Δευτέρα 22 Ιουνίου 2026

Είναι όντως η 'εργασία από το σπίτι' είναι μια μορφή πνευματικής κακοποίησης;

Την Τρίτη 16 Ιουνίου είχα τη μεγάλη χαρά να είμαι καλεσμένος στο meetup "Take Back The City 12" που οργανώνει το AstyLab με τον πραγματικά εξαίρετο Αδάμ Μαρκάκη.

Ανέβασα το παραπάνω απόσπασμα της συνομιλίας μου με τον Αδάμ στο LinkedIn μαζί με το ακόλουθο σημείωμα:

__

Η λεγόμενη 'απομακρυσμένη εργασία' (remote work / work from home, etc) δεν είναι παρά μια μορφή εργασιακής κακοποίησης.

Πολύ ύπουλη μάλιστα, διότι προσφέρεται με περιτύλισμα 'προόδου' και 'εργασιακού προνομίου'.

Σύντομα όμως οι εργαζόμενοι θα μηνύσουν τους εργοδότες που τους ζητούν να εργαστούν 'απομακρυσμένα' για αυτό ακριβώς που κάνουν: Επειδή τους κακοποιούν.

Πώς; Καταπαντώντας την ίδια την ανθρώπινη φύση, εκείνη του πολιτικού όντος.

__

Ακολούθησε μια αληθινή χιονοστιβάδα, ένας ορυμαγδός οργισμένων σχολίων διαφόρων χρηστών του LinkedIn που ένιωσαν να απειλείται το δικαίωμά τους στην απομακρυσμένη εργασία. Ως συμβαίνει συνήθως, μερικά από τα σχόλια ήταν χρήσιμα και εποικοδομητικά, όπως και καλοδεχούμενα αυστηρά, ακόμα και σκληρά, ενώ άλλα δεν ήταν παρά περιπτώσεις λεκτικού bullying που ούτε επιδέχονται ούτε δικαιούνται κάποιου σχολιασμού.

Έγραψα λοιπόν μια συνολική απάντηση την οποία και παραθέτω εδώ, για όσους ενδιαφέρονται:

__

Τo παραπάνω απόσπασμα είναι από μια συνομιλία μου με τον Αδάμ του Astylab στο πλαίσιο του πρόσφατου meetup "Take Back The City 12", όπου συζητήθηκαν πολλά και πολύ ενδιαφέροντα πράγματα για την πόλη γενικότερα. Σε αυτά συμπεριλαμβάνεται και η εργασιακή ζωή στην πόλη και θέματα όπως η κοινωνικότητα / κοινωνικοποίηση, η συλλογικότητα, η ενεργή συμμετοχή στο οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι κλπ.

Η θέση που εξέφρασα είναι πως η συμμετοχή σε μια ομάδα που παράγει κάτι έχει ξεχωριστή θέση στην πραγμάτωση του ατόμου στην πόλη - δίνει έννοια στη συνύπαρξη. Αν θέλετε δείτε & τον Jonathan Haidt, τα λέει καλύτερα από εμένα: 


Το σίγουρο (για μένα, πάντα) είναι πως αν μια εταιρεία ακολουθεί το μοντέλο του λεγόμενου "shareholder capitalism", έχει κάθε (βραχυπρόθεσμο, ως προστάζει η φύση της) λόγο να προτιμά να συνδιαλέγεται με απομονομένα άτομα παρά με ομάδες. Η 'εργασία', ή μάλλον η 'δουλειά', στην περίπτωση αυτή γίνετα αντιληπτή ως ένα task list που πρέπει να υλοποιηθεί σε συγκεκριμένο χρόνο, ποιοτικά κριτήρια και άλλες προϋποθέσεις και η οποία θα λάβει μια εύλογη αμοιβή. Από ανθρώπους απασχολίσιμους, δηλαδή αναλώσιμους, που σήμερα τυχαίνει να είναι στην Κυψέλη, αύριο θα είναι κάπου αλλού, ενδεχομένως και σε άλλη ήπειρο.

Δουλεύει αυτή η προσέγγιση; Όσο είμαστε στον shareholder capitalism, δουλεύει μια χαρά. Πλασάρεται μάλιστα ως προνόμιο.

Η γνώμη μου είναι πως οι εργαζόμενοι δικαιούμαστε κάτι περισσότερο. Δικαιούμαστε να απολαύσουμε το προνόμιο της ομαδικής εργασίας, τη χαρά της επίτευξης του κοινού στόχου και φυσικά να την απόδοση της υπεραξίας της εργασίας μας.

Αυτό πιστεύω πως γίνεται μόνο σε συνεργασία σε κοινό, φυσικό χώρο. 

