Σε ποια σχολεία πηγαίνουν αυτοί που θα αλλάξουν την Ελλάδα;

Στην πρόσφατη παρέμβαση μου στη Δελφική Αγορά ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ ότι είμαι ένα «προϊόν» του ελληνικού δημοσίου εκπαιδευτικού συστήματος. Πρώτα και κύρια της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Ασπρόπυργου. Υπερήφανος απόφοιτος της τάξης του 1995 του Γενικού Λυκείου Ασπροπύργου. Μετά, εξίσου υπερήφανος του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Σαν νέος μπαμπάς ήρθα εκ νέου σε επαφή με το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αυτήν τη φορά από μια άλλη σκοπιά. Χωρίς να μπαίνω σε λεπτομέρειες, θα ήθελα να σημειώσω τα εξής: 

- Οι άνθρωποι που θα κυβερνήσουν την Ελλάδα τις επόμενες δεκαετίες πιθανότατα φοιτούν σήμερα σε ιδιωτικά σχολεία όπως το Κολλέγιο Αθηνών, η Σχολή Μωραΐτη, η Σχολή Χιλλ, το Pierce και πολλά άλλα υψηλού επιπέδου σχολεία. 

Ο νεποτισμός βλέπετε - όπως και η αναξιοκρατία που αυτός νομοτελειακά φέρνει - είναι βαθιά ριζωμένος στην ελληνική κοινωνία 

- Οι άνθρωποι όμως που θα αλλάξουν την Ελλάδα, εκείνοι που θα πετύχουν το απροσδόκητο, οι ανέλπιστοι φορείς της προόδου και της αλλαγής, πιθανότατα φοιτούν στα σχολεία του Ασπρόπυργου, των Μεγάρων, του Περιστερίου ή ίσως ακόμα του Ευόσμπου, των Διαβατών, της Αλεξανδρούπολης και άλλων ‘αόρατων’ περιοχών. 

Διαβάστε τον «Δαβίδ και Γολιάθ» του χαρισματικού Malcolm Gladwell και πιθανότατα θα συμφωνήσετε μαζί μου. 

Καθήκον όλων μας είναι να σταθούμε δίπλα σε αυτά τα παιδιά, τους φορείς της αλλαγής. Να σταθούμε δίπλα τους ώστε να μπορέσουν να γίνουν αυτό που μπορούν, αυτό που αξίζουν και αυτό που δικαιούνται να γίνουν. 

Μπορούμε να το κάνουμε και θα το κάνουμε.

Πολιτική στην Ελλάδα του 2026

Πλήθος διαδικτυακών αναρτήσεων και συζητήσεων που βλέπω (υποτίθεται πως) αφορούν την Πολιτική.

Είναι λοιπόν μάλλον χρήσιμο να αναρωτηθούμε τι είναι και τι δεν είναι πολιτική.

Επί παραδείγματι:

- Η οργανωμένη προσπάθεια κατάληψη των θεσμών δεν είναι πολιτική.

- Οι διορισμοί των ψηφοφόρων σου δεν είναι πολιτική.

- Το 'μοίρασμα της πίτας' του δημοσίου χρήματος δεν είναι πολιτική.

- Η εξυπηρέτηση των συμφερόντων μιας μικρής κρατικοδίαιτης επιχειρηματικής κάστας, δεν είναι πολιτική.

- Η εξυπηρέτηση συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων, δεν είναι πολιτική.

Τι είναι λοιπόν η Πολιτική;

- Είναι σχέδιο, όραμα και πράξη.

- Είναι η ύψιστη των τεχνών.

- Είναι το μέσο λειτουργίας της πόλεως.

- Είναι η διαδικασία που ανυψώνει τον άνθρωπο σε Άνθρωπο.

- Πάνω απ' όλα είναι συνεργασία.

- Είναι σύμπλευση και μέριμνα για το Κοινό Καλό, την απόλυτη προϋπόθεση για την ίδια την ύπαρξη της Πόλεως. Του χώρου όπου ο Άνθρωπος γίνεται Πολίτης, δημιουργεί Πολιτισμό.

Κάνοντάς τα μέσα από και χάρη στην Πολιτική.

Αν όλα αυτά σας φαίνονται ξένα, πολύ καλά κάνουν. Η πολιτική δυστυχώς δεν ζει πλέον στον τόπο που γεννήθηκε. Εξορίστηκε καιρό πριν.

Αν όλοι εμείς αποφασίσουμε να ανυψωθούμε στο επίπεδο του Πολίτη - και όχι να μείνουμε σε εκείνο του πελάτη / ψηφοφόρου - έχουμε κάποιες μικρές ελπίδες να την επαναπατρίσουμε.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης στην ιστορική ομιλία του 1996

Ρήγας, Υψηλάντης, Μπότσαρης και η αναζήτηση του επόμενου βήματος

Πριν τρεις εβδομάδες γιορτάσαμε τα 205 χρόνια από το ξέσπασμα της επανάστασης. Επίσης, πριν λίγες μόνο μέρες ήταν η επέτειος των 200 ετών από την ηρωϊκή έξοδο του Μεσολογγίου. 

Είναι λοιπόν καλή στιγμή να αναλογιστούμε κάποια πράγματα, μήπως και τελικά καταφέρουμε να τιμήσουμε το όραμα εκείνων που θυσιάστηκαν για την ελευθερία.

Ο Βελεστινλής είναι αναμφίβολα ο θεωρητικός του ξεσηκωμού. Τι μας έλεγε ο μεγάλος αυτός επαναστάτης; Μίλησε ποτέ για ένα μικρό προτεκτοράτο στον Μωριά; Μάλλον όχι. Αντίθετα, μιλούσε για τη "Γαλλία της (ευρωπαϊκής) Ανατολής" και καλούσε "Βουλγάροι κι Αρβανίτες, Αρμένιοι και Ρωμιοί, αράπηδες και άσπροι, με μια κοινήν ορμή, για την ελευθερίαν, να ζωσωμεν σπαθί".

Ναι, ο Ρήγας ζητούσε τη Βαλκανική Ομοσπονδία. Αυτό ήταν το αυθεντικό όραμα της επανάστασης.

Το οποίο εξηγεί με καθαρό τρόπο αυτό που ουδέποτε μας εξήγησε η νεοελληνική εκπαίδευση: Τι στην ευχή του Θεού έκανε ο Υψηλάντης στη Μολδοβλαχία; Δηλαδή στη σύγχρονη Ρουμανία και Μολδαβία;

Πολύ απλά ήταν πιστός στο όραμα του Ρήγα.

Στο πλαίσιο αυτό, του πολύχρωμου βαλκανικού ξεσηκωμού, όπου συνδετικό στοιχείο ήταν σε μεγάλο βαθμό η ορθοδοξία, αμηχανία σε διάφορους κύκλους προκαλεί ο ρόλος των Αρβανιτών. Των προγόνων μας που ηγήθηκαν της επανάστασης με πλήθος κορυφαίων μορφών, κορυφαία εκ των οποίων θα έλεγα ο Μάρκος Μπότσαρης.

