Σκέψεις από την παρουσίαση του βιβλίου "Οι περιπέτειες της έρευνας στην Ελλάδα"

Kάποια πρώτα δικά μου συμπεράσματα από την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα χθεσινή παρουσίση του βιβλίου "Περιπέτειες της έρευνας στην Ελλάδα" του Καθηγητή Ιάκωβου Βασάλου αλλά και την ανοιχτή συζήτηση που ακολούθησε με τον συγγραφέα:

1. Πρώτα και κύρια, η χώρα μας χρειάζεται μία μακροπρόθεσμη, μακροπνοή, δομημένη και προσαρμόσιμη στρατηγική για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Πρέπει να επιλέξουμε τους τομείς όπου επικεντρώνουμε τις προσπάθειές μας και να έχουμε μία δομημένη διαδικασία για την αναπροσαρμογή των στόχων αυτών όποτε απαιτείται.
2. Χρειάζεται η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου που θα προσφέρει ελκυστικές θέσεις εργασίας σε κορυφαίους ερευνητές, τόσο από την Ελλάδα όσο και το εξωτερικό, για να μπορέσουν να έρθουν να ερευνήσουν στην Ελλάδα, να εκμεταλλευτούν την ποιότητα ζωής και το ανθρώπινο κεφάλαιο που προσφέρει η χώρα, δίχως να αντιμετωπίζουν μεγάλα γραφειοκρατικά και άλλα πρακτικά εμπόδια. 
3. Εάν δεν υπάρξει σημαντικότατη αύξηση της μόνιμης κρατικής χρηματοδότησης της βασικής έρευνα, τότε τα εργαστήρια θα αναγκαστούν να αναζητούν πόρους όπου μπορούν να τις βρουν και θα συνεχίζονται να δημιουργούνται οι στερευλώσεις που γνωρίζουμε όλοι. 
4. Χρειάζεται να δημιουργηθεί ένα καθαρό, παραγωγικό και αποτελεσματικό πλαίσιο συνεργασίας του επιχειρείν με την ερευνητική κοινότητα. Αυτό έχει να κάνει με τη δυνατότητα ερευνητών να δημιουργούν επιχειρήσεις σε συνεργασία με τα ερευνητικά ιδρύματα, δίνοντας ένα μέρος των δικαιωμάτων στα ιδρύματα και βρίσκοντας ένα πλαίσιο συνεργασίας ώστε να παραμένουν σε ενεργό ερευνητική και ακαδημαϊκή δραστηριότητα ενώ δραστηριοποιούνται στο επιχειρείν. Βέλτιστες πρακτικές από χώρες που το έχουν επιτύχει αυτό πολύ καλά, θα πρέπει να μελετηθούν, να βελτιωθούν και να εφαρμοστούν στην πράξη. 

Όπως έγραφα και το μακρινό 2013 στο Tom Leighton, SAT problem, Επιχειρηματικότητα και κρίση στο Ελληνικό Πανεπιστήμιο:, 

"Η θέση των επιχειρήσεων σήμερα είναι μέσα στις Σχολές! Προς Θεού, όχι για «cheap labor» φοιτητών που φτιάχνουν web sites («e-Government Portals») αλλά για επιχειρήσεις τεχνολογιών αιχμής που παράγουν στην Ελλάδα, δημιουργώντας πολλές και ποιοτικές θέσεις εργασίας, και πωλούν τις υπηρεσίες και τα προϊόντα τους σε ολόκληρο τον κόσμο.".

Θερμότατες ευχαριστίες στον Καθηγητή Ιάκωβο Βασάλο για τη διαφωτιστική συζήτηση, στην ομάδα του Ιδρύματος Βασιλείου Τσίγκοτ ια την οργάνωση και φυσικά στις ομάδες των Epignosis και Starttech Ventures για τη φιλοξενία και την υποστήριξη.

Η αρχική μου θέση για την πολιτική κίνηση που ετοιμάζεται με τη Μαρία Καρυστιανού

Τις τελευταίες μέρες είχα τη μεγάλη τύχη να διαβάσω το βιβλίο «Πίνοντας καφέ με τον Αριστοτέλη», των Θανάση Λάλα και Βασιλείου Μπετσάκου. Στο βιβλίο αυτό, ο Σταγειρίτης φιλόσοφος, μέσα από τη φωνή του Βασιλείου Μπετσάκου, εξηγεί την οπτική του σχετικά με την πόλη και τον πολίτη. Με λίγα λόγια, λέει ότι αυτό που μας κάνει Ανθρώπους και μας ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα μέλη του ζωικού βασιλείου δεν είναι παρά η δυνατότητά μας να δημιουργούμε πόλεις και να ασκούμε την πολιτική — την ύψιστη των τεχνών — ως μονόδρομο για την αυτάρκεια και την ευδαιμονία.

Με άλλα λόγια, κάθε άνθρωπος που θέλει πραγματικά να γίνει Άνθρωπος οφείλει να ασκεί την πολιτική. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την κρατούσα εντύπωση ότι η πολιτική είναι ένα κλειστό κλαμπ, όπου εμείς οι υπόλοιποι περιοριζόμαστε στον ρόλο του ψηφοφόρου κάθε τέσσερα χρόνια.

Η Μαρία Καρυστιανού είναι μια εμβληματικά τραγική μορφή. Είναι μια μάνα που έχασε την κόρη της σε ένα γεγονός το οποίο, όπως φαίνεται όλο και περισσότερο, έχει περισσότερα χαρακτηριστικά εγκλήματος και λιγότερο ατυχήματος. Από τα αρχαία χρόνια, η μορφή της μάνας που χάνει το παιδί της περιβάλλεται από σεβασμό και φέρει μια ιδιαίτερη ηθική βαρύτητα.

Είναι γνωστό ότι όποια πρόοδος πέτυχε το ιταλικό κράτος απέναντι στη μαφία στη Νότια Ιταλία την οφείλει σε μητέρες που, αφού έχασαν τα παιδιά τους, μίλησαν ανοιχτά και επώνυμα, προσφέροντας κρίσιμα στοιχεία στις αρχές. Δυστυχώς, η διαφθορά στην Ελλάδα έχει γίνει τόσο βαθιά και ενδημική ώστε αρχίζει να θυμίζει επικίνδυνα τη Νότια Ιταλία.

Αυτό που έχει συμβεί τα τελευταία τρία χρόνια — και γι’ αυτό ο ελληνικός λαός συμμετείχε μαζικά στα συλλαλητήρια της 28ης Φεβρουαρίου 2025 — δεν είναι παρά μια συστηματική και οργανωμένη προσπάθεια συγκάλυψης της αλήθειας.

Αυτό συνδέεται τόσο με προφανείς πολιτικές και ποινικές ευθύνες όσο και, ενδεχομένως, με άλλα γεγονότα που δεν έχουν ακόμη έρθει στο φως και προσδίδουν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στο συγκεκριμένο δυστύχημα.

Η Δικαιοσύνη, τόσο στην υπόθεση των Τεμπών όσο και σε άλλες εμβληματικές υποθέσεις, δεν έχει καταφέρει να κερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Είναι δυσάρεστο, αλλά αληθινό. Αποδεικνύεται σχεδόν καθημερινά ότι η δικαστική εξουσία δεν λειτουργεί ανεξάρτητα, αλλά υπόκειται σε ουσιαστικό έλεγχο της εκτελεστικής — κάτι ασύμβατο με μια ευνομούμενη πολιτεία και μια δημοκρατία όπως θα τη θέλαμε στην Ελλάδα του 2026.

Όταν ένας πολίτης έρχεται αντιμέτωπος με μια τόσο βαθιά και πολυεπίπεδη, οργανική δυσλειτουργία της πολιτείας, το να μπει στην πολιτική, να αποκτήσει λόγο και να προσπαθήσει να πείσει με επιχειρήματα δεν μπορεί παρά να είναι καλοδεχούμενο. Όποιος αντιδρά σε αυτό επί της αρχής δύσκολα μπορεί να έχει αγαθά κίνητρα.

Υπό αυτή την έννοια δηλώνω καταρχήν και κατ’ αρχάς θετικός απέναντι στη δεδηλωμένη πρόθεση της κυρίας Καρυστιανού να μπει στον πολιτικό στίβο. Ελπίζω να το κάνει με όλη της την ψυχή και να συμβάλει στη διόρθωση κακώς κειμένων που, μεταξύ άλλων, οδήγησαν και στον τραγικό χαμό της κόρης της.

Ελπίζω επίσης το παράδειγμά της να ακολουθήσουν πολλοί ακόμη Έλληνες και να ανέβουν από το επίπεδο του ψηφοφόρου στο επίπεδο του πολίτη. Ο δρόμος της προόδου, χωρίς καμία αμφιβολία, περνά αποκλειστικά από την επιστροφή στην πολιτική με την αυθεντική έννοια του όρου.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης μας δίδαξε ότι πρέπει να επιστρέψουμε στην πολιτική ως πράξη ευθύνης, ότι κάθε νέα πολιτική κίνηση οφείλει να είναι πρωτίστως αντιδιαφθοράς, ότι οι «-ισμοί» έχουν εξαντληθεί ως ιδεολογικό άλλοθι, ότι όσοι κυβέρνησαν φέρουν βαριές ευθύνες για την κατάρρευση του 2010 και ότι απαιτούνται ακόμη και συμβολικά μέτρα, όπως η επιστροφή κλεμμένων πόρων και η θέση των δύο μιζοκομμάτων εκτός νόμου.

Δεν γνωρίζω αν ο αείμνηστος Μιχάλης Χαραλαμπίδης θα υποστήριζε τη Μαρία Καρυστιανού. Είμαι όμως βέβαιος ότι θα χαιρόταν με κάθε κίνηση επιστροφής στην πολιτική που θέτει την αντιδιαφθορά στο επίκεντρο.

Έτσι κι εγώ, δηλώνω επί της αρχής θετικός, αναμένοντας με ενδιαφέρον τις θέσεις του νέου κινήματος και τους συνοδοιπόρους της Μαρίας Καρυστιανού.

​Ιράν: Ναι στη δημοκρατία, οπότε όχι στη μοναρχία

Δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί άνθρωπο πιο αντίθετο στο θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης απ’ ό,τι είμαι εγώ. Πρόκειται για ένα βίαιο, σκοταδιστικό σύστημα εξουσίας, εχθρικό προς κάθε έννοια ελευθερίας και πολιτικής αξιοπρέπειας. Η πτώση του είναι ιστορικά αναγκαία και οι υπεύθυνοι για τα εγκλήματά του οφείλουν να λογοδοτήσουν.

Φωτογραφία που δημοσίευσε το AFP

Άλλο όμως η κατάρρευση ενός θεοκρατικού καθεστώτος και άλλο η αναζήτηση μιας προοδευτικής διεξόδου. Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα. Δυσκολεύομαι ειλικρινά να κατανοήσω πώς η επιστροφή στη μοναρχία μπορεί να παρουσιάζεται ως πρόοδος. Ας προσπαθήσουμε, τουλάχιστον, να παραμείνουμε στοιχειωδώς νηφάλιοι.