Παράλληλα στο παραπάνω meetup μίλησα για μια νέα προσέγγιση στον σχεδιασμό οργανισμών, βασισμένων στην αναλογία με την αρχαιοελληνική πόλη. Οργανισμούς που θεμελιώνονται στην έννοια της εργασίας (νόησης, βούλησης και πράξης) για το κοινό καλό. Οργανισμούς που αποστρέφονται τους 'ιδιώτες' με την αυθεντική έννοια του όρου - τους idiots, δηλαδή, στην καθομιλουμένη αγγλική). Οργανισμούς ακόμα που αναπτύσσουν τη συμμετοχή, την υπευθυνότητα, τη συνιδιοκτησία και τη λογοδοσία. 

Είναι κάτι που μας συναρπάζει, το υλοποιούμε ήδη πειραματικά και θα συνεχίσουμε να μελετούμε και να εφαρμόζουμε για όσο χρόνο χρειαστεί μέχρι να το τελειοποιήσουμε.

Ειλικρινά το πιστεύω πως οι επιχειρήσεις που επιβάλλουν την απομακρυσμένη εργασία, την οποία μεταμφιέζουν ως παροχή και προνόμιο, κακοποιούν πνευματικά τους ανθρώπους. Τους στερούν μια πτυχή της συναδελφικότητας που έχει τεράστια αξία στη συγκρότηση της προσωπικότητας και, μέσα από αυτήν της πόλης και της κοινωνίας συνολικά.

Η πρόβλεψή μου είναι πως αργά οι γρήγορα οι ίδιοι οι εργαζόμενοι θα συνειδητοποιήσουν την παγίδα στην οποία έχουν πέσει και θα 'επαναστατήσουν'. Πιθανότατα θα μηνύσουν επιχειρήσεις που τους αναγκάζουν στην απομόνωση. 

Ο χρόνος θα δείξει αν έχω δίκιο ή όχι. Μιλάω πλέον με πολλούς εργαζομένους διαφόρων κλάδων που με πολύ χατακτηριστικό τρόπο λένε "δεν την παλεύω άλλο στο σπίτι μόνη/ος όλη μέρα". 

Σας συμβουλεύω να τους ακούσετε κι εσείς.

Τέλος, τα χαριτωμένα περί micromanagement, command & control κλπ κλπ, δεν με αγγίζουν και τα επιστρέφω σε όσους τα σκέφτηκαν. Καθείς και οι απόψεις του. Όσο για το γράφημα (και την σχετική ανάρτηηση) της Andreessen Horowitz, ουδέποτε είπα πως αναφέρεται στην πνευματική κακοποίηση. Περιγράφει μια άλλη πολύ αρνητική πλευρά του remote work που έχει αν κάνει με το on the job training των νέων εργαζομένων. Αν θέλετε, δείτε το πιο προσεκτικά.


__

Κλείνοντας αυτήν τη σύντομη απάντηση θα ήθελα να πω ότι εξεπλάγην από το πόσο θυμό και οργή έδειξαν απέναντί μου άνθρωποι που δεν με γνωρίζουν και δεν μπήκαν στον κόπο να ενημερωθούν για το τι πρεσβεύω. Αντίθετα παρασύρθηκαν από στερεότυπα και αυτοματισμούς (πχ 'δεν του αρέσει το remote, οπότε θέλει micromanagement', για να αναφερθώ στο πιο αθώο) και να κάνουν αδιανόητες εικασίες για τις θέσεις και τις απόψεις μου.

Δεν παρεξηγώ γιατί καταλαβαίνω καλά τους λόγους που ένας νέος (και όχι μόνο νέος) σήμερα είναι πολύ θυμωμένος. Τους καταλαβαίνω, τους βιώνω και έχω προσπαθήσει πολλές φορές να τους συζητήσω σε αυτό το βήμα. 

Στέλνω, τέλος, ένα μήνυμα αισιοδοξίας: Παρά τα τεράστια προβλήματα, μια νέα προσέγγιση στην οργάνωση της εργασίας και της παραγωγής είναι εφικτή. Μια προσέγγιση ανθρωποκεντρική, η οποία μάλιστα θα αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο ως αυτό που πραγματικά είναι, ένα πολιτικό ον. Σε μια πόλη που η εργασία δεν είναι 'αναγκαίο κακό' αλλά κομβικό δημιουργικό συστατικό της.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Ως τη Νίκη, Πάντοτε, Μιχάλη Χαραλαμπίδη

Αγαπημένε Δάσκαλε Μιχάλη Χαραλαμπίδη, Ήταν Ιούνιος του 1996, διάβαζα μαθηματικά για τις πανελλήνιες εξετάσεις της επόμενης μέρας. Στιγμή ιερ...