Τι θα μας έλεγε σήμερα ο Μάρκος; Τι θα έλεγε στους πολεμιστές τους; 

Είμαι βέβαιος πως θα έμενε πιστός στο όραμα του Ρήγα. Μόνη λύση η ομοσπονδία, για να είμαστε πραγματικά ανεξάρτητοι και όχι υποχείρια των μεγάλων δυνάμεων - Όπως εν τέλει γίναμε.

Όσον αφορά τη φύση της ομοσπονδίας αυτής που έχει νόημα να φτιάξουμε σήμερα, εν έτει 2026, το αφήνω σε εσένα να το σκεφτείς αγαπητέ αναγνώστη.

Μάρκος Μπότσαρης

Αλέξανδρος Υψηλάντης

Ρήγας Βελεστινλής

Επίκουρος και δημιουργία

Ο Επίκουρος έλεγε πως ο κόσμος έχει αρμονία και ομοιομορφία, από το επίπεδο του ατόμου μέχρι των ουρανίων σωμάτων. 

Πρότεινε όμως ότι υπάρχει ένας μηχανισμός, που τον ονόμασε 'παρέκκλιση', εξ' αιτίας του οποίου μερικές η αρμονία, η ομοιομορφία και, τελικά, η προβλεψιμότητα, καταρρίπτονται. Η παρέκκλιση, η απροσδόκητη λοξοδρόμηση, είναι η μήτρα της δημιουργικότητας και της ομορφιάς.  Όπως, φυσικά και του κάθε λογής προβλήματος. Αυτά πάνε μαζί. 

Στο επίπεδο των ανθρωπίνων σχέσεων, της τέχνης, ίσως ακόμα (ή μάλλον, σίγουρα επίσης) και της επιχειρηματικότητας, για μένα η παρέκκλιση δεν είναι άλλη από τον έρωτα. Μια προσωρινή - μα απολύτως μαγική - κατάρρευση της λογικής. 

Κατάρρευση της λογικής που δημιουργεί το γόνιμο έδαφος για το όμορφο, το πραγματικά υπέροχο, το φωτεινό και το αληθινό.

Επίκουρος

Αναζητώντας τα μεγάλα και σημαντικά 'Γιατί' - Δυο χρόνια χωρίς τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη

Η χώρα μας, όπως και η Ευρώπη και ο κόσμος συνολικά αντιμετωπίζουν μια σειρά μεγάλων προκλήσεων. Την ώρα που η ανθρωπότητα είναι ισχυρότερη από ποτέ, μοιάζει να έχει χάσει την πυξίδα της. Μοιάζουμε να μπορούμε να πετύχουμε όλα τα 'Τι', όμως να δυσκολευόμαστε πολύ να βρούμε τα 'Γιατί'.

Πριν δυο μέρες ήταν η Μεγάλη Παρασκευή. Άξιζε εκείνη την ημέρα η σκέψη μας να πάει στη μνήμη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη και στη δική του βαθιά, πολύπλευρη και πολυδιάστατη σκέψη που είναι περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.

Ο Χαραλαμπίδης μιλούσε για "τη συνάντηση του παραδοσιακού με το σύγχρονο". Μιλούσε για την Πόλη και για το πόσο αυτή είναι απαραίτητη για να έχουμε πολίτες και πολιτισμό.

 
Μιλούσε ακόμα για την ανάγκη της αρμονικής συνύπαρξης και αμφίδρομης σχέσης της πόλης με την ύπαιθρο, καταφέρνοντας να συνδέσει και να συνθέσει ζητήματα από την αρχιτεκτονική και τη γαστρονομία μέχρι τις μεταφορές, τα δίκτυα επιχειρήσεων, την εκπαίδευση και την έρευνα αλλά και τις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Ίσως λοιπόν ο δρόμος προς το 'Γιατί' να βρίσκεται στην επιστροφή του Λόγου. Το έργο του Μιχάλη προσφέρει μια πυξίδα ακριβείας για να βρούμε τη διαδρομή προς τα εκεί.

Δυο σχετικά σημειώματα:

• Ως τη Νίκη, Πάντοτε, Μιχάλη Χαραλαμπίδη
• Αποχαιρετώντας έναν μεγάλο Πολιτικό, σπουδαίο Διανοούμενο και μοναδικό Άνθρωπο

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης στην ιστορική ομιλία του 1996

Δίστομο: Ποτέ ξανά φασισμός

Κάθε φορά που έρχομαι στο Δίστομο ανεβαίνω και στο Μαυσωλείο. Κάθε φορά η καρδιά μου χτυπάει το ίδιο δυνατά.

Η σταύρωση του ανθρώπου εδώ έγινε στις 10 Ιουνίου του 1944.

Η ανάσταση του γίνεται κάθε φορά που καθένας από μας λέει μέσα του με τρόπο αδιαπραγμάτευτο «ποτέ ξανά φασισμός» — ταυτόχρονα φροντίζοντας για την συνέπεια των έργων και των λόγων του.

Αιώνια δόξα και τιμή σε όλους εκείνους που έσωσαν την αξιοπρέπεια του ανθρωπίνου είδους και στάθηκαν όρθιοι απέναντι στο τέρας.

Ποτέ ξανά φασισμός.

Μαυσωλείο Διστόμου, απόγευμα Μ. Σαββάτου 11/4/2026

Σκέψεις από την Stresa

Είχα βρεθεί στην Stresa πρώτη φορά τον Ιούλιο του 2009, εκπροσωπώντας το Yes for Europe στο τότε νεοσύστατο G8 Young Business Summit — που αργότερα εξελίχθηκε στο G20 Young Entrepreneurs’ Alliance. Ηταν για μένα μια απολύτως πρωτόγνωρη εμπειρία τότε. 

Σήμερα πέρασα λίγες ώρες ακριβώς από τα ίδια σημεία, ως ένας απλός επισκέπτης. Δεκαεπτά σχεδόν χρόνια έχουν κυλήσει. Τα συναισθήματα ήταν πολλά. 

Σκέφτομαι πως τα προβλήματα που ταλάνιζαν τότε τους νέους δημιουργούς, εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να μην έχουν αντιμετωπιστεί. 

Η γενικότερη κατάσταση όμως αναμφίβολα βελτιώνεται. Δεν πρέπει να επιτρέπουμε στους εαυτούς μας να βλέπουμε την πραγματικότητα μέσα από τα γυαλιά της νοσταλγίας, που πάντα τείνει να ωραιοποιεί το παρελθόν. 

Τεράστιες προκλήσεις βιώνουμε και σήμερα. Ζούμε εκ νέου την παράνοια του πολέμου. Αδικίες σχεδόν παντού. Έχουμε να κάνουμε πολλά. 

Μην γελιέστε όμως: Ο κόσμος του 2026 είναι καλύτερος από εκείνον του 2009. 

