως να είναι γύρω στους εννιακόσιους, πρέπει να ιδωθεί υπό το πρίσμα της ηλικίας: Το μεγαλύτερο ποσοστό των κατοίκων αποτελείται από συνταξιούχους. 

Αδιάψευστος μάρτυρας είναι το Σχοκλείο: Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 κάθε τάξη είχε περί τα τριάντα παιδιά ενώ σήμερα έχει μείνει με μονοψήφιο αριθμό (μάλιστα όχι μεγάλο), εκ των οποίων τα μισά είναι παιδιά μεταναστών (που οι κάτοικοι ευχαριστούν θερμά, καθώς δίνουν λίγη ζωή στο χωριό).

Είναι μάλλον πικρό χιούμορ να πει κανείς πως το Δίστομο πρόκειται για έναν ιδανικό τόπου που αντιμετωπίζεται ικανοποιητικά η κρίση μέσης ηλικίας: Οι σαραντάρηδες λογίζονται για νέοι! 

Τα παραπάνω, που τα βιώνω τώρα από πρώτο χέρι στη δεύτερη ιδιαίτερη πατρίδα.μου, σε καμία περίπτωση δεν έχουν να κάνουν με κάποια ‘ιδιαιτερότητα’ του ιστορικού αυτού χωριού. Ίσα ίσα που το Δίστομο παραμένει ένας σχετικά δραστήριος τόπος. Το 2019 έμεινα άναυδος επισκεπτόμενος αυγουστιάτικα πανηγύρια σε εγκαταλελειμμένα χωριά της Αρκαδίας. 

Ρούμελη, Μωριάς και Ήπειρος διαφέρουν σε πολλά. Σήμερα όμως τους ελληνικούς αυτούς τόπους τους ενώνει η εγκατάλειψη και η ερημοποίηση, όπως επίσης συμβαίνει και σε πολλά υπέροχα νησιά. 

Το δημογραφικό δεν είναι απλά ένα πρόβλημα. Είναι μία βόμβα που έχει ήδη σκάσει στα θεμέλια της χώρας και πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα καθώς σε λίγο δεν θα μπορεί να γίνει τίποτα. Ποιες επενδύσεις θα γίνουν σε μία έρημη χώρα; Ο ανθρώπινος παράγοντας έχει κι αυτός μία τοπική διάσταση ή, αν θέλετε καλύτερα, ο τόπος ο ίδιος έχει κι αυτός μια ανθρώπινη διάσταση. 

Χρειάζεται μία σειρά μέτρων σε τοπικό εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να επιστρέψουν οι άνθρωποι στις εστίες τους με παραγωγικές οικονομικές δραστηριότητες και με πρόσβαση στα αγαθά που απαιτεί ο 21ος αιώνας όσον αφορά την υγεία την παιδεία και όλες τις ανέσεις καθημερινή ζωής.

Ειλικρινά όμως οι δυνατότητες των θεσμών είναι περιορισμένες αν δεν συμπληρωθούν από τα κινήματα των πολιτών που πρέπει να θέσουν την αρμονική συνύπαρξη την ισορροπία μεταξύ πολλούς και υπαίθρου ως βασικό στόχο για τον 21ο αιώνα στην Ελλάδα κι αλλού. 

Η πυκνότητα της ιστορίας και του συμβολικού κεφαλαίου συνολικά στους ελληνικούς τόπους είναι υψηλότατη. Τους καθιστούν ιδανικούς υποδοχής για την ανάπτυξη της οικονομίας της συνεργασίας, της γνώσης και της δημιουργικότητας που καθορίζει τον αιώνα που διανύουμε.

Τελικά όμως εναπόκειται σε όλους εμάς στον καθένα ξεχωριστά να δώσουμε σάρκα και οστά στο όραμα για μία διαφορετική καλύτερη χώρα η οποία σίγουρα δεν μπορεί να είναι έρημη. 

Ουρανέ μου!