Δεν πρέπει εξάλλου να ξεχνάμε που η μοναρχία και η θεοκρατία υπήρξαν διαχρονικά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. «Ελέω Θεού Βασιλεύς» — Η γνωστή φράση τα λέει όλα μόνη της. 

Η μοναρχία δεν αποτελεί αντίδοτο στον αυταρχισμό· είναι μία από τις αρχαιότερες μορφές του. Ανήκει όχι απλώς στο παρελθόν, αλλά στις σκοτεινότερες σελίδες της ιστορίας. Η ιδέα της κληρονομικής εξουσίας, της εξουσίας που δεν απορρέει από τους πολίτες αλλά από το αίμα, είναι ασύμβατη με κάθε σύγχρονη αντίληψη δημοκρατίας και ισονομίας. 

Το ότι μια πρόταση είναι αντιθεοκρατική δεν την καθιστά αυτομάτως δημοκρατική. Η πρόοδος δεν ορίζεται αρνητικά — ως απουσία του χειρότερου — αλλά θετικά: ως οικοδόμηση θεσμών, ως κατοχύρωση δικαιωμάτων, ως συγκρότηση πολιτών. Όχι υπηκόων. 

Αν το Ιράν πρόκειται να βγει από τον ιστορικό του φαύλο κύκλο, αυτό δεν θα συμβεί με επιστροφές σε σχήματα που ήδη απέτυχαν. Θα συμβεί μόνο αν η εξουσία πηγάζει από τους πολίτες και ελέγχεται από αυτούς. Η ιστορία δεν προχωρά με νοσταλγία. Προχωρά με ρήξεις. Και η μοναρχία, όσο κι αν εξωραΐζεται, δεν είναι ρήξη — είναι επιστροφή και οπισθοδρόμηση.

Η απομακρυσμένη εργασία δεν θα σώσει την ελληνική περιφέρεια

Διάβασα πρόσφατα ένα άρθρο που υποστήριζε ότι η απομακρυσμένη εργασία αποτελεί λύση για την επανακατοίκηση της ελληνικής περιφέρειας. Ότι αν άνθρωποι με καλές δουλειές, εισοδήματα και laptops μετακινηθούν εκτός αστικών κέντρων, η περιφέρεια θα ξαναζωντανέψει. 

Εκ πρώτης όψεως, το επιχείρημα μοιάζει λογικό. Δεν θα ήταν ωραίο σε χωριά που τώρα, στην καλύτερη περίπτωση, ζουν μερικές εκατοντάδες ηλικιωμένοι και μετρημένοι μεσήλικες - τα παιδιά δεν τα αναφέρω καν, είναι σπάνιο είδος - να υπάρξει μια 'εισροή' νέων κατοίκων οι οποίοι θα μένουν εκεί, θα έχουν γρήγορο internet και θα συνεργάζονται με εταιρείες οπουδήποτε στον κόσμο; 

Ωραίο θα ήταν ίσως, είναι όμως και ανέφικτο. Πολύ περισσότερο, ακόμα και στην υποθετική περίπτωση που γινόταν πραγματικότητα, δεν θα είχε την αναμενόμενη επίδραση. Το επιχειρήμα λοιπόν - ή μάλλον η σχετική ευχή - είναι τελικά λανθασμένο.

Για να το πω όσο πιο απλά μπορώ, το επιχείρημα που λέει ότι η ελληνική περιφέρεια θα αναπτυχθεί χάρη στους remote workers είναι αντίστοιχο με το επιχείρημα προηγουμένων δεκαετιών ότι οι πόλεις και οι κωμοπόλεις ανά τη χώρα θα 'αναπτύσσονταν' αν γεμίζαμε την περιφέρεια με στρατόπεδα και τμήματα ΤΕΙ - όπως και κάναμε, όντως, με τα γνωστά σε όλους αποτελέσματα.

Η πρόσκαιρη παρουσία/διαμονή καταναλωτών σε έναν τόπο, με τον οποίο δεν έχουν κανένα ηθικό και συναισθηματικό δεσμό, αντίθετα διακατέχονται από μια αίσθηση προσωρινότητας, μόνο ως 'οικονομικό παυσίπονο' λειτουργεί και τελικά οδηγεί στην παρακμή.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης αυτό το οικονομικό μοντέλο το έλεγε 'κουρελιάρικο καπιταλισμό' και την Ελλάδα που το ενστερνιζόταν την αποκαλούσε 'Ελλάδα Τουρκομπαρόκ'. Σκληρές εκφράσεις μεν, δυστυχώς αληθείς και ακριβείς δε.

Η παρουσία ιδιωτών χωρίς βιωματική, κοινωνική και πολιτική σχέση με τον τόπο δεν σώζει καμία περιφέρεια. Τη μετατρέπει απλώς σε σκηνικό. Σε χώρο κατανάλωσης ζωής, όχι σε κοινότητα ζωής. Σε ένα σύνολο κατοικιών χωρίς πόλη, χωρίς δημόσιο χώρο, χωρίς συλλογικό σκοπό.

Η ελληνική περιφέρεια δεν χρειάζεται «κατοίκους». Χρειάζεται πολίτες.

Πολίτες που έχουν λόγο να συμμετέχουν, να συνδιαμορφώνουν, να συγκρούονται, να αναλαμβάνουν ευθύνη. Πολίτες που το εισόδημά τους, η εργασία τους και η καθημερινότητά τους έχουν πραγματική σύνδεση με τον τόπο. Με την τοπική οικονομία, την παραγωγή, την κοινωνική συνοχή. Όχι ανθρώπους που απλώς «βρίσκονται εκεί», ενώ η ζωή τους – επαγγελματικά, πολιτισμικά, ψυχικά – παραμένει αλλού.

Διαφορετικά, αυτό που δημιουργείται δεν είναι αναγέννηση της περιφέρειας, αλλά χαοτικές μάζες ιδιωτών. Άτομα χωρίς κοινό σχέδιο, χωρίς πόλη, χωρίς πολιτεία. Και αυτό δεν είναι πρόοδος· είναι αποσύνθεση.

υγ. Προτρέπω θερμά να διαβάσετε το υπέροχο βιβλίο «Πίνοντας καφέ με τον Αριστοτέλη» των Θανάση Λάλα και Βασιλείου Μπετσάκου. Εκεί ο Σταγειρίτης φιλόσοφος – δια στόματος Μπετσάκου – εξηγεί γιατί ο όρος «συμπολίτης» είναι λανθασμένος. Η λέξη «πολίτης» αρκεί. Και σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο, που εμείς συστηματικά ξεχάσαμε: ενεργή συμμετοχή στην οργανωμένη πόλη. Όχι απλή συνύπαρξη ιδιωτών στον ίδιο γεωγραφικό χώρο.

Η Ευρωπαϊκή κυριαρχία και ανεξαρτησία μέσα από τις συζητήσεις για τη Γροιλανδία

Παρακολουθώντας τις τελευταίες ημέρες τις δηλώσεις και τα υπαινικτικά –αλλά σαφώς επιθετικά– μηνύματα από κύκλους των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με τη Γροιλανδία, δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει δύο παράλληλες πραγματικότητες: Αφενός μεν την αμηχανία της Δανίας και, κατ’ επέκταση, της Ευρωπαϊκής Ένωσης· αφετέρου δε το βαθύτερο, διαρθρωτικό πρόβλημα της ίδιας της Ευρώπης, που παραμένει πολιτικά κατακερματισμένη σε έναν κόσμο που λειτουργεί πλέον ωμά, γεωπολιτικά και χωρίς προσχήματα.

Η κυριαρχία, για να είναι κάτι περισσότερο από μια ρητορική διακήρυξη, προϋποθέτει τα μέσα υπεράσπισής της. Διαφορετικά, είναι κενό γράμμα. Το μεταπολεμικό status quo στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι η Ευρώπη τελεί υπό την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα. Το «αντάλλαγμα» αυτής της προστασίας ήταν σαφές: οι κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις στην εξωτερική πολιτική λαμβάνονταν –και σε μεγάλο βαθμό εξακολουθούν να λαμβάνονται– στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και στις αρχές του ’50, αυτή η συμφωνία έμοιαζε όχι απλώς λογική αλλά αναγκαία. Κανείς δεν μπορούσε τότε να προβλέψει φαινόμενα τύπου Trump, ούτε τη σταδιακή μετάβαση των ΗΠΑ σε μια πιο επιθετική, συναλλακτική, εσωστρεφή και απρόβλεπτη ανάγνωση της διεθνούς τους παρουσίας. Όμως έχουν περάσει περισσότερα από 80 χρόνια. Και 80 χρόνια, στην Ιστορία, είναι πολλά. Τα πράγματα αλλάζουν. Και όποιος δεν προσαρμόζεται στις αλλαγές, συνήθως πληρώνει το τίμημα.

Η Ευρώπη, φυσικά, δεν πρέπει ποτέ να αισθανθεί –ούτε να συμπεριφερθεί– ως αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ποτέ. Η διατλαντική σχέση παραμένει θεμελιώδης για τη σταθερότητα της Δύσης. Όμως εξίσου προβληματικό είναι να συνεχίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση να λειτουργεί ως ένα είδος «υψηλού επιπέδου προτεκτοράτου» ή, στη χειρότερη εκδοχή, ως ένα τεράστιο υπαίθριο μουσείο: πλούσιο σε ιστορία, αξίες και πολιτισμό, αλλά φτωχό σε ισχύ, βούληση και ενιαία στρατηγική.

Αν η Ευρώπη θέλει να είναι αξιόπιστος σύμμαχος των ΗΠΑ, οφείλει πρώτα να γίνει αξιόπιστη απέναντι στον ίδιο της τον εαυτό. Και αυτό δεν μπορεί να συμβεί όσο παραμένει ένωση 27 κρατών με αποσπασματικές φωνές, διαφορετικές προτεραιότητες και μηχανισμούς λήψης αποφάσεων που παραλύουν μπροστά στην κρίση. Ένας εταίρος. Ένας σύμμαχος. Όχι είκοσι επτά. Όσο δεν αντιμετωπίζουμε αυτή την πραγματικότητα, θα είναι εξαιρετικά δελεαστικό για ορισμένους κύκλους στην Washington να συνεχίζουν να παίζουν το παιχνίδι του «διαίρει και βασίλευε».

Το παράδοξο –και ταυτόχρονα ενθαρρυντικό– είναι ότι αυτό που είναι καλό για την Ευρώπη, μακροπρόθεσμα, είναι εξίσου καλό –αν όχι καλύτερο– και για τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια ισχυρή, ομοσπονδιακή, πολιτικά ενιαία Ευρώπη δεν θα αποδυναμώσει τη Δύση. Θα τη σταθεροποιήσει. Θα μοιράσει τα βάρη. Θα μειώσει τις παρεξηγήσεις. Θα περιορίσει τους πειρασμούς.

Δεν είναι τυχαίο ότι τις τελευταίες ημέρες όλο και περισσότεροι μιλούν ανοιχτά για την επικείμενη ανάγκη μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας. Προσωπικά, θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι αυτή η ομοσπονδιακή ολοκλήρωση θα συμβεί. Η Ιστορία δείχνει ότι τέτοιες μεταβάσεις συνήθως επιβάλλονται από την πραγματικότητα, όχι από τη ρητορική.