​25η Μαρτίου: Τιμή στους ήρωες και διδάγματα για το αύριο

Σήμερα στην Ελλάδα γιορτάζουμε μία από τις δύο εθνικές μας επετείους. Την 25η Μαρτίου. Την έναρξη της Επανάστασης του 1821. Και έχει σημασία ότι γιορτάζουμε την αρχή και όχι το τέλος.

Αυτό λέει πολλά για τον χαρακτήρα του λαού μας. Δεν γιορτάζουμε τη βεβαιότητα της νίκης. Γιορτάζουμε την απόφαση της εξέγερσης. Δεν τιμούμε απλώς το αποτέλεσμα. Τιμούμε το θάρρος της εκκίνησης. Τη στιγμή που κάποιοι άνθρωποι αποφάσισαν να σταθούν όρθιοι απέναντι σε μια αυτοκρατορία και να πουν «ως εδώ».

Ένα μικρό έθνος επαναστάτησε απέναντι σε μια πανίσχυρη δύναμη. Και τα κατάφερε. Πριν όμως τα καταφέρει, τόλμησε. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα του 1821.

Από τις μορφές της Επανάστασης που θαυμάζω περισσότερο είναι ο Μάρκος Μπότσαρης. Ελληνορθόδοξος Αρβανίτης, όπως και οι πρόγονοί μου. Μορφή πυκνή. Πολιτική και στρατιωτική μαζί. Άνθρωπος με νου, σχέδιο, επιχειρησιακή ικανότητα, ηρωισμό και τελικά αυταπάρνηση. Έπεσε το 1823, μόλις στα 33 του χρόνια. Είχε όμως ήδη περάσει στην ιστορία.

Σε μια από τις προηγούμενες ζωές μου, την περίοδο 2009–2015, υπηρέτησα αρχικά ως Vice President και στη συνέχεια ως President στην Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Νέων Επιχειρηματιών, τη Yes for Europe. Αυτό σήμαινε ότι περνούσα αρκετές ημέρες κάθε μήνα στις Βρυξέλλες, εθελοντικά και φυσικά pro bono. Εκεί, περπατώντας μια μέρα στην πόλη, έπεσα πάνω σε ένα άγαλμα του Μάρκου Μπότσαρη, γραμμένου ως “Marco Botsari”, σε μια μικρή πλατεία όπου τιμόταν ως ένας από τους μεγαλύτερους επαναστάτες όλων των εποχών. Μου έκανε βαθιά εντύπωση. Και με έκανε να κοιτάξω ακόμη πιο προσεκτικά την ιστορία του.

Όταν επέστρεψα στον ρόλο του CEO της Epignosis τον Ιούνιο του 2025, πήρα την απόφαση να μοιράσω τέσσερα βιβλία στα μέλη της ομάδας μας. Ένα από αυτά ήταν το David and Goliath του Malcolm Gladwell. Εξαιρετικό βιβλίο. Και, κατά τη γνώμη μου, πολύ σχετικό με αυτό που κάνουμε στον δικό μας κόσμο.

Γιατί, σε τελική ανάλυση, αυτό που κάνουμε είναι μια αναμέτρηση Δαβίδ με Γολιάθ.

Το τέλος της ιστορίας δεν είναι ακόμη γνωστό. Προσωπικά πιστεύω ότι θα νικήσουμε. Αλλά το ουσιώδες δεν είναι μόνο αυτό. Είναι ότι βρήκαμε το θάρρος να σταθούμε στα πόδια μας. Ότι δεν αποδεχθήκαμε ως φυσικό νόμο τα όρια που μας υπεδείκνυε το περιβάλλον. Ότι αποκτήσαμε σκοπό, αποστολή και συνείδηση του τι πάμε να χτίσουμε.

Ο συνιδρυτής και συνοδοιπόρος μου, ο Βαγγέλης Μιχαλόπουλος, που πορεύεται μαζί μου από τον Δεκέμβριο του 2000, μαζί με πολλούς άλλους ανθρώπους που μπήκαν νωρίτερα ή αργότερα σε αυτή τη διαδρομή, έκαναν δυνατό να είμαστε εδώ σήμερα. Όχι απλώς επειδή αντέξαμε. Αλλά επειδή μπορούμε να κοιτάμε μπροστά και να πιστεύουμε, με σοβαρότητα και όχι με αφέλεια, ότι οι καλύτερες μέρες είναι μπροστά μας.

Αυτό είναι συλλογικό έργο. Και γι’ αυτό ακριβώς αξίζει.

Η δική μας επανάσταση δεν έχει τελειώσει. Η δική μας Πολιτεία εξακολουθεί να αγωνίζεται για το δικαίωμα να υπάρχει, να δημιουργεί, να μεγαλώνει, να μην απολογείται για τη φιλοδοξία της. Η διαδρομή από το Virtual Trip μέχρι ένα ευρύτερο δίκτυο εταιρειών, scale-ups και startups στην Ελλάδα και στον κόσμο δεν είναι μια απλή επιχειρηματική ιστορία. Είναι μια επαναστατική διαδικασία. Με την πραγματική έννοια του όρου.

Ένα άλλο βιβλίο που είχα μοιράσει τότε στην ομάδα μας ήταν το Principles του Ray Dalio. Η μεγάλη αξία του βιβλίου αυτού είναι ότι επιμένει σε κάτι θεμελιώδες: να κοιτάμε την πραγματικότητα κατάματα. Να ξεκινάμε από τα facts. Από αυτό που είναι. Όχι από αυτό που θα θέλαμε να είναι.

Και αν το κάνουμε αυτό για την Ελλάδα, πρέπει να πούμε μια δύσκολη αλήθεια. Η Ελλάδα απέκτησε ανεξαρτησία το 1830, αλλά η ουσιαστική της κυριαρχία υπήρξε για μεγάλες ιστορικές περιόδους περιορισμένη. Το ελληνικό κράτος έζησε μέσα σε καθεστώτα εξάρτησης, επιτήρησης και μειωμένης αυτονομίας. Αυτή είναι η αλήθεια. Και δεν τιμούμε πραγματικά τους ήρωες του 1821 αν δεν έχουμε το θάρρος να την πούμε καθαρά.

Η δική μου θέση είναι γνωστή εδώ και χρόνια. Η Ελλάδα μπορεί να είναι πραγματικά ανεξάρτητη και ουσιαστικά κυρίαρχη μόνο ως ισότιμο μέρος μιας μεγαλύτερης πολιτικής οντότητας. Όπως, για παράδειγμα, μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Ένωσης. Όχι ως επαίτης. Όχι ως πελάτης. Αλλά ως ισότιμος συμμέτοχος και συνδιαμορφωτής. Πιστεύω βαθιά ότι αυτή θα ήταν μια ιστορικά αντάξια συνέχεια του 1821.