Ο Λοχαγός κοιτάζει αυστηρά τον Στρατιώτη με την ιδιάζουσα συμπεριφορά. Του δείχνει τα τρια αστέρια, διακριτικά του βαθμού του και τον ρωτά πως πρέπει να τον αποκαλεί. "Ουρανέ μου!", απαντά δίχως δισταγμό ο Στρατιώτης.

Παλιό το ανέκδοτο, φοβάμαι πως έγινε όμως επίκαιρο σήμερα με τη συζήτηση αν ο αγκυλωτός σταυρός είναι τελικά ναζιστικό σύμβολο ή όχι. Διάβασα πως είναι λέει αρχαιοελληνικό και μάλιστα συναντάται και σε διάφορους πολιτισμούς της Άπω Ανατολής.

Να δω τον εν λόγω συμπολίτη μας να διαλογίζεται στο Θιβέτ και δεν θέλω τίποτα άλλο από τη ζωή μου.

Ενδεχομένως, μετά τη θέσει εν αμφιβόλω του ναζιστικού χαρακτήρα του αγκυλωτού σταυρού θα μπορέσει - επιτέλους - να ανοίξει η συζήτηση και για τον κανονικό, απλό σταυρό. Ποια είναι άραγε η αληθινή σημασία του αρχαίου αυτού συμβόλου που καπηλεύτηκε ο Χριστιανισμός; Μπορούμε ακόμα να σκεφτούμε πολλά τέτοια χαριτωμένα.

Πάντως, σε τελική ανάλυση, βρίσκω ιδιαίτερα χρήσιμη τη συζήτηση που έχει ξεκινήσει καθώς μας οδηγεί στην εκ νέου γνωριμία μας με τα σύμβολα. Τα σύμβολα συμβάλλουν, ενώνουν δηλαδή. Εξ'ού και το συμβολικό κεφάλαιο για το οποίο συχνά μιλώ στο ιστολόγιο αυτό εμπνευσμένος από τον πολιτικό και διανοητή Μιχάλη Χαραλαμπίδη.

Αφήνω σε σένα αγαπητέ Αναγνώστη να βρεις το αντίθετο του συμβόλου, αντικαθιστώντας το πρώτο συνθετικό της λέξης με το αντίστοιχο της διάιρεσης. Τελειώνω το κείμενο αυτό παραθέτοντας ένα μικρό απόσπασμα από κείμενο του Μιχάλη Χαραλαμπίδη για το Συμβολικό Κεφάλαιο:

"Μια επιχείρηση που αναπτύχθηκε με οδηγό αυτή την κληρονομιά και τους συμβολισμούς είναι η Bulgari απέναντι από το Café Grecoστο κέντρο της Ρώμης. Ήρθαν από την Ήπειρο και συνέχισαν επάξια αυτή τη μεγάλη κληρονομιά. Οι χρυσοχόοι όμως και οι αργυροχόοι των Ιωαννίνων σήμερα βρίσκονται σε κρίση γιατί φυλακίστηκαν στις αραβικές – οθωμανικές μορφές και συμβολισμούς και δεν μπόρεσαν να καινοτομήσουν."

Ας μην χάσουμε την ουσία: Η Ελλάδα βρέθηκε στη σημερινή δεινή θέση λόγω της οικονομικής κατάρρευσής της, συνέπεια της απουσίας οποιουδήποτε ουσιαστικού σχεδιασμού για τη βιώσιμη, παραγωγική ανάπτυξή της. Αφού ερμηνεύσουμε την παρούσα κατάσταση, το μόνο που μένει να κάνουμε είναι να καταστρώσουμε ένα ορθολογικό σχέδιο για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, τη βιώσιμη ανάπτυξή της. Μόνο υλοποιώντας ένα τέτοιο σχέδιο μπορούμε να βγούμε από το αδιέξοδο.

Εναλλακτικά, μας μένει ο δρόμος του δογματισμού και των επτά συν ενός κούφιων λέξεων - θρησκειών, μια εκ των οποίων - την πλέον αποκρουστική και επικίνδυνη - πρεσβεύει και ο φορέας του συμβόλου που συζητείται σήμερα.