Η μόνη πραγματική αβεβαιότητα που απομένει είναι το timing.

Εύχομαι –και ελπίζω– να συμβεί πριν να είναι πολύ αργά.

Για την Αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα

Μια βάρβαρη πράξη εκτός διεθνούς δικαίου

Έχω μείνει και εγώ άναυδος. Όπως όλος ο κόσμος. Με τη βάρβαρη στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα και τη λεγόμενη σύλληψη —ή μάλλον απαγωγή— του προέδρου της χώρας, Νίκολας Μαδούρο. Θέλω να είμαι απολύτως ξεκάθαρος: σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζω ότι το καθεστώς της Βενεζουέλας είναι δημοκρατικό. Κάθε άλλο. Όποιες κι αν ήταν οι αρχικές του καταβολές, είχε μετατραπεί σε μια στυγνή δικτατορία που καταπιέζει τον λαό, έχει απομειώσει τον εθνικό πλούτο και έχει φερθεί βάναυσα στις δημοκρατικές ελευθερίες.

Το διεθνές δίκαιο δεν είναι επιλογή

Δεν πρέπει όμως να χάσουμε την επαφή με την πραγματικότητα. Το διεθνές δίκαιο δεν δίνει σε καμία χώρα το δικαίωμα να αποφασίζει ποιος είναι «καλός» και ποιος «κακός» και, με στρατιωτικά μέσα, να απαγάγει τον ηγέτη μιας άλλης χώρας. Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση του καταστατικού χάρτη και των ιδρυτικών αρχών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, του πλαισίου που δημιουργήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ώστε να αποτραπεί η επανάληψη της φρίκης που προηγήθηκε.

Έχοντας ξεκαθαρίσει αυτή τη θέση και καταδικάζοντας απερίφραστα τη συγκεκριμένη ενέργεια, θα ήθελα να προτείνω δύο πιθανές προσεγγίσεις που ίσως εξηγούν τη φαινομενικά ακατανόητη απόφαση.

Πρώτη προσέγγιση: το δολάριο και οι φυσικοί πόροι

Η πρώτη αφορά τους τεράστιους φυσικούς πόρους της Βενεζουέλας —κυρίως πετρέλαιο και χρυσό— που έχουν κρίσιμη σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι μόνο ως διαθεσιμότητα αλλά κυρίως ως προσφορά στην παγκόσμια αγορά που πρέπει να διακινείται με βάση το δολάριο, ως παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα. Τα τελευταία χρόνια, η Βενεζουέλα είχε επιχειρήσει αγοροπωλησίες πετρελαίου με βάση το κινεζικό νόμισμα. Αυτό αποτελεί μια βραδυφλεγή βόμβα στα θεμέλια του αμερικανικού οικονομικού συστήματος.

Η αμερικανική οικονομία στηρίζεται σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, στην αδιαμφισβήτητη θέση του δολαρίου ως παγκόσμιου νομίσματος αποταμίευσης. Με δεδομένο το τεράστιο και συνεχώς αυξανόμενο δημόσιο χρέος των ΗΠΑ, το δολάριο θα έπρεπε, με βάση τους νόμους της οικονομίας, να έχει ήδη υποστεί ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις και να έχει υποτιμηθεί.

Η μόνη πειστική εξήγηση για το γεγονός ότι αυτό δεν έχει συμβεί είναι η ισχυρότατη γεωπολιτική θέση των ΗΠΑ, δηλαδή η στρατιωτική τους υπεροπλία, η οποία μεταφράζεται σε γεωπολιτική ισχύ και, τελικά, στη διατήρηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποταμιευτικού νομίσματος. Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως εύστοχα σχολίασε κάποιος, ακόμη και οι τρομοκράτες του ISIS είχαν τα χρήματά τους σε δολάρια.

Τη στιγμή που το δολάριο θα αμφισβητηθεί σοβαρά, θα αμφισβητηθεί και η γεωπολιτική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ — κάτι που φοβάμαι ότι θα οδηγήσει σε ακόμη περισσότερες πολεμικές ενέργειες. Ακόμη κι έτσι, θεωρώ ότι η συγκεκριμένη στρατιωτική επέμβαση δύσκολα θα αποτρέψει αυτή την εξέλιξη, καθώς η ανερχόμενη υπερδύναμη Κίνα νιώθει όλο και ισχυρότερη και σταδιακά θα επιχειρήσει να επιβάλει το νόμισμά της ως εναλλακτικό του δολαρίου.

Δεύτερη προσέγγιση: ένας νέος κόσμος ζωνών επιρροής

Η δεύτερη πιθανή εξήγηση —όχι κατ’ ανάγκην σε αντίθεση με την πρώτη— είναι πιο απλή. Είναι πιθανό η νέα αμερικανική διοίκηση να έχει έρθει σε μια ευρύτερη συμφωνία με το Πεκίνο, ίσως και με τη Μόσχα, για έναν άτυπο διαμοιρασμό του πλανήτη σε τρεις ζώνες επιρροής: την αμερικανική, την κινεζική και τη ρωσική. Κάτι ανάλογο με τη Γιάλτα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ή, στη χειρότερη εκδοχή, με τον κόσμο που περιγράφει ο Τζορτζ Όργουελ στο 1984.

Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, αλλά και ο ιδιότυπος ψυχρός πόλεμος μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν, θα αποτελέσουν κρίσιμα τεστ αυτής της υπόθεσης. Αν η Ρωσία επικρατήσει στην Ουκρανία και επανακτήσει τον έλεγχο των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών, ενώ η Κίνα εδραιώσει την πρωτοκαθεδρία της στη Νοτιοανατολική Ασία, τότε το σενάριο αυτό θα έχει σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιωθεί.

Πρόκειται, βέβαια, για ένα σενάριο με πολλές γκρίζες ζώνες: την Αφρική, τη Μέση Ανατολή, το Ιράν, αλλά και την Ωκεανία, όπου ακόμη και χώρες όπως η Αυστραλία αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις στη σχέση τους με την Κίνα.

Η Ευρώπη μπροστά στο ιστορικό της δίλημμα: Ομοσπονδιοποίηση ή παρακμή

Δεν θα μπορούσα να κλείσω χωρίς αναφορά στην Ευρώπη. Δυστυχώς, επιβεβαιώνονται όσοι υποστήριζαν ότι τα ευρωπαϊκά κράτη, παρά τις όποιες ψευδαισθήσεις τους, είναι ανίκανα να ασκήσουν ουσιαστική επιρροή στα παγκόσμια πράγματα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη σημερινή της δομή, δεν διαθέτει καν τα εργαλεία για να το επιχειρήσει.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η άμεση μετεξέλιξη —ή ακόμη και αντικατάσταση— της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης από μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση, δηλαδή μια νέα ομοσπονδιακή δημοκρατία, αποτελεί μονόδρομο αν οι λαοί της ηπείρου μας θέλουν να διατηρήσουν την αυτονομία, την ελευθερία και τον τρόπο ζωής που κατέκτησαν τις τελευταίες δεκαετίες.

Γνωρίζω πόσο δύσκολο είναι αυτό το εγχείρημα. Παρ’ όλα αυτά, διατηρώ την αισιοδοξία και την πίστη ότι, αν οι λαοί της Ευρώπης κάνουν το βήμα μπροστά, όχι μόνο θα προστατεύσουν τη δική τους ελευθερία, αλλά θα μπορέσουν να επηρεάσουν θετικά τις παγκόσμιες εξελίξεις, ενισχύοντας προοδευτικές φωνές στις ΗΠΑ, στην Κίνα, στη Ρωσία και αλλού.

Θα ήταν ψέμα αν δεν δήλωνα την έντονη ανησυχία μου για τις πρόσφατες εξελίξεις. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η προσπάθεια δημιουργίας μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Ένωσης δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά όρος επιβίωσης της δημοκρατίας, της κοινωνικής συνοχής στην ήπειρό μας και της ελπίδας για ολόκληρο τον κόσμο.

2026: Η χρονιά της μεγάλης επιστροφής στην Πολιτική

Σήμερα, την πρώτη μέρα του έτους 2026, θα ήθελα να εκφράσω δημόσια την ευχή και την ελπίδα μου για το νέο έτος:

Ο ελληνικός λαός την χρονιά αυτή να κάνει τη μεγάλη επιστροφή στην Πολιτική.

Στην Πολιτική με την αυθεντική έννοια του όρου. Όχι σε αυτό το παρακμιακό πανηγυράκι που προτείνεται ως τέτοιο εδώ και δεκαετίες. Ποια είναι η αυθεντική έννοια της Πολιτικής; Είναι εκείνη της ύψιστης των τεχνών. Της Πολιτικής που γεννήθηκε στην Ελλάδα και που έγινε η έννοια που, στην κυριολεξία, άλλαξε τον κόσμο.

"...ὅτι ὁ ἄνθρωπος φύσει πολιτικὸν ζῷον" είπε ο Αριστοτέλης και η φράση αυτή ήταν ένα άλμα στην προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει Άνθρωπος. 

Η ελληνική γλώσσα μας δίνει μια πλειάδα λέξεων με το ίδιο θέμα, μεταξύ άλλων τις εξής:

Πόλις, πολίτης, πολιτισμός.

Ας τις σκεφτούμε καλά. Ας τις δούμε ως προϋπόθεση για να ξαναγίνουν πολίτες, καθώς το τρέχον σύστημα μας θέλει απλά ψηφοφόρους. 

Για πολλά χρόνια στην Ελλάδα κυβερνούσαν οι μέτριοι. Είχαμε μια μετριοκρατία. 

Μετά, εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα - άνω των 15 ετών -  δυστυχώς οδηγηθήκαμε στο επόμενο στάδιο της παρακμής, την κακιστοκρατία (την οποία μάλιστα, με περίσσειο θράσος, στο τέλος την έντυσαν σε μανδύα μιας δήθεν 'αριστοκρατίας', οπότε και οι λέξεις έχασαν πλήρως το νόημα τους...), με αποτελέσματα που βιώνουμε όλοι.

Σε όρους οικονομικούς, οι κρατούντες μας θέλουν καταναλωτές - και μόνον - ενώ η προϋπόθεση για να ανέβουμε σε ένα υψηλότερο επίπεδο - εκείνο του Πολίτη, πρέπει να είμαστε (και) παραγωγοί.

Ποιος είναι λοιπόν ο δρόμος της επιστροφής στην πολιτική; Ξεκινά με δυο απλά βήματα:

• Το διάβασμα ενός βιβλίου (και φυσικά στη συνέχεια πολλών περισσότερων)
• Την εκκίνηση μιας ειλικρινούς (και όχι επιφανειακής/συνθηματικής) συζήτησης

Για αυτό η Πόλις είναι προϋπόθεση της Πολιτικής. Διότι στην Πόλη ο άνθρωπος, συνυπάρχοντας και συζητώντας με τους συνανθρώπους του, γίνεται ζώο πολιτικό, γίνεται δηλαδή Άνθρωπος.