Κάτι ανάλογο ισχύει και για τον μικρότερο κόσμο του επιχειρείν. Το ελληνικό επιχειρηματικό οικοσύστημα έχει ωριμάσει. Έχει κάνει βήματα ουσίας. Αλλά η επόμενη φάση δεν είναι απλώς να υπάρχουμε. Είναι να αποδείξουμε ότι μπορούμε να μεγαλώνουμε με διεθνείς όρους χωρίς να χάνουμε την ανθρώπινη ουσία μας. Ότι μπορούμε να μένουμε πιστοί στις αξίες και στις αρχές μας. Ότι μπορούμε να θυμόμαστε πάντοτε την επίγνωση — pun intended — ότι κανείς, ούτε και ο γράφων, δεν είναι σημαντικότερος από οποιονδήποτε άλλον μέσα σε αυτή την κοινότητα.

Έτσι χτίζονται οι πραγματικές Πολιτείες.

Αισθάνομαι βαθύ σεβασμό για όλους εκείνους που αγωνίστηκαν για την ελευθερία. Στην Ελλάδα και παντού στον κόσμο. Η ελευθερία δεν είναι ποτέ δωρεάν. Κερδίζεται, υπερασπίζεται, δικαιώνεται ιστορικά.

Στη δική μας Πολιτεία είμαστε με την ειρήνη. Αλλά δεν είμαστε αφελείς. Η ειρήνη έχει αξία όταν είσαι έτοιμος και να την υπερασπιστείς, αν χρειαστεί.

Χρόνια πολλά σε όλες και όλους.

Μάρκος Μπότσαρης

Περί της εργατικής τάξης και της αλλοτρίωσης της ταξικής συνείδησης

Σε ποια τάξη ανήκεις, αγαπητέ αναγνώστη; Θα έλεγες εύκολα πως είσαι 'εργάτης';

Ήπια σήμερα το πρωί έναν καφέ με έναν καλό φίλο από τα φοιτητικά μου χρόνια, παλιό σύντροφο στην ΠΑΣΠ ΑΕΙ Ηρακλείου. Συζητούσαμε για την πολιτική και κοινωνική κατάσταση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Κάποια στιγμή λέει 'το πρόβλημα είναι οι διαδηλώσεις για τα Τέμπη'. Συνεχίζει κάνοντάς το ακόμα χειρότερο λέγοντας πως "επίσης πρόβλημα είναι όλη η 'ρητορική εναντίον της διαφθοράς'".

Στην ερώτησή μου 'ήπιες τσίπουρα πριν έρθεις για καφέ στις 10 το πρωί;', απάντησε ότι 'όχι, δεν έχω πιει δυστυχώς (!)), όμως είμαι επίτηδες προβοκάτορας'. Συνέχισε εξηγώντας πως η κοινωνική αντίδραση για 'ηθικοπλαστικά', όπως τα χαρακτήρισε, ζητήματα, αν και έχει υγιή βάση, στην πραγματικότητα βολεύει το 'σύστημα'. Πώς; Διότι μας αποπροσανατολίζει από τα ουσιώδη που αφορούν αυτό που λέγαμε παλιά 'πάλη των τάξεων'. Την ώρα που, σύμφωνα με τον φίλο, συζητάμε για τα Τέμπη και τη διαφθορά, τα καρτέλ στην ενέργεια, στη λιανική και στον τραπεζικό χώρο συσσωρεύουν δισεκατομμύρια (στην κυριολεξία) με πρωτόγνωρους ρυθμούς (επίσης στην κυριολεξία).

Σύμφωνα με τον παλιό σύντροφο λοιπόν, που φοβάμαι ότι έχει κάποιο δίκιο, το πρόβλημα δεν είναι (προφανώς) ότι έχουμε διαδηλώσεις για τα Τέμπη αλλά ότι δεν έχουμε συγκεντρώσεις, ίσως και επανάσταση, για την κλοπή της εργατικής τάξης, η οποία διαπράττεται από την ανώτερη τάξη, στους τομείς της ενέργειας (πόσα πληρώνεις ΔΕΗ;), της λιανικής (πόσα πληρώνεις super-market;), των μεταφορών (πόσο πληρώνεις διόδια), των κατασκευών (πόσο πληρώνεις ενοίκιο), και τόσων άλλων πλευρών της καθημερινής μας ζωής «ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός».

Γιατί λοιπόν δεν γίνονται καθημερινές διαδηλώσεις; Γιατί δεν γίνεται επανάσταση, αφού μας ξεζουμίζουν δίχως έλεος και σταματημό;

Πολύ απλά διότι έχει πλήρως αλλοτριωθεί η ταξική μας συνείδηση. Διότι από 'project officer' και 'front-end team leader' μέχρι CEO, όλοι νομίζουμε πως έχει δήθεν αλλάζει η κοινωνική μας τάξη. Καλώς ή κακώς όμως η κοινωνική τάξη δεν αλλάζει εύκολα και σίγουρα η συντριπιτική πλειοψηφία από εμάς, αν όχι όλοι, ανήκουμε στην εργατική τάξη.

Μα πως μπορώ να το ξέρω αυτό;

Ένας άλλος σύντροφος παλιότερα με είχε ρωτήσει το εξής: "Μήτσο, πόσους συμμαθητές σου μπορείς να πάρεις τώρα τηλ και να τους πεις: 'Με συγχωρείς, αντιμετωπίζω μια έκτακτη κατάσταση, μπορείς να μου δανείσεις ένα εκατομμύριο ευρώ και να στο επιστρέψω σε δυο εβδομάδες;'". Του απάντησα ρωτώντας αν είναι τρελός και πως, αν το πω αυτό, μάλλον θα καλέσουν το 166 για να με στείλουν στο Δαφνί. "Ακριβώς," συνέχισε, "καθώς είσαι παιδί της εργατικής τάξης. Υπάρχουν όμως άνθρωποι ανώτερης τάξης που δεν θα δίσταζαν να κάνουν αυτό το τηλεφώνημα και θα είχαν μάλιστα αρκετές επιλογές".

Δεν αλλάζεις λοιπόν εύκολα κοινωνική τάξη - ευτυχώς. Σίγουρα μάλιστα δεν την αλλάζεις αν βγάλεις πέντε ή δέκα ευρώ παραπάνω. Ανήκεις - και θα ανήκεις πάντοτε - στην τάξη στην οποία γεννήθηκες. Πάρ'το απόφαση και κοίταξε να παλέψεις, με τον τρόπο που νομίζεις εσύ, για τα συμφέροντα της τάξης σου.

Σε αυτό νομίζω η κομμουνιστές είχαν δίκιο: Η ιστορία πράγματι γράφεται από την πάλη των τάξεων.

Η επιστήμη είναι πολιτική - Η τεχνολογία και η επιχειρηματικότητα, επίσης

Η άποψή μου είναι αντιδημοφιλής, θα την πω όμως χωρίς περιστροφές:

Η παραγωγή συστημάτων καταστροφής και δολοφονιών δεν έχει σε τίποτα να κάνει με την κοινότητα της οικονομίας της γνώσης, της συνεργασίας και της δημιουργικότητας. Σε απολύτως τίποτα.