Να διαβάσουμε λοιπόν και να συζητήσουμε, αγαπητοί μου φίλοι. 

Κάνοντας αυτά τα δυο απλά βήματα, ο δρόμος της επιστροφής στην Πολιτική θα ανοίξει διάπλατος μπροστά μας. Πράγμα που θα οδηγήσει σε μια καλύτερη και πιο δίκαιη κοινωνία και, τελικά, σε μια καλύτερη ζωή για όλους μας.

Οι στρατιές του "κανένα": Το σημαντικότερο πολιτικό γεγονός του 2025

​Πέρα από κάθε αμφιβολία η πιο συγκλονιστική στιγμή της χρονιάς που φεύγει ήταν η ανεπανάληπτη συγκέντρωση διαμαρτυρίας για την τραγωδία και το έγκλημα των Τεμπών. 

Παλιότεροι λένε πως τέτοια συγκέντρωση είχε να γίνει από την απελευθέρωση των Αθηνών τον Οκτώβρη του 1944. Υπό μία έννοια, η συγκέντρωση αυτή ήταν όντως απελευθερωτική αν και, σε αντίθεση με αυτό το μεγάλο ιστορικό γεγονός, ήταν μια συγκέντρωση βουβή, μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας αυθεντικής και όχι μια συγκέντρωση ενθουσιασμού. 

Το κέντρο των Αθηνών κατακλύστηκε. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο συμπολίτες μας ήταν εκεί. Για μένα προσωπικά η συμμετοχή μου με κάνει περήφανο πολύ περισσότερο που βάφτισα μαζί με τους συναδέλφους μου από την Starttech Ventures. Οι χώροι δουλειάς, βλέπετε, ήταν και θα είναι πάντα τα κύτταρα της προόδου.

Το βουβό αυτό πλήθος ήθελε να τιμήσει τη μνήμη των αδικοχαμένων θυμάτων. Ήθελε ακόμα να συμπαρασταθεί στον αγώνα που δίνουν οι συγγενείς και οι φίλοι τους ώστε να λάμψει η αλήθεια. Επίσης ήθελε να καταδείξει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο ότι ο ελληνικός λαός έχει αντιληφθεί την οργανωμένη επιχείρηση συγκάλυψης των ευθυνών για αυτό το έγκλημα. Ευθύνες τόσο πολιτικές όσο και ποινικές, οι οποίες έχουν όνομα και επώνυμο, που οφείλουν να αποδοθούν και εν τέλει είναι βέβαιο ότι όντως θα αποδοθούν. Είναι απαίτηση λαϊκή.

Οι εκατοντάδες χιλιάδες αυτοί οι άνθρωποι δεν κατέβηκαν μόνο για τα Τέμπη. Τα Τέμπη λειτούργησαν ως μία κορυφαίας σημασίας και βαρύτητας αφορμή. Οι άνθρωποι αυτοί βγήκαν στο δρόμο για να εκφράσουν την απελπισία τους, την οργή τους και την αποφασιστικότητα τους. 

Το κυρίαρχο μέγεθος στις δημοσκοπήσεις τόσο τις πρόσφατες όσο και τις παλιότερες δεν είναι άλλο από τον κανένα. Κανένας δεν είναι επαρκής. 

Το σύστημα της κακιστοκρατίας έχει φροντίσει να έχει μια σειρά από μαριονέτες κακής ποιότητας, τις οποίες εναλλάσσει αναλόγως τον περιστάσεων. Μαριονέτες που προσπαθούν να παίξουν το ρόλο της πολιτικής ηγεσίας όμως αποτυγχάνουν οικτρά. Το καταδεικνύουν τα εκατομμύρια της μεγαλειώδους αυτή συγκέντρωσης, τόσο στην Αθήνα όσο και σε όλη την υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά και τα εκατομμύρια που απέχουν επιδεικτικά από τις εκλογικές διαδικασίες των τελευταίων ετών. 

Στις 28 Φλεβάρη του 2025 οι στρατιές του κανένα κατέκλυσαν την Αθήνα. Το γεγονός αυτό ήταν καθοριστική σημασίας και σύντομα οι συνέπειες του θα φανούν.

Θέλω να πιστεύω πως ο ελληνικός λαός,  έστω και τώρα, την ύστατη ώρα, θα πραγματοποιήσει την μεγάλη επιστροφή στην Πολιτική. Τα μιζοκόμματα που καταστρέφουν την Ελλάδα θα τα στείλει στον αγύριστο και θα επιτρέψει στην ύψιστη των τεχνών να επιστρέψει στον τόπο που γεννήθηκε. 

Πέρα από κάθε αμφιβολία αυτή είναι η μόνη λύση. 

Επιστροφή στην Πολιτική, τώρα. 

Αγροτικό, η "Ανάγνωση Αγροτικού Χώρου" και η Πολιτική - Του Γρηγόρη Κλαδούχου

Του Γρηγόρη Κλαδούχου.

Αγροτικό, η "Ανάγνωση Αγροτικού Χώρου" και η Πολιτική:

• Ένα οικοδόμημα χώρας συγκεντρωτικού Αθηναϊκού Ελλαδισμού γεννά διαπλοκή, οδήγησε στην διαφθορά και χρεοκρατία. Η Ελλάδα είναι ιστορικό προϊόν περιοχών, τόπων, περιφερειών με πληθυντικό αριθμό εσωτερικών κοινωνικών και πολιτισμικών κεφαλαίων.

• H Ελλάδα κατά αναλογία έχει τα περισσότερα χωριά παγκοσμίως και της λείπουν μικρές πόλεις ροής ζωτικότητας στον άμεσο χώρο οικονομικοκοινωνικής αναφοράς τους. Να διαβάσουμε τι έλεγε ο Παπαναστασίου, ο Καραβίδας, ο Τρίτσης για τα χωριά, την οικιστική διάρθρωση.

• Σε εξέλιξη είναι διαμαρτυρίες γεωργών. Άλλο είναι το αγροτικό ζήτημα (που περιλαμβάνει και το γεωργικό) και μέρος του η διατροφική γεωργία. Ο αγροτικός χώρος είναι πολλά: κατοίκηση, υποδομές, βιοτεχνία, τουρισμός και άλλα. Μίλησε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης και για αυτό και για τον γαστρονομικό πολιτισμό μας και πολλά άλλα. Διαβάζοντας την ΑΓΡΟΦΙΛΙΑ (1), θα αγαπήσουμε την Ελλάδα. Αλλά και αν δεν αντέχουμε να διαβάσουμε όλο το βιβλίο, ας διαβάσουμε την εισαγωγή που είναι η ομιλία του Χαραλαμπίδη στην Καρδίτσα στις 8 Φεβρουαρίου 1997, που οργάνωσαν η τοπική αυτοδιοίκηση και πολιτιστικοί φορείς σε στιγμές μεγάλων αγροτικών κινητοποιήσεων. Θα μάθουμε ότι το αγροτικό πρόβλημα έχει ανάγκη συνολικής έκφρασης και ότι πρόκειται για πρόβλημα περιφερειακής ανάπτυξης. Έκανε το ΠΑΣΟΚ μια Συνδιάσκεψη στην Λάρισα λίγο καιρό πριν. Έσωσε τα περιεχόμενα ο περιφερειάρχης Κουρέτας που σας θύμισε τον πρωταγωνιστισμό του Μιχάλη στον αγώνα της Περιφερειακής Αναγέννησης.

• Πρέπει οι τεχνολάτρες, «εκσυγχρονιστές», του αφηρημένου επιστημονισμού να προτάξουν την ανάγκη εισαγωγής δίπλα στις επιστήμες του ανθρώπου, τις επιστήμες του εδάφους, του εδαφικού κεφαλαίου. Το έδαφος, η γνώση, ο πολιτισμός έχουν αναβαθμιστεί ως συντελεστές παραγωγής.

• Για την αποκατάσταση της αλήθειας, στο ΠΑΣΟΚ ως υπόλογοι, επόμενη κίνηση είναι η ανάληψη ευθύνης αποχώρησης μετά από μια συγνώμη. Στην εποχή του μεγάλου «εκσυγχρονιστή» και αργότερα δεύτερου αρχηγού του «κόμματός», επιδοτήθηκε η εγκατάλειψη της αμπελουργίας και στο πρώτο ΜΟΠ (Μεσογειακό Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα) επιδοτήθηκε η αντικατάσταση της ελιάς με avogado (2). ---

• Οι αγροτικές κινητοποιήσεις παίρνουν βίαιες μορφές, γιατί απουσιάζει η πολιτική, η πρόβλεψη, το σχέδιο Αγροδομικής Ανασυγκρότησης. Μαζί με πολιτικές ανάκτησης εμπιστοσύνης κράτους – πολίτη απαιτείται η επανεισαγωγή του αγροτικού χώρου στην Ημερήσια Διάταξη της Οικονομικής Γεωγραφίας. Η χώρα πρέπει να δει τα πολλά Εδαφικά της Παραγωγικά Υποσυστήματα, την Αγροτική Παιδεία, τα Διατροφικά Αγροκοσμήματα, την ταυτότητα – ποιότητα προϊόντων, τον οινογαστρονομικό πολιτισμό, τις Χωροταξικές Ισορροπίες.

…
Παραπομπές:

(1): ΑΓΡΟΦΙΛΙΑ: Αγροτική Αναγέννηση-Νέα Αγροτικότητα, (6η έκδοση 2023, ΣΤΡΑΒΩΝ)
(2): σελίδα 343 του ΕΝΔΟΓΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Διαρθρωμένη ή Αποδιαρθρωμένη Τοπική Ανάπτυξη; Της ΣΤΕΛΛΑΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗ – ΤΖΕΔΑΚΗ (1999, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ).

Αγροτική Επανεκκίνηση: Από τις Επιδοτήσεις και τις Ποσοστώσεις στη Ριζική Αποκέντρωση-Αναγέννηση - Του Ντίνου Παπαντωνίου

Του Ντίνου Παπαντωνίου.

Για δεκαετίες, η ελληνική γεωργία κινήθηκε ανάμεσα σε δύο άκρα: το καρότο των επιδοτήσεων και το καμουτσίκι των ποσοστώσεων.

Ένα πλαίσιο που άλλοτε ενίσχυσε το εισόδημα, αλλά συχνά εγκλώβισε την παραγωγή σε μια ψευδαίσθηση ασφάλειας και σε μια βαθιά εξάρτηση από μηχανισμούς έξω από τον αγρότη και την κοινότητά του.

Σήμερα βρισκόμαστε στο πιο κρίσιμο σταυροδρόμι.

Αυτό που διακυβεύεται πλέον δεν είναι μόνο η βιωσιμότητα της εκμετάλλευσης.Είναι η επιβίωση της αγροτικής οικογένειας, η συνοχή της υπαίθρου, η αυτάρκεια της χώρας, η ισορροπία της ελληνικής κοινωνίας.

ΜΙΛΗΣΤΕ ΓΙΑ ΟΛΑ

Στις αγροτικές συγκεντρώσεις, στα χωριά, στις πλατείες, στα καφενεία, η συζήτηση πρέπει να ξεφύγει από τα στενά όρια του “πόσα θα πάρουμε”. Πρέπει να ανοίξει, να γίνει ολιστική, να γίνει πολιτική  με την αρχική, κοινωνική σημασία της λέξης.

ΜΙΛΗΣΤΕ για τον αγροτικό χώρο: την ερημοποίηση, την εγκατάλειψη, τις υποδομές που λείπουν.

ΤΗΝ ΚΑΤΟΙΚΙΑ: πώς θα ξανακατοικηθεί το χωριό, η ύπαιθρος; Πώς θα μείνουν οι νέοι;

ΤΙΣ ΠΑΡΑΓΩΓΕΣ: πώς θα πάμε από την ποσότητα στην ταυτότητα, στην ποιότητα, στην προστιθέμενη αξία;

ΤΟ ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ: για το νερό, το έδαφος, την κλιματική πίεση. 

ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ: τα σχολεία, την υγεία, τις μετακινήσεις, τον πολιτισμό.

Η γεωργία δεν είναι ένας κλάδος της οικονομίας.

Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται ολόκληρη η ελληνική ύπαιθρος.

Μην περιμένετε  πρωτοβουλίες «από πάνω».

ΘΥΜΑΜΑΙ: το 2023 όλοι οι υποψήφιοι δήμαρχοι και περιφερειάρχες μίλησαν για «αγροτικά γραφεία».

Αλλά ποιοι κάλεσαν έναν αγροτικό σύλλογο ή έναν συνεταιρισμό σε σοβαρή, θεσμική διαβούλευση;

Ίσως κανένας. Η αλλαγή δεν θα έρθει με ψηφίσματα.

Η αλλαγή θα ξεκινήσει από το χωριό, την κοινότητα.

Η ΕΠΑΝΑΚΚΙΝΗΣΗ ΘΕΛΕΙ:

• Ζωντανά τοπικά συμβούλια
• Πραγματικούς αγροτικούς συλλόγους
• Συνεταιρισμούς νέας γενιάς, διαφανείς και εξωστρεφείς.
• Συλλογική διαπραγμάτευση
• Τοπικά αναπτυξιακά σχέδια με βάση τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής. Και η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να έχει καθοριστικό ρόλο.

Η ΡΙΖΙΚΗ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ δεν είναι σύνθημα. Είναι όρος επιβίωσης.

Αν δεν ξαναχτιστεί η χωρική δημοκρατία, το χωριό, η κοινότητα, η περιφέρεια, η ύπαιθρος δεν θα μπορέσει να αναγεννηθεί.

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΚΚΙΝΗΣΗ είναι υπόθεση όλων μας.

• Δεν αφορά μόνο όσους καλλιεργούν.
• Αφορά όσους τρώνε.
• Όσους ζουν στις πόλεις.
• Όσους θέλουν ποιοτική τροφή, καθαρό νερό, βιώσιμα τοπία, ζωντανές κοινότητες, πολιτισμό και ταυτότητα.

Η ελληνική ύπαιθρος δεν είναι παρελθόν.

Είναι το μέλλον, ας το διεκδικήσουμε.

Αγροτικό ζήτημα: Ένα κάλεσμα επιστροφής στην Πολιτική

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις ως αφετηρία για να ξανασκεφτούμε συλλογικά τον Τόπο, το σχέδιο και το μέλλον μας.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις που επανέρχονται ξανά και ξανά στον δημόσιο χώρο δεν είναι συγκυριακές. Είναι το σύμπτωμα μιας μακράς παρακμής, είναι μια κύρια εμφάνισης της ήττας της πολιτικής περιόδου της μεταπολίτευσης. Είναι ακόμα η φωνή ενός κόσμου που εγκαταλείφθηκε συστηματικά, όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά, κοινωνικά, συμβολικά. Ενός κόσμου που σταδιακά στερήθηκε το δικαίωμα να σχεδιάζει το μέλλον του στον τόπο του.

Σε όλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης, όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα - ακόμα και αυτά που δεν κυβέρνησαν - απέτυχαν να διαμορφώσουν μια συνεκτική και βιώσιμη αγροτική πολιτική. Ο αγρότης αντιμετωπίστηκε είτε ως αποδέκτης επιδοτήσεων είτε ως πρόβλημα προς διαχείριση. Ποτέ ως κεντρικός φορέας παραγωγής, κοινωνικής συνοχής και εθνικής στρατηγικής. Η πολιτική αντικαταστάθηκε από μηχανισμούς και το όραμα από προσωρινές λύσεις.

Οφείλει να παραδεχτεί κανείς ότι δεν τέθηκε ποτέ σοβαρά το ζήτημα της σχέσης πόλης και υπαίθρου. Η Ελλάδα οικοδόμησε ένα υπερσυγκεντρωτικό - αθηνοκεντρικό - μοντέλο ανάπτυξης, αποκομμένο από το έδαφος και την παραγωγή του. Γιγαντώθηκαν μη βιώσιμες πόλεις, ενώ η ύπαιθρος αποψιλώθηκε από ανθρώπους, υποδομές και ζωή. Το αποτέλεσμα είναι ορατό: ερήμωση, εγκατάλειψη της γης, νέοι άνθρωποι ξεριζωμένοι από τον τόπο τους.

Το σύστημα που κυβερνά τη χώρα αντιμετώπισε τους αγρότες ως περιθωριακούς, ως κάποιας μορφής 'αναγκαίο κακό'. Δεν είναι λοιπόν να απορεί κανείς που η ύπαιθρος εγκαταλείφθηκε μαζικά. Δεν ήταν πια 'της μόδας' να είσαι αγρότης.

Το αγροτικό ζήτημα περιορίστηκε τεχνητά στη γεωργία, ενώ στην πραγματικότητα αφορά ολόκληρη την ύπαιθρο. Την κατοίκηση, τις υποδομές, την κοινωνική ζωή, τη μικρή μεταποίηση, τον τουρισμό, τον πολιτισμό. Όταν ο αγροτικός χώρος δεν «διαβάζεται» ως σύνολο, καμία πολιτική δεν μπορεί να αποδώσει. Πρόκειται πρωτίστως για πρόβλημα περιφερειακής ανάπτυξης και χωρικής ισορροπίας.

Αντίστοιχα, η αγροδιατροφή δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως στρατηγικό πεδίο πολιτισμικής και οικονομικής υπεραξίας. Δεν συνδέθηκε ουσιαστικά με την τοπική γνώση και το τοπίο. Χάθηκε η αυθεντική ταυτότητα των προϊόντων. Η ποιότητα, η διαφοροποίηση και οι εξαγωγές δεν αποτέλεσαν εθνική επιλογή. Κυριάρχησαν η εξάρτηση, η μετριότητα και η απουσία σχεδίου.

Αυτό που συνέβη ήταν πως, όπως σε κάθε περιφερειακό, δορυφορικό κράτος, οι πολίτες εκπαιδεύτηκαν να μην χαρακτηρίζονται απ' ότι παράγουν, μα απ' ότι καταναλώνουν. Αντί λοιπόν να εξάγουμε αγροτικά προϊόντα, βρεθήκαμε να 'εξάγουμε' κεφάλαια και τα καλύτερα μυαλά της χώρας.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η σκέψη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη υπήρξε καθαρή και διδακτική. Δυστυχώς ακόμα και προφητική. Η Αγροφιλία δεν είναι απλώς ένα βιβλίο. Είναι πολιτική πρόταση και αναπτυξιακό σχέδιο. Μια συνολική ανάγνωση του αγροτικού χώρου που συνδέει το έδαφος, τη γνώση και τον πολιτισμό ως σύγχρονους συντελεστές παραγωγής. Μια πρόταση για μια Ελλάδα που δημιουργεί, αντί να επιδοτεί την παρακμή της.

Κεντρικός άξονας αυτής της σκέψης ήταν η νέα γενιά. Όχι ως φθηνό εργατικό δυναμικό, αλλά ως φορέας δημιουργίας και αξιοπρέπειας. Η επιστροφή των νέων στη γη δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε οικονομικά κίνητρα. Απαιτεί κοινωνική αναγνώριση, ποιότητα ζωής, συλλογικότητα και προοπτική. Απαιτεί την ανάδειξη του αγροτικού τρόπου ζωής ως επιλογής ελευθερίας και δημιουργίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι αγροτικές κινητοποιήσεις μπορούν – και πρέπει – να λειτουργήσουν ως κάτι πολύ ευρύτερο από μια συντεχνιακή διαμαρτυρία. Μπορούν να γίνουν το έναυσμα για μια μεγάλη επιστροφή ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας στην πολιτική. Όχι στην πολιτική της διαχείρισης, αλλά στην πολιτική με την αυθεντική έννοια του όρου: την πολιτική ως σχέδιο, ως πρόλογο για το μέλλον. Ως συλλογική σκέψη πριν από την πράξη. Ως ερώτημα για το τι χώρα θέλουμε να είμαστε.

Δεν μπορούν, τέλος, να παρακαμφθούν οι ευθύνες των κάθε λογής αγροτικών εκπροσωπήσεων. Απέτυχαν να αρθρώσουν στρατηγικό λόγο, να ξεφύγουν από τη λογική του πρόσκαιρου αιτήματος, να συγκρουστούν με το σύστημα που τους χρησιμοποιούσε. Η διαρκής διαμαρτυρία χωρίς σχέδιο οδηγεί νομοτελειακά σε αδιέξοδο. Τα δάκρυα που χύνονται σήμερα είναι, σε μεγάλο βαθμό, κροκοδείλια.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις έχουν νόημα μόνο αν μετατραπούν από κραυγή απόγνωσης σε απαίτηση πολιτικής ρήξης. Ρήξης με το αποτυχημένο μοντέλο της μεταπολίτευσης. Ρήξης με την Ελλάδα της επιδότησης, της εγκατάλειψης και της μετριότητας. Διαφορετικά, ο αγροτικός κόσμος δεν θα σωθεί· απλώς θα σβήσει αθόρυβα.

Και τότε, δεν θα έχουμε χάσει μόνο έναν παραγωγικό τομέα.

Θα έχουμε χάσει τον Τόπο.

υγ. Αν σας ενδιαφέρει το ζήτημα, έστω και λίγο, κάνετε μια μεγάλη χάρη στον εαυτό σας: διαβάστε την Αγροφιλία.

Αθήνα - Καλαμπάκα - Αθήνα την περίοδο των μπλόκων

Από καιρό θέλαμε να κάνουμε μια εκδρομή στα Μετέωρα και είχαμε σκεφτεί να τη συνδυάσουμε με μια επίσκεψη στον "Μύλο των Ξωτικών" στα όμορφα Τρίκαλα. Αρχικά είχαμε κανονίσει με κάποιους φίλους μας στις αρχές Δεκέμβρη, η κακοκαιρία όμως των ημερών μας οδήγησε να το μεταφέρουμε για τις 19 έως 21/12, το τριήμερο δηλαδή που μόλις ολοκληρώθηκε.