Εκτός από ειρηνιστής βέβαια είμαι και πραγματιστής. Πρέπει να έχουμε ισχυρή άμυνα για να διασφαλίζουμε την ειρήνη; 

Οπωσδήποτε. 

Ποιος είναι ο καλύτερος δρόμος για αυτό, όσον αφορά την Ελλάδα; 

Όχι μόνο ο καλύτερος αλλά και ο μοναδικός επί της ουσίας είναι η ομοσπονδιοποίηση της Ευρώπης. Η Ελλάδα πρέπει να πρωτοστατήσει στη διαδικασία αυτή. Οφείλει να την επιταχύνει - και να τη διαφυλάξει - με κάθε τρόπο.

Ποιος λοιπόν θα αναπτύσσει τα αμυντικά συστήματα; 

Κρατικοί και ευρωπαϊκοί φορείς, με μακροπρόθεσμη στρατηγική και αυστηρό έλεγχο. Θα μπορούσαν να εμπλακούν και εταιρείες; 

Σίγουρα ναι.

Αυτό όμως που σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνεται είναι το να παρουσιάζεται η 'πολεμική οικονομία' ως μια 'επιχειρηματική ευκαιρία'.

Για να το πω όσο πιο απλά μπορώ: Για εμάς στην Starttech Ventures, στην Epignosis και στη Yodeck η επιχειρηματικότητα είναι μια αποστολή αλλαγής προς το καλύτερο. Ένας αγώνας προόδου. Όχι μια επιχείρηση καταστροφής.

Θα πω λοιπόν το προφανές: Όλοι μας, πρώτα απ' όλους όμως η νεολαία, πρέπει να πρωτοστατήσουμε σε ένα νέο, παγκόσμιο και πολύ δυναμικό κίνημα ειρήνης. 

Είναι μια ευθύνη ξεκάθαρη, μια υποχρέωση απέναντι στους εαυτούς μας και στις επόμενες γενιές. Πρέπει ακόμα να ειπωθεί καθαρά το εξής:

Η επιστήμη είναι πολιτική. Δεν υπάρχει αποστειρωμένη, τεχνοκρατική επιστήμη. Κάθε επιστήμονας καλείται να απαντήσει σε ένα βασικό ηθικό ερώτημα: Γιατί σπουδάζουμε και γιατί εργαζόμαστε; Για να σώζουμε ζωές ή για να αφαιρούμε ζωές;

Ακριβώς το ίδιο ισχύει και για την επιχειρηματικότητα όπως και για την τεχνολογία.

Τώρα είναι η ώρα της ευθύνης.

H ραδιοφωνική μου συνέντευξη στον Γιάννη Ραψομανίκη του CretaOne.gr

Το έγκλημα των Τεμπών και η συγγνώμη που δεν ζητήθηκε ποτέ

Το καλοκαίρι που πέρασε διάβαζα ένα ωραίο παιδικό βιβλίο σε ένα τρίχρονο παιδάκι που εξηγούσε πως ζητάμε συγγνώμη. Του άρεσε πολύ, όπως άρεσε και σε μένα. Είναι σημαντικό ξέρεις πως να ζητάς συγγνώμη.

Το βιβλίο εξηγούσε λοιπόν ότι ο καλύτερος τρόπος να ζητήσει κάποιος συγγνώμη είναι ο ακόλουθος:

1. Να πει ξεκάθαρα τι έκανε και να αναλάβει την ευθύνη χωρίς «αλλά» ούτε κανέναν «αστερίσκο».

2. Να περιγράψει επακριβώς τις συνέπειες που είχε η πράξη του στον αποδέκτη της συγγνώμης και να δηλώσει τη μετάνοια του δίχως να προσφέρει οποιαδήποτε δικαιολογία. 

3. Να ρωτήσει αν υπάρχει οτιδήποτε που θα μπορούσε να κάνει για να επανορθώσει και, εάν ναι, το πράξει δίχως καμία καθυστέρηση. 

Πριν τρία χρόνια στην Ελλάδα συντελέστηκε ένα έγκλημα. Κόπηκε νωρίς και με φρικτό τρόπο το νήμα της ζωής ανθρώπων που δεν έφταιγαν σε τίποτα. Πολλοί από αυτούς ήταν νέα παιδιά. 

Μια συγγνώμη με τους όρους που εξηγούμε σε ένα τρίχρονο παιδί δεν έχει ακόμα ζητηθεί από τους διάφορους υπεύθυνους σε όλα τα επίπεδα. 

Αυτό από μόνο του είναι μια μεγάλη ντροπή για την ελληνική κοινωνία.

Αφού λοιπόν εκείνοι που οφείλουν μια αληθινή συγγνώμη δεν έχουν το κουράγιο να τη ζητήσουν, αναρωτιέμαι μήπως τελικά οφείλουμε να ζητήσουμε συγγνώμη όλοι εμείς που με την αδράνεια μας δώσαμε χώρο στην κακιστοκρατία να υπάρξει. 

Για τη σημερινή (Πέμπτη 26/2/2026) διαδήλωση για τα Τέμπη στην Αθήνα

«Εσείς που τώρα κοιτάτε τη δουλειά σας, αύριο στα τρένα θα καίνε τα παιδιά σας» — έλεγαν τα παιδιά του μαυροκόκκινου μπλοκ στην οδό Αιόλου, στο κέντρο της Αθήνας, στη διαδήλωση της Πέμπτης 26 Φεβρουαρίου 2026 για τα τρία χρόνια από το έγκλημα των Τεμπών.

Το έλεγαν με δυνατή φωνή και είχαν απόλυτο δίκιο. 

Νιώθω την ανάγκη να ζητήσω συγγνώμη που δεν ήμουν μαζί με τα παιδιά αυτά, εκεί στην πορεία. 

Το έγκλημα στα Τέμπη δεν θα ξεχαστεί. Αργά ή γρήγορα η δικαιοσύνη θα αποδοθεί.

Στιγμιότυπο από την πορεία της 26ης Φεβρουαρίου 2026 στο κέντρο της Αθήνας για το Έγκλημα των Τεμπών

Αντιφάσεις και Ανήφορος

Σκεφτόμουν ότι σε μεγάλο βαθμό οι άνθρωποι δεν είμαστε παρά οι ίδιες μας οι αντιφάσεις. 

Μας προκαλούν αμηχανία μερικές φορές. Είναι ανθρώπινο. Πρέπει όμως να βρούμε τη δύναμη να τις αγκαλιάσουμε.  Είμαστε όντα ατελή. Η συνειδητοποίηση αυτή είναι ένα πρώτο μεγάλο βήμα. 

Το πιο ωραίο (ίσως και το πιο μικρό σε μέγεθος!) βιβλίο του Καζαντζάκη είναι η «Ασκητική», όπου εκεί ο μεγάλος συγγραφέας μιλά για τον Ανήφορο. Αυτό ακριβώς οφείλει να είναι η ζωή μας για να είναι όμορφη, μια ανηφοριά. 