Ξεκινώντας είχαμε την αγωνία των μπλόκων. Στον πηγαιμό, από Αθήνα προς ένα χωριό της Καλαμπάκας, ακολουθήσαμε ευλαβικά τις οδηγίες της ελληνικής αστυνομίας, οι οποίες μάλιστα με εντυπωσιακό τρόπο προσφέρονται και από την υπηρεσία Google Maps. Αποτέλεσμα; Για μια διαδρομής που κανονικά διαρκεί 3:30' χρειαστήκαμε 5:30', μαζί με πολλή κούραση και εκνευρισμό. Δυσκολίες που εντείνονται περαιτέρω όταν κανείς ταξιδεύει με μικρά παιδιά.

Στην επιστροφή αποφασίσαμε να κινηθούμε πιο ριζοσπαστικά. Όπου ήταν εφικτό, αγνοήσαμε τις οδηγίες της αστυνομίας και κινηθήκαμε πάνω στον εθνικό οδικό άξονα. Μείναμε όλοι κατάπληκτοι με τη συμπεριφορά των διαμαρτυρομένων αγροτών όταν προσεγγίζαμε στα μπλόκα τους: Με το που λέγαμε πως έχουμε μαζί μας μικρά παιδιά, με χαρά μας άφηναν να περάσουμε, δίχως καμία άλλη ερώτηση. Σημειώνω πως παρά την παρουσία δεκάδων τρακτέρ σε κάθε μπλόκο, οι δρόμοι είναι ανοιχτοί, τουλάχιστον με μια, πολλές φορές και με δυο λωρίδες κυκλοφορίας σε κάθε ρεύμα. Αποτέλεσμα; Τρίκαλα - Αθήνα περίπου σε περίπου 3:45', δηλαδή ελάχιστα παραπάνω από το αναμενόμενο σε οποιαδήποτε συνηθισμένη μέρα.

Δεν μπορώ ακόμα να μην μεταφέρω την αγανάκτησή μου για τις σχεδόν τιμωρητικές οδηγίες των αρχών προς τους οδηγούς: Είναι αδιανόητο το ρεύμα προς τον βορρά της χώρας να καλείται να περάσει από Θήβα, Λιβαδειά, Αμφίκλεια και Μπράλο... Ακόμα και αν έπρεπε να επιλεγούν παρακαμπτήριοι δρόμοι, υπάρχουν άλλοι, πολύ βολικότεροι,

Η ουσία είναι όμως πως αν υπήρχε μια βασική συνεννόηση μεταξύ των διαδηλωτών και των αρχών, ο βασικός όγκος των μετακινουμένων - σίγουρα οι οικογένειες, οι ασθενείς, μαθητές και φοιτητές, κλπ - θα μπορούσαν χωρίς κανένα πρόβλημα να περνούν κανονικά από την εθνική οδό, μιας και η κινητοποίηση έχει απεργιακή φύση, ως προς τις μεταφορές προϊόντων και παρόμοιες δραστηριότητες.

Για κάποιο λόγο όμως, με πρόσχημα την ασφάλεια, επιλέγεται να ριχτεί λάδι στη φωτιά και να προκύψει σύγκρουση κοινωνικών ομάδων Σύγκρουση όμως που μέχρι στιγμής δεν συμβαίνει, καθότι η κοινωνία είναι μαζικά με το πλευρό των αγροτών.

Πρέπει όλοι να αναγνωρίσουμε ότι το κλείσιμο των δρόμων είναι μια ακραία μορφή κινητοποίησης. Δυστυχώς όμως το ίδιο ακραία είναι και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο αγροτικός κόσμος της χώρας μας. Το σαββατοκύριακο που πέρασε μου έδειξε ότι οι αγρότες, ακόμα και όταν προβαίνουν στα ακραία αυτά μέτρα, έχουν κατανόηση και συμπόνια για τον συμπολίτη τους. 

Ταυτόχρονα προβληματίστηκα ιδιαίτερα με την στάση της ελληνικής αστυνομίας ή, για να είμαι πιο ακριβής και δίκαιος, με το σκεπτικό εκείνων που της έχουν δώσει συγκεκριμένες εντολές. Δεν γίνεται ένας τόσο σημαντικός θεσμός που πρέπει να φροντίζει για την ασφάλεια του πολίτη σε όλα τα επίπεδα, να χειραγωγείται και να γίνεται πιόνι στην πολιτική σκακιέρα. 

Κλείνοντας θέλω να πω ότι τα Μετέωρα είναι ένα θαύμα της φύσης που κάθε άνθρωπος στίχοι οφείλει να επισκεφτεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. 

Αν και αυτοπροσδιορίζομαι ως αγνωστικιστής, είναι ένα από τα μέρη αυτά όπου νιώθεις μια ιδιαίτερη ενέργεια η οποία σε κάνει να συνδέεσαι ισχυρότερα με τον κόσμο και να αναρωτιέσαι εάν υπάρχουν όντα και έννοιες πέρα από εκείνα που αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας.

Προς την επαναφορά του Υπουργείου Έρευνας και Τεχνολογίας

Έγινε γνωστό σήμερα μέσα από δημοσίευμα του Απόστολου Λακασά στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, ότι δρομολογείται η δημιουργία ενός νέου, ενιαίου Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, που θα συγκεντρώσει τις σήμερα διάσπαρτες αρμοδιότητες και θα δημιουργήσει ένα συνεκτικότερο, διαφανές και αποτελεσματικό οικοσύστημα Έρευνας και Καινοτομίας.

Οι πολιτικές μου θέσεις και συγκεκριμένα η αξιολόγησή μου για την τωρινή κυβέρνηση της χώρας είναι γνωστές. Νιώθω όμως την ανάγκη να σημειώσω πως η κίνηση αυτή είναι στη σωστή κατεύθυνση και πρέπει να επικροτηθεί απ’ όσους νοιάζονται για τη χώρα. 

Για να είμαι απόλυτα σαφής, η κίνηση που επικροτώ είναι η επαναφορά της ευθύνης για την έρευνα και την τεχνολογία σε επίπεδο Υπουργείου. Αυτό είναι πραγματικά πάρα πολύ σωστό. Αντίθετα, διατηρώ επιφυλάξεις για τη σύγχυση μεταξύ έρευνας και καινοτομίας. Η καινοτομία είναι κάτι που μπορεί να υπάρξει και χωρίς την υψηλή τεχνολογία, οπότε πρέπει να αντιμετωπιστεί ευρύτερα. Τέλος, παρότι κατανοώ το σκεπτικό, παραμένω επιφυλακτικός για την ένταξη της ανώτατης εκπαίδευσης στον ίδιο φορέα με τα ερευνητικά εργαστήρια.

Θα ήθελα ακόμα να σημειώσω το εξής: Διάβαζα πρόσφατα το βιβλίο του Καθηγητή Ιάκωβου Βαςάλου, συνιδρυτή του ΙΤΕ και ιδρυτή του ΕΚΕΤΑ, με τίτλο «Περιπέτειες Έρευνας στην Ελλάδα».  Σε μεγάλο βαθμό προκιπτει πως ό,τι καλό έγινε μεταπολιτευτικά στη χώρα στην έρευνα, την καινοτομία και στην τεχνολογία ανάγεται στην ίδρυση του Υπουργείου Έρευνας και Τεχνολογίας το 1982, στο σχετικό όραμα του Ανδρέα Παπανδρέου και σε έναν εμπνευσμένο υπουργό, τον Καθηγητή Γιώργο Λιάνη (όχι, δεν πρόκειται για τον δημοσιογράφο). Οποίον τον ενδιαφέρει η ιστορία πέρα από τα κλισέ και τα στερεότυπα, να κάνει την έρευνα του και νομίζω θα συμφωνήσει με την παραπάνω αξιολόγηση. 

Δυστυχώς εκείνο το βήμα πρωτοπορίας είχε μικρό ορίζοντα. Το υπουργείο τρία χρόνια αργότερα μετατράπηκε — δηλαδή, υποβαθμίστηκε — σε Γενική Γραμματεία και τη συνέχεια την γνωρίζουμε όλοι. 

Μακάρι το νέο εγχείρημα να συγκροτηθεί σωστά και, το κυριότερο, να αγκαλιαστεί απ’ όλους. Η σημασία του είναι υπαρξιακή. Οι επόμενες κυβερνήσεις πρέπει να το υποστηρίξουν όσο και η τωρινή που το δημιουργεί. 

Η σκιά της οπλοκατοχής στην Κρήτη

Συχνά λέω στους φίλους μου πως ‘είμαι Αρβανίτης στο αίμα και Κρητικός στο πνεύμα’. Τα φοιτητικά μου χρόνια στο Ηράκλειο με επηρέασαν καθοριστικά, θα έλεγα ότι διαμόρφωσαν την προσωπικότητα μου. Η Κρήτη έχει ένα μεγαλείο που κάθε άνθρωπος οφείλει να γνωρίσει.

Όπως οτιδήποτε στον κόσμο μας η Κρήτη έχει κι αυτή δύο πρόσωπα, ένα φωτεινό και ένα σκοτεινό. Σήμερα όλη η Ελλάδα είδε το σκοτεινό της πρόσωπο και όλοι εμείς οι Κρητικοί, είτε στο αίμα ή στο πνεύμα, λυπηθήκαμε πολύ.

Τα τραγικά γεγονότα στα Βορίζα Ηρακλείου φέρνουν ξανά στο φως ένα πρόβλημα που όλοι γνωρίζουμε αλλά λίγοι τολμούν να αντιμετωπίσουν: τη διαδεδομένη οπλοκατοχή στη μεγαλόνησο.

Το φαινόμενο αυτό, που συχνά βαφτίζεται «παράδοση», δεν έχει καμία σχέση με την αυθεντική κρητική λεβεντιά — εκείνη που σήμαινε αξιοπρέπεια, αυτοσυγκράτηση και ευθύνη, όχι επίδειξη δύναμης.

Η οπλοκατοχή δεν εκφράζει ανδρεία αλλά ανασφάλεια· δεν δείχνει θάρρος, αλλά θρασυδειλία. Ο πραγματικά δυνατός άνθρωπος δεν χρειάζεται όπλο για να επιβληθεί ή να προστατευθεί.

Όσοι κρατούν όπλα στο όνομα της «τιμής» προσβάλλουν την ίδια την ιστορική και ηθική παράδοση του νησιού, που υπήρξε πάντοτε σύμβολο ελευθερίας, όχι αυθαιρεσίας.

Η ανοχή απέναντι σε αυτή την κουλτούρα έχει επιτρέψει την εξάπλωσή της σε όλη τη χώρα, συνδεόμενη πλέον άμεσα με την άνθιση του οργανωμένου εγκλήματος. Η πολιτεία και η κοινωνία οφείλουν να το αντιμετωπίσουν ως κορυφαία προτεραιότητα. Η Κρήτη —και η Ελλάδα συνολικά— αξίζουν μια εποχή όπου η λεβεντιά μετριέται με νηφαλιότητα, αξιοπρέπεια και σεβασμό προς τον άνθρωπο, όχι με σφαίρες.

Τι γιορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου;

Έκπληκτος έμαθα πως τα παιδάκια πια την 28η Οκτωβρίου μαθαίνουν ότι γιορτάζουμε τις “μέρες ελευθερίας”. Έγινα έξαλλος, το ομολογώ. Όχι, δεν γιορτάζουμε απλώς την ελευθερία, ούτε μια αόριστη “ανθρώπινη αξία”.

Γιορτάζουμε μια χρυσή σελίδα της ελληνικής ιστορίας — τότε που ένα μικρό έθνος στάθηκε όρθιο απέναντι στον φασισμό. Μια στιγμή όπου η αξιοπρέπεια νίκησε τον φόβο, και η ψυχή ενός λαού έγινε η πρώτη μεγάλη ρωγμή στο σκοτάδι που σκέπαζε την Ευρώπη.

Όπως το έλεγε ο μεγάλος δάσκαλος Μιχάλης Χαραλαμπίδης:

«Τα camicia nera σκίστηκαν στην Πίνδο», ανοίγοντας τον δρόμο για όλους τους λαούς που θα ακολουθούσαν.

Αυτό γιορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου — την αρχή της ευρωπαϊκής Αντίστασης. Την απόφαση ενός λαού να μην υποκύψει. Την επιλογή του ανθρώπου απέναντι στο τέρας.

Κι όμως, μέσα στη σύγχυση των καιρών, κινδυνεύουμε να σβήσουμε το νόημα αυτής της μέρας μέσα σε μια πολιτικά “ουδέτερη” γλώσσα. Η παιδεία, αντί να διδάσκει την αλήθεια, συχνά την εξομαλύνει — για να μην ενοχλεί. Μα έτσι ξεθωριάζει η ιστορική μνήμη· κι όπου η μνήμη ξεθωριάζει, η ελευθερία καταντά λέξη χωρίς ρίζες.

Αυτό πρέπει να μάθουν τα παιδιά μας: πως η 28η Οκτωβρίου δεν είναι “ημέρα ελευθερίας”, αλλά ημέρα Αντίστασης. Πως είτε άνθρωπος θα γίνεις, είτε φασίστας. Και πως ο άνθρωπος γεννιέται πραγματικά μόνο τη στιγμή που λέει το δικό του ΟΧΙ.

Η παρακμή της χώρας σε ένα γράφημα

Το αναδημοσιεύω χωρίς κανένα επιπλέον σχόλιο, πέραν του ότι αποτελεί μεγάλη ντροπή για τη χώρα που διαμόρφωσε την έννοια της ‘παιδείας’ όπως σήμερα την αντιλαμβάνεται όλος ο πλανήτης.

Όποιος επιθυμεί να δει τις λεπτομέρειες μπορεί να το κάνει εδώ.

Χίλιοι πολίτες για την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση

Ζούμε σε μια εποχή γενικευμένης αδιαφορίας και ακραίου ατομικισμού. Κι όμως, μέσα σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, το κίνημά μας Together for Europe – Κίνηση για την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση κατάφερε να συγκεντρώσει 1.000 επικυρωμένες υπογραφές Ευρωπαίων πολιτών που ζητούν την άμεση δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας. Ένα επίτευγμα που αποδεικνύει ότι η φλόγα της ευρωπαϊκής ενότητας όχι μόνο δεν έχει σβήσει, αλλά μπορεί να ξαναφουντώσει.

Γνωρίζουμε καλά ότι, στην κλίμακα της Ευρώπης, ο αριθμός αυτός είναι ακόμη μικρός. Είναι όμως ένα σπουδαίο βήμα, μια πρώτη νίκη που μας δίνει δύναμη και αποφασιστικότητα να συνεχίσουμε. Γιατί κάθε πολίτης που ενώνεται μαζί μας, κάθε υπογραφή που προστίθεται, μας φέρνει πιο κοντά στο τολμηρό όραμα μιας ενωμένης, ομοσπονδιακής Ευρώπης.

Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία δεν είναι ουτοπία ούτε αφηρημένο όνειρο. Είναι η μόνη ρεαλιστική πορεία προς τα εμπρός. Χωρίς αυτήν, η ήπειρός μας θα παραμένει κατακερματισμένη και αδύναμη μπροστά στις τεράστιες προκλήσεις της εποχής: γεωπολιτική αστάθεια, ενεργειακή κρίση, ανισότητες, περιβαλλοντική καταστροφή. Με αυτήν, η Ευρώπη μπορεί να σταθεί ως πραγματική δύναμη ειρήνης, δημοκρατίας και προόδου για τον κόσμο.

Καλούμε λοιπόν όλους όσοι συμμερίζονται αυτή την πίστη να προσθέσουν τη φωνή τους στη δική μας. Μπείτε στο https://change.org/EuropeanFederalUnion υπογράψτε, μοιραστείτε και προωθήστε το αίτημά μας. Γιατί η Ευρώπη που όλοι θέλουμε θα χτιστεί μόνο αν την απαιτήσουμε, μόνο αν την οικοδομήσουμε μαζί.

Παράλληλα, όσοι νιώθουν ότι θέλουν να συμμετάσχουν πιο ενεργά σε αυτή την προσπάθεια, μπορούν να γίνουν μέλη του Together for Europe, του πανευρωπαϊκού κινήματος βάσης για την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία, στο www.togetherforeurope.com. Η ενότητα δεν είναι μόνο στόχος· είναι και τρόπος δράσης, και το κίνημά μας παραμένει ανοιχτό σε κάθε Ευρωπαίο που θέλει να προσφέρει.

Κάποιοι λένε πως η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία είναι μια ουτοπία. Εμείς λέμε ότι είναι η μόνη πραγματιστική λύση. Για την Ευρώπη, αλλά και για τον κόσμο ολόκληρο. Για να μπορέσουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές μια ήπειρο ενωμένη, ισχυρή και δίκαιη.

Σημείωση: Αυτό το άρθρο περιλαμβάνει περιεχόμενο που παρήχθη από το ChatGPT.

Κακιστοκρατία: Η λέξη της χρονιάς για το 2024 - Η έννοια και οι ρίζες της

Του Ντίνου Παπαντωνίου.

Η κακιστοκρατία είναι μια οικονομικά, πολιτισμικά και κοινωνικά μεταβλητή «ιδεολογία». Σημαίνει την «κυριαρχία των ανόητων» ή πιο κυριολεκτικά την «κυριαρχία των χειρότερων».

Η λέξη κατασκευάζεται ως αντώνυμο της «αριστοκρατίας», δηλαδή της «κυβέρνησης των καλύτερων», κατά την ελληνική ετυμολογία.

Οι Έλληνες γνώριζαν να μιλούν για την πολιτική και την εξουσία, και να δίνουν στις έννοιες ακριβείς λέξεις.

Η λέξη δεν είναι νέα. Το 1797 ο Ιταλός ποιητής Vittorio Alfieri τη χρησιμοποίησε για να σαρκάσει την παρακμή της Βενετσιάνικης Δημοκρατίας μετά την εισβολή του Ναπολέοντα: «La nostra santa KaKistocrazìa».

Στην Αγγλία, ο όρος kakistocracy κατέχει θέση στα λεξικά και επιστρέφει κάθε φορά που η πολιτική ζωή βυθίζεται στην παρακμή. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι εφημερίδες επανέφεραν τον όρο το 2016, για να περιγράψουν τα πρώτα βήματα του Donald Trump. Είχε ήδη χρησιμοποιηθεί και επί George W. Bush, δείχνοντας πως η κακιστοκρατία έχει διεθνή διάσταση.

Ο Έλληνας που μίλησε πρώτος

Στην Ελλάδα, ο μόνος που μίλησε ανοιχτά για την κακιστοκρατία, ήταν ο πολιτικός επιστήμων και κοινωνιολόγος Μιχάλης Χαραλαμπίδης. Από το 2009 προειδοποιούσε ότι η χώρα έχει ανάγκη από μια «ηγεσία των αρίστων και όχι των κακίστων».

Μίλησε πολλές φορές σε όλη την Ελλάδα για την σχολή της κακιστοκρατίας και πολλά κείμενα του υπάρχουν στα βιβλία του.

Έβλεπε πως το καλύτερο που διαθέτει η Ελλάδα σε επάρκεια και ικανότητα δεν εκπροσωπείται στο πολιτικό διάλογο, ούτε στα κόμματα.

Αντί για πολιτική ποιότητα, επικράτησε η μετριότητα και η peggiocrazia.

Οι δημοσιογράφοι στην Ελλάδα, δεν ήταν και ιδιαίτερα μελετηροί. Ανακάλυψαν τον όρο χρόνια αργότερα, όταν ο Economist το 2024 αφιέρωσε σχετικό άρθρο.

Κάποιοι μάλιστα έγραψαν ότι η λέξη κακιστοκρατία, άρχισε να χρησιμοποιείται μόλις το 2020 γεγονός που δεν ανταποκρίνεται ούτε στην ιστορία της ούτε στην ελληνική εμπειρία.

Τηλεκρατία και λόμπι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Πώς επιβλήθηκε η κακιστοκρατία στην Ελλάδα; Σύμφωνα με τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη, Η τηλεκρατία επέβαλε την κακιστοκρατία. Δημιουργήθηκε μια συμμαχία των ανεπαρκών πολιτικών με τα ΜΜΕ και τα λόμπι.

Οι μικροί, αδύνατοι και βουβοί πολιτικοί συμμάχησαν με τα οργανωμένα συμφέροντα. Έτσι γεννήθηκαν η μίζα και τα μιζοκόμματα.

Πολιτικοί που δεν μπορούσαν να σταθούν στον εσωτερικό διάλογο των κομμάτων στράφηκαν σε εξωθεσμικά και εξωελλαδικά κέντρα εξουσίας.

Η Ελληνική Εμπειρία: 2008–2012

Η περίοδος της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο την κυριαρχία της κακιστοκρατίας: η περίοδος της οικονομικής κρίσης βρήκε τη χώρα εγκλωβισμένη σε αυτό το καθεστώς.

Τότε που έπρεπε να ληφθούν πρωτοβουλίες για να αντιμετωπιστεί η επίθεση των κερδοσκόπων και να κυβερνηθεί η χώρα, στην κρίσιμη διαπραγμάτευση με τους ξένους, οι θεσμοί απέτυχαν.

Αντί για πραγματική ανανέωση, επιβλήθηκε η ανακύκλωση του παλιού.

Η κρίση, αντί να γίνει ευκαιρία επαναθεμελίωσης, έγινε όχημα βαθύτερης κακιστοκρατικής παγίδας.

Η αποχή ως πολιτική πράξη τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.

Μια σημαντική αλλά αποσιωπημένη αλήθεια είναι ότι η δεξιο-αριστερή κακιστοκρατία είναι μειοψηφική. Η αυξανόμενη αποχή στις εκλογές δεν είναι αδιαφορία, αλλά συνειδητή απόρριψη και απονομιμοποίηση του συστήματος.