Λέει συγκεκριμένα:

Στα πρόσκαιρα ζωντανά σώματα τα δυο τούτα ρέματα παλεύουν: 

α) ο ανήφορος, προς τη σύνθεση, προς τη ζωή, προς την αθανασία· 

β) ο κατήφορος, προς την αποσύνθεση, προς την ύλη, προς το θάνατο. 

Με επίγνωση των αντιφάσεων και των αδυναμιών μας, παλεύουμε κάθε μέρα για το καλύτερο και για να γίνουμε εμείς καλύτεροι. 

Ξέρουμε την ατέλεια μας, εμείς όμως αποφασίσαμε να πάρουμε την ανηφόρα που οδηγεί στο τέλος, δηλαδή εκεί που βρίσκεται η τελειότητα. 

Θα προσπαθήσουμε. Κι όπου φτάσουμε.

Από το εξώφυλλο του "Ανήφορου" του Νίκου Καζαντζάκη

Κουδουναραίοι Διστόμου: Τα παιδιά του Στάθη Σταθά

​Ο Στάθης Σταθάς, γνωστός στο Δίστομο ως «Μουρλοστάθης», ήταν μια μεγάλη προσωπικότητα στο μεταπολεμικό Δίστομο. Προσωπικότητα ιδιαίτερη, πνεύμα ευρυμαθές και ανιδιοτελές, ήταν μια μορφή πνευματικού φάρου της περιοχής. 

Βοήθησε ανιδιοτελώς εκατοντάδες νέους να βρουν τον δρόμο προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση, δημιούργησε μια βιβλιοθήκη εκ του μηδενός και συνετέλεσε τα μέγιστα στη διάσωση και την αναβίωση εθίμων της περιοχής οι ρίζες των οποίων χάνονται βαθιά μέσα στον χρόνο. Ανάμεσα σε αυτά και το έθιμο των «κουδουναραίων». 

Ο Στάθης Σταθάς πέρασε στην αιωνιότητα στις αρχές του 2024 και τον αποχαιρέτησε σύσσωμο το Δίστομο σε μια μοναδική στιγμή στην πρόσφατη ιστορία του χωριού. 

Η κληρονομιά του όμως παραμένει ζωντανή, όπως φανερώνει η συμμετοχή των κουδουναραίων στα δρώμενα της Αποκριάς 2026. 

Για τον πατέρα μου και τους Ήρωες της Καισαριανής

Πριν ακριβώς εννιά χρόνια, πρώτες πρωινές ώρες της 18ης Φεβρουαρίου 2017 μας άφησε ο πατέρας μου, Γιώργος Τσίγκος σε ηλικία 89 ετών. 

Τον Αύγουστο του 1944 ο πατέρας μου συνελήφθη στο Μπλόκο της Χασιάς σε ηλικία 16 ετών, μαζί με πολλούς άλλους πατριώτες. Μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο του Μεγάλου Πεύκου όπου πέρασε φριχτά βασανιστήρια στη διάρκεια της ‘ανάκρισης’ από τους ναζί (φάλαγγα και εικονικές εκτελέσεις ήταν μερικά μόνο από αυτά).  

Ως εκ θαύματος γλύτωσε την εκτέλεση. Την οποία όμως δεν γλύτωσε ο μεγάλος του αδερφός, Δημήτρης Τσίγκος, νεαρός αντάρτης του ΕΛΑΣ που δολοφονήθηκε από τους ναζί στις 25/7/1944, μόλις δύο εβδομάδες νωρίτερα από τη σύλληψη του μπαμπά μου. 

Είμαι αυτές τις μέρες και εγώ συγκλονισμένος με τος φωτογραφίες που ήρθαν στη δημοσιότητα από τη μαζική εκτέλεση της Καισαριανής. Βλέπω τα πρόσωπα και μένω άναυδος. Οι παλιοί είχαν δίκιο: Όντως πήγαιναν χωρίς φόβο στο απόσπασμα, το ήξεραν πως έδιναν τη ζωή τους για έναν ανώτερο σκοπό. 

Μάθαμε στο σχολείο για τον Κλέοβι και τον Βίτωνα της αρχαιότητας, που είχαν τον ευτυχέστερο των θανάτων, έχοντας κάνει το χρέος προς τη μητέρα τους. Έτσι και οι 200 της Καισαριανής πέθαναν ευτυχείς έχοντας κάνει το χρέος τους προς την πατρίδα και τον λαό της. 

Δεν μπορώ όμως να μην αναρωτιέμαι τι θα είχαν πετύχει αυτοί οι άνθρωποι αν η ζωή τους δεν είχε διακοπεί τόσο βάναυσα. Το μυαλό μου πάει στον θείο μου, που έφυγε στα 17, αναλογιζόμενος τον πατέρα μου που έφτασε στα 89. Πόσο άδικο και κρίμα. Πόσος πόνος αβάσταχτος. Πόσες χαμένες ευκαιρίες. 

Με όλα αυτά στο μυαλό μου, ένα μόνο έχω να πω: 

Αιώνια δόξα και τιμή στους ήρωες που τσάκισαν τον φασισμό.

Για την ελληνική γλώσσα

​Έτυχε να έρθω πρόσφατα σε επαφή με αρκετά σχολεία στην Αθήνα, ιδιωτικά και δημόσια, μένοντας άναυδος με την ελάχιστη έως, στην καλύτερη περίπτωση, μέτρια σημασία που δίνεται στην ελληνική γλώσσα.

Οφείλω να ομολογήσω μάλιστα πως το πρόβλημα φαίνεται να είναι μάλλον μεγαλύτερο στα ιδιωτικά σχολεία. 

Είναι απογοητευτικό να μην δίνουμε την πρέπουσα προσοχή στον θησαυρό αυτό της ανθρωπότητας, στον φάρο της νόησης που έπαιξε ρόλο καθοριστικό στην προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει Άνθρωπος.

Δεν θα πω πολλά. Ελπίζω από τη μια οι κρατούντες και από την άλλη οι εκπαιδευτικοί λειτουργοί να αναρωτηθούν από που αντλούν την εξουσιοδότηση να διαπράξουν ένα τέτοιο πολιτισμικό έγκλημα. 

Είμαστε πολίτες του κόσμου. Μιλάμε ενδεχομένως πολλές γλώσσες, συναλλασσόμενοι με ανθρώπους από όλες τις γωνιές της υδρογείου. Συμμετέχουμε στην παγκοσμιοποίηση με αυτοπεποίθηση.

Δεν τίθεται κάποιο θέμα ‘γλωσσικού εθνικισμού’. Καμία σχέση. Τίθεται αντίθετα ένα θέμα ευθύνης: Ευθύνης για τον θησαυρό που οι προηγούμενες γενιές μας παρέδωσαν όχι μόνο να τον προφυλάξουμε αλλά ακόμα να τον εξελίξουμε. 

Εκπαιδευτικοί, γονείς και όλη η κοινωνία ας φροντίσουμε οι επόμενες γενιές να μάθουν ελληνικά.