Η στάση αυτή λειτουργεί ως συμβολή στη σύγχρονη πολιτική εκπαίδευση των Ελλήνων. Είναι ένα σιωπηλό μήνυμα πως οι πολίτες δεν αναγνωρίζουν τη νομιμότητα μιας ένοχης μνημονιακής και διεφθαρμένης κακιστοκρατίας.

Το αίτημα της εποχής.

Το αίτημα είναι ξεκάθαρο:

- Επαναθεμελίωση της πολιτικής δημόσιας ζωής.

- Όχι ανακύκλωση προσώπων και πρακτικών.

- Όχι κυβέρνηση των χειρότερων.

- Ναι σε μια ηγεσία με ηθικές αξίες, με αρετή, επάρκεια και ευθύνη.

Η κακιστοκρατία μπορεί να έγινε η λέξη της χρονιάς για το 2024, όμως για την Ελλάδα είναι μια εμπειρία παλιά, οδυνηρή και διδακτική. Το ζητούμενο σήμερα είναι να μην αποτελέσει το μέλλον της χώρας.

__

Το παραπάνω άρθρο συνέγραψε ο Ντίνος Παπαντωνίου. Είναι μεγάλη μου τιμή που το αναδημοσιεύω και το προσυπογράφω στο ακέραιο. 

Αμφισβήτηση της Αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας;

Δυο σκέψεις περί των γεωπολιτικών εξελίξεων υπό το πρίσμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Αμερικανική πρωτοκαθεδρία:

1. Σε ανύποπτο χρόνο είχα εκφράσει την εξής ανησυχία: Το κατεστημένο, όπως κυρίως εκφράζεται από - κατά κανόνα - μερικούς ηλικιωμένους άντρες "WASP" (*) με έντονη κουλτούρα "entitlement", γνωρίζει ότι το παιχνίδι είναι χαμένο. Μεσοπρόθεσμα η αμερικανική αυτοκρατορία θα καταρρεύσει, κύρια για δημογραφικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς λόγους. Γνωρίζουν όμως αυτοί οι κύριοι πως για την ώρα έχουν μια απολύτως ξεκάθαρη στρατιωτική υπεροπλία. Είναι πολύ πιθανό να θελήσουν να την χρησιμοποιήσουν. Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, την Παλαιστίνη, τη Συρία και τον Λίβανο και πρόσφατα στο Ιράν δείχνουν αυτό ακριβώς το πράγμα. Αδίστακτα χρησιμοποιούν την στρατιωτική υπεροχή τους, αψηφώντας όλα τα προσχήματα, ώστε να παρατείνουν την πρωτοκαθεδρία τους. Πράγμα που προσωρινά επιτυγχάνουν. Προσωρινά πάντα.
2. Είναι πολύ μεγάλη ιστορική ατυχία που ενώ τα κυρίαρχα καθεστώτα παρακμάζουν (ΗΠΑ, Δυτική Ευρώπη, κλπ), δεν υπάρχει καμία προοδευτική εναλλακτική. Η Κίνα είναι μια σκληρή δικτατορία. Η Ρωσία μια - παρακμάζουσα κι αυτή - μαφιόζικη κάστα. Για το θεοκρατικό Ιράν, δεν μπορεί να πει κανείς τίποτα καλό. Ποιος είναι λοιπόν ο εναλλακτικός πόλος; Εκ πρώτης όψης κανένας. Ο υποφαινόμενος ελπίζει πως μια πιθανή αναγέννηση της ευρωπαϊκής ανθρωπιστικής ιδέας μέσα από τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Ένωσης θα μπορούσε να προσφέρει μια λύση - δυστυχώς όμως είμαστε ακόμα μια μικρή μειοψηφία.

Ίδωμεν.

(*) White Anglo-Saxon Protestants

υγ. Αν επαναληφθεί η πολεμική σύγκρουση Ισραήλ - Ιράν (αμφίβολο σε άμεσο/σύντομο χρόνο), τότε σε πολλούς το Πεκίνο θα φανεί πολύ ελκυστικό να "λύσουν" τώρα το "ζήτημα της Ταϊβάν". Σημειωτέον ότι στην πρόσφατη σύγκρουση Ινδίας - Πακιστάν (η Ινδία στενότατος σύμμαχος του Ισραήλ, σημειωτέον), το Πακιστάν κατάφερε να ανταπεξέλθει με Κινεζική βοήθεια. Θα συμβεί το ίδιο στο Ιράν; Ιδιαιτέρως απίθανο όχι όμως αδύνατο.

Η πρόκληση της ‘ελευθεριακής επίλυσης διαφορών’

Την παρακάτω αφίσα την είδα στη γειτονιά μας και μου τράβηξε την προσοχή:

"Ελευθεριακή επίλυση διαφορών".

Τι μπορεί να είναι αυτό; Μπορεί να λειτουργήσει η 'δικαιοσύνη' χωρίς κάποιας μορφής γραπτή νομοθεσία και χωρίς μια δομή εξουσίας να επιβάλλει το 'δίκαιο';

Ανεξάρτητα της οπτικής καθενός μας, το ερώτημα μόνο του είναι πολύ ενδιαφέρον θεωρητικά (αλλά και ιστορικά - έγινε ποτέ;).

Έκανα μια σχετική ερώτηση στον αγαπημένο φίλο μας τον ChatGPT και πήρα την παρακάτω απόκριση:

⸻

Παρακάτω παρουσιάζω συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα εφαρμογής ελευθεριακής διευθέτησης διαφορών, χωρισμένα ανά γεωγραφική ή κινηματική συγκυρία. Πρόκειται για κοινότητες και κινήματα που αποπειράθηκαν να εφαρμόσουν τέτοιες μεθόδους χωρίς καταναγκαστικούς μηχανισμούς εξουσίας, βασιζόμενα στην οριζόντια, κοινοτική διαχείριση των συγκρούσεων.

1. Αναρχική Καταλονία (Ισπανικός Εμφύλιος, 1936–1939)

Πλαίσιο

Κατά τη διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης, κυρίως στην Καταλονία και την Αραγονία, οι αναρχοσυνδικαλιστές της CNT–FAI εγκαθίδρυσαν ένα πείραμα κοινωνικής αυτοδιαχείρισης, χωρίς κεντρική κρατική εξουσία.

Μέθοδοι Διευθέτησης Συγκρούσεων

• Οι περισσότερες τοπικές επιτροπές (comités locales) διαχειρίζονταν εσωτερικές διαφορές μέσα από συνελεύσεις και λαϊκά συμβούλια.

• Δεν υπήρχαν αστυνομικές αρχές ή δικαστήρια. Οι σοβαρές συγκρούσεις επιλύονταν με παρέμβαση λαϊκών επιτροπών συμφιλίωσης.

• Πολλοί ιστορικοί (π.χ. Gaston Leval) περιγράφουν έμπρακτη εφαρμογή αποκαταστατικής λογικής, με έμφαση στην κοινότητα και όχι στην τιμωρία.

2. Ζαπατιστικές κοινότητες, Τσιάπας, Μεξικό (από το 1994)

Πλαίσιο

Οι αυτόνομες ιθαγενικές κοινότητες των Ζαπατίστας (EZLN) στο νότιο Μεξικό, από το 1994 και έπειτα, λειτουργούν έξω από το κρατικό σύστημα, βασιζόμενες στην αυτονομία και συλλογική διακυβέρνηση.

Επίλυση Συγκρούσεων

• Κάθε κοινότητα έχει “Συμβούλιο Καλής Διακυβέρνησης” (Juntas de Buen Gobierno), που ασκεί μη-κατασταλτικό ρόλο επίλυσης διαφορών.

• Οι διαδικασίες γίνονται μέσω λαϊκών συνελεύσεων, και η ποινή δεν είναι φυλάκιση αλλά συμβολικές πράξεις επανόρθωσης, κοινωνική εργασία, ή δημόσια συγγνώμη.

• Ο στόχος είναι η αποκατάσταση της σχέσης με την κοινότητα, όχι η τιμωρία του ατόμου.

3. Ελευθεριακές κολλεκτίβες και καταλήψεις στην Ευρώπη (π.χ. Δανία, Ελλάδα, Ιταλία)

Παραδείγματα

• Christiania, Κοπεγχάγη: Από τη δεκαετία του 1970 λειτουργεί ως αυτοδιαχειριζόμενη κοινότητα. Έχει δικό της σύστημα “δικαιοσύνης”, βασισμένο σε κοινές συνελεύσεις και ομότιμη διαπραγμάτευση.

• Καταλήψεις στην Ελλάδα (π.χ. Βίλα Αμαλίας, Λέλας Καραγιάννη, Πατησίων 61): Όταν ανακύπτουν εντάσεις ή συγκρούσεις, εφαρμόζονται συλλογικές διαδικασίες επίλυσης, πολλές φορές με εμπλοκή τρίτων μελών ως “διαμεσολαβητών”.

• Κοινωνικά Κέντρα στην Ιταλία (π.χ. CSOA Forte Prenestino, Ρώμη): Διαθέτουν “επιτροπές διαμεσολάβησης” (comitati di risoluzione) για την ειρηνική επίλυση εσωτερικών και εξωτερικών προβλημάτων.

4. Κοινότητες Κουάκερων (Quakers), ΗΠΑ – 17ος–20ός αιώνας

Πλαίσιο

Παρότι δεν ήταν «αναρχικές» με την πολιτική έννοια, οι Κουάκεροι εφάρμοσαν αυτοδιαχειριζόμενα, συναινετικά μοντέλα επίλυσης διαφορών, βασισμένα στη μη βία και την αποκατάσταση.

Μέθοδος

• Δημιουργούσαν επιτροπές συμφιλίωσης (clearness committees), όπου το άτομο συνομιλούσε με 3–4 μέλη για να κατανοήσει τα αίτια της σύγκρουσης.

• Αποφεύγονταν πλήρως η ποινή ή ο καταναγκασμός.

5. Παραδοσιακές ιθαγενικές πρακτικές (π.χ. Αφρική, Καναδάς)

Π.χ. οι Gacaca της Ρουάντα

• Μετά τη γενοκτονία του 1994, εφαρμόστηκε ένα λαϊκό σύστημα δικαιοσύνης για αποκατάσταση και συμφιλίωση, χωρίς φυλακίσεις αλλά με δημόσια απολογία και αποδοχή ευθύνης.

• Παρότι οργανώθηκε από το κράτος, η πρακτική βασίστηκε σε παραδοσιακούς τρόπους κοινότητας, αντίστοιχους με τις ελευθεριακές αρχές.

⸻

Δυστυχώς δεν έχω ακόμα επαρκή μόρφωση και ενημέρωση ώστε όντως να αξιολογήσω τα παραπάνω δεδομένα. Χρειάζεται διάβασμα, το οποίο θα κάνω με χαρά.

Το βέβαιο είναι πως η προοπτική ενός συστήματος επίλυσης διαφορών χωρίς κρατική επιβολή φαντάζει ιδιαίτερα ελκυστικό. Σίγουρα θέλει μια πολύ περισσότερο συνειδητοποιημένη κοινωνία από αυτήν που ζούμε σήμερα. Οπωσδήποτε όμως είναι κάτι που αξίζει να μελετηθεί.