Το πιο πολύτιμο πράγμα στον κόσμο

Δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο στο να πεις ότι η οικογένεια είναι το πιο πολύτιμο πράγμα στον κόσμο. Το ξέρουμε όλοι.

Το θέμα δεν είναι αυτό.

Το θέμα είναι πώς φαίνεται αυτή η αξία στην πράξη. Πότε τη νιώθεις. Πότε καταλαβαίνεις, χωρίς καμία απολύτως αμφιβολία, τι σημαίνει.

Την περασμένη Τετάρτη, στην ετήσια εκδήλωση της Επίγνωσις, το είπα στους συναδέλφους μου — μαζί με ανθρώπους από τη Starttech Ventures και το Yodeck:

Η αξία της οικογένειας (και των ανθρώπων μας γενικά) εκδηλώνεται, για μένα, κυρίως με δύο τρόπους:

1. Να υπάρχει κάποιος να σου κρατήσει το χέρι όταν είσαι άρρωστος — ειδικά όταν είσαι σοβαρά άρρωστος.

2. Να υπάρχει κάποιος να σε αγκαλιάσει όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με το αδιανόητο και το μη αναστρέψιμο.

Αυτά είναι. Όχι θεωρίες. Όχι ιδέες. Πράξεις.

Η αγκαλιά που σε κρατά όταν πέφτεις

Τον Σεπτέμβριο του 2011, η μητέρα μου πέθανε εντελώς απροσδόκητα. Θυμάμαι την αίσθηση σαν εικόνα: σαν να με πέταξαν από έναν γκρεμό. Μια ατελείωτη, ανεπιθύμητη ελεύθερη πτώση. Ο ορισμός του εφιάλτη.

Πέρα από την οικογένεια, τους φίλους και τους συγγενείς μου, ήταν εκεί και οι συνάδελφοί μου. Μου έδωσαν αυτή την αγκαλιά. Με κράτησαν όσο έπεφτα και — με έναν τρόπο σχεδόν αδιανόητο — με έφεραν πίσω στην επιφάνεια της πραγματικότητας.

Κατάφερα να συνεχίσω σε μεγάλο βαθμό χάρη και σε αυτούς.

Πόσο “κοστίζει” μια τέτοια αγκαλιά; Υπάρχει ένα ποσό, σε ευρώ ή δολάρια, που θα την αντάλλασσα;

Όχι. Δεν υπάρχει. Γιατί αυτές οι αγκαλιές είναι ανεκτίμητες.

Το χέρι που πρέπει να κρατήσεις

Το 2017, ο πατέρας μου έφυγε μετά από μακρά ασθένεια.

Ένας εξαιρετικός γιατρός μας συμβούλεψε κάτι απλό και πολύ γενναίο: να τον πάρουμε από το νοσοκομείο και να περάσει τις τελευταίες του μέρες στο σπίτι. Ο Βασίλης κι εγώ το κάναμε.

Μείναμε δίπλα του για μια ολόκληρη εβδομάδα. Του κρατούσαμε το χέρι. Ήταν μία από τις πιο καθοριστικές εμπειρίες της ζωής μου. Και πιστεύω ότι το ίδιο ισχύει και για τον αδελφό μου.

Εκεί δεν “κάνεις το σωστό” επειδή είσαι δυνατός ή επειδή ξέρεις τι κάνεις. Το κάνεις επειδή δεν υπάρχει άλλη επιλογή που να στέκει.

Εκείνη τη στιγμή καταλαβαίνεις κάτι πολύ καθαρά: Δεν έχεις δικαίωμα να λείπεις.

Ένα απλό συμπέρασμα

Να είστε εκεί, να κρατήσετε τα χέρια που πρέπει να κρατήσετε, όταν χρειαστεί.

Να φροντίσετε να έχετε γύρω σας τους σωστούς ανθρώπους — αυτούς που θα σας δώσουν την αγκαλιά όταν η ζωή το απαιτήσει.

Και αν κάποιοι από αυτούς τους ανθρώπους είναι οι συνάδελφοί σας, τότε είστε τυχεροί. Πολύ τυχεροί.

Γιατί τελικά, στις πιο δύσκολες στιγμές, εκεί μετριούνται όλα.

Περί Ασώτου Υιού, γνώσης και συγγνώμης

Του Ασώτου σήμερα και θα ήθελα να ευχηθώ σε όλες και όλους τους αναγνώστες αυτού του ιστολογίου χρόνια πολλά και καλά! Βλέπετε, όλοι έχουμε υπάρξει άσωτοι υιοί και κόρες, είναι δε μάλλον βέβαιο ότι θα υπάρξουμε εκ νέου στο μέλλον. 

Τα λάθη είναι κομμάτι δομικό στην ανθρώπινη υπόσταση. Κάνουμε πολλά, ενίοτε και σοβαρά. Κανένας μας δεν μπορεί να αποφύγει αυτήν την πραγματικότητα.

Σκοπός μας πρέπει να είναι η απόκτηση γνώσης μέσα από τα λάθη και η διάχυση της γνώσης αυτής σε όσους είναι γύρω μας. Αυτός είναι ο δρόμος της προόδου. 

Μέσα από τα λάθη όμως, μικρά και μεγάλα, συχνά πληγώνουμε τους συνανθρώπους μας. Από συντρόφους και οικογένεια μέχρι φίλους και συναδέλφους. Αυτό είναι ιδιαίτερα επώδυνο καθώς ο πόνος που προκαλούμε πάντοτε επιστρέφει σε εμάς, κατά κανόνα πολλαπλασιασμένος. 

Σήμερα λοιπόν, του Ασώτου Υιού, ας θυμηθούμε να ζητήσουμε τις συγγνώμες που οφείλουμε όλοι. Συγγνώμες αυθεντικές και ειλικρινείς, ώστε να πιάσουν τόπο. Σήμερα και όποτε ξανά χρειαστεί στο μέλλον. 

Χρόνια μας πολλά και, ακολουθώντας το παράδειγμα του ασώτου υιού, καλές επιστροφές όπου καθένας νιώθει ότι οφείλει να επιστρέψει!

Σκέψεις από την παρουσίαση του βιβλίου "Οι περιπέτειες της έρευνας στην Ελλάδα"

Kάποια πρώτα δικά μου συμπεράσματα από την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα χθεσινή παρουσίση του βιβλίου "Περιπέτειες της έρευνας στην Ελλάδα" του Καθηγητή Ιάκωβου Βασάλου αλλά και την ανοιχτή συζήτηση που ακολούθησε με τον συγγραφέα:

1. Πρώτα και κύρια, η χώρα μας χρειάζεται μία μακροπρόθεσμη, μακροπνοή, δομημένη και προσαρμόσιμη στρατηγική για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Πρέπει να επιλέξουμε τους τομείς όπου επικεντρώνουμε τις προσπάθειές μας και να έχουμε μία δομημένη διαδικασία για την αναπροσαρμογή των στόχων αυτών όποτε απαιτείται.
2. Χρειάζεται η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου που θα προσφέρει ελκυστικές θέσεις εργασίας σε κορυφαίους ερευνητές, τόσο από την Ελλάδα όσο και το εξωτερικό, για να μπορέσουν να έρθουν να ερευνήσουν στην Ελλάδα, να εκμεταλλευτούν την ποιότητα ζωής και το ανθρώπινο κεφάλαιο που προσφέρει η χώρα, δίχως να αντιμετωπίζουν μεγάλα γραφειοκρατικά και άλλα πρακτικά εμπόδια. 
3. Εάν δεν υπάρξει σημαντικότατη αύξηση της μόνιμης κρατικής χρηματοδότησης της βασικής έρευνα, τότε τα εργαστήρια θα αναγκαστούν να αναζητούν πόρους όπου μπορούν να τις βρουν και θα συνεχίζονται να δημιουργούνται οι στερευλώσεις που γνωρίζουμε όλοι. 
4. Χρειάζεται να δημιουργηθεί ένα καθαρό, παραγωγικό και αποτελεσματικό πλαίσιο συνεργασίας του επιχειρείν με την ερευνητική κοινότητα. Αυτό έχει να κάνει με τη δυνατότητα ερευνητών να δημιουργούν επιχειρήσεις σε συνεργασία με τα ερευνητικά ιδρύματα, δίνοντας ένα μέρος των δικαιωμάτων στα ιδρύματα και βρίσκοντας ένα πλαίσιο συνεργασίας ώστε να παραμένουν σε ενεργό ερευνητική και ακαδημαϊκή δραστηριότητα ενώ δραστηριοποιούνται στο επιχειρείν. Βέλτιστες πρακτικές από χώρες που το έχουν επιτύχει αυτό πολύ καλά, θα πρέπει να μελετηθούν, να βελτιωθούν και να εφαρμοστούν στην πράξη. 

Όπως έγραφα και το μακρινό 2013 στο Tom Leighton, SAT problem, Επιχειρηματικότητα και κρίση στο Ελληνικό Πανεπιστήμιο:, 

"Η θέση των επιχειρήσεων σήμερα είναι μέσα στις Σχολές! Προς Θεού, όχι για «cheap labor» φοιτητών που φτιάχνουν web sites («e-Government Portals») αλλά για επιχειρήσεις τεχνολογιών αιχμής που παράγουν στην Ελλάδα, δημιουργώντας πολλές και ποιοτικές θέσεις εργασίας, και πωλούν τις υπηρεσίες και τα προϊόντα τους σε ολόκληρο τον κόσμο.".

Θερμότατες ευχαριστίες στον Καθηγητή Ιάκωβο Βασάλο για τη διαφωτιστική συζήτηση, στην ομάδα του Ιδρύματος Βασιλείου Τσίγκοτ ια την οργάνωση και φυσικά στις ομάδες των Epignosis και Starttech Ventures για τη φιλοξενία και την υποστήριξη.

H Yodeck ως ενα κορυφαίο παράδειγμα εταιρικής κουλτούρας

Από την Πέμπτη το απόγευμα έως το μεσημέρι του Σαββάτου βρέθηκα στα υπέροχα Γιάννενα για να πάρω μέρος στην ετήσια εκδρομή της Yodeck, η οποία περιλαμβάνει μια σειρά παρουσιάσεων, την κοπή της βασιλόπιτας, τέλειο φαγητό και διασκέδαση αλλά και πραγματικά μαγικές ομαδικές δραστηριότητες στη φύση.

Εκείνο που μου τράβηξε περισσότερο την προσοχή όμως δεν ήταν άλλο από την εντυπωσιακή κουλτούρα που έχει αναπτύξει αυτή η εταιρεία. Μια κουλτούρα που συνδυάζει την υψηλή απόδοση με την ομαδικότητα και την ασφάλεια. Κάτι πάρα πολύ δύσκολο εξ ορισμού, στο οποίο η Yodeck έχει καταφέρει να πιάσει τα υψηλότερα διεθνή standards.

H Yodeck πράγματι είναι από τις εταιρείες που σε κάνουν να νιώθεις περήφανος όταν τις βλέπεις. Όχι μόνο για το προϊόν ή τα νούμερα αλλά για αυτήν τη μοναδική κουλτούρα της. Αν υπήρχε διεθνές βραβείο για την καλύτερη εταιρική κουλτούρα στον κόσμο, είμαι βέβαιος ότι η Yodeck θα ήταν από τις πιο δυνατές υποψηφιότητες.

Γιατί εδώ δεν μιλάμε για slogans και “εταιρικές αξίες” γραμμένες σε έναν τοίχο. Μιλάμε για καθημερινή πράξη. Για σεβασμό. Για συνεργασία που είναι αληθινή. Για ανθρώπους που σηκώνουν ευθύνη, βοηθούν ο ένας τον άλλον, και κρατάνε ψηλά τον πήχη χωρίς δράματα και χωρίς εγωισμούς. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι αποτέλεσμα επιλογών, συνέπειας και σωστής ηγεσίας.

Και κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό: την κουλτούρα, στην αρχή, την ορίζουν οι ιδρυτές. Μετά όμως δεν “ανήκει” στους ιδρυτές. Τη συνδιαμορφώνει — και μάλιστα όλο και περισσότερο — κάθε νέο κύμα προσλήψεων. Αυτό είναι που κάνει τη Yodeck μοναδική: από τα αρχικά 4 άτομα, στα σχεδόν 180 σήμερα, η κουλτούρα όχι μόνο διατηρείται· εξελίσσεται και βελτιώνεται. Και κάθε νέο μέλος της ομάδας έχει προσθέσει ένα μικρό, δικό του κομμάτι σε αυτό που είναι σήμερα η εταιρεία.

Θέλω να πω ένα μεγάλο μπράβο στον συνιδρυτή μου και CEO, τον Βαγγέλη, στην πρώτη ομάδα της εταιρείας και τους κατά έναν τρόπο συνιδρυτές μας, τον Μιχάλη και τον Νίκο, στην εξαίρετη ηγεσία και φυσικά σε όλους τους ανθρώπους της Yodeck. Αυτό που έχετε χτίσει είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Και, το λέω απλά: είναι σπάνιο.

Ξεχωριστή χαρά και συγκίνηση για το απολύτως άξιο βραβείο Yodecker-of-the-year 2025 στην Υρώ Κασιδιάρη. Υρώ, είσαι παράδειγμα για όλους μας. Με τη στάση σου, με τη συνέπειά σου, με την ποιότητα της δουλειάς σου. Συνέχισε έτσι.

Και κάτι τελευταίο, πολύ καθαρά: πιστεύω ότι η Yodeck θα εξελιχθεί σε μία από τις πιο αξιόλογες εταιρείες τεχνολογίας στην Ευρώπη. Όχι μόνο επειδή “τρέχει” γρήγορα, αλλά επειδή χτίζει σωστά. Και αυτό, στο τέλος, είναι που μετράει.