Ευρώπη, ΗΠΑ και Γροιλανδία: Η ώρα της αποφασιστικότητας

Όπως είναι γνωστό, οι συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνουν και μία ερήτρα κοινής άμυνας σε περίπτωση επίθεσης τρίτης χώρας σε χώρα - μέλος της Ένωσης και μάλιστα με όλα τα μέσα. Αυτό είναι τόσο σαφές που δεν επιδέχεται καμίας παρερμηνίας. 

Aνακύπτουν πολλά και  ενδιαφέροντα ερωτήματα. Πρώτον, είναι ο τρέχων πρόεδρος των ΗΠΑ έτοιμος πραγματικά να συγκρουστεί με την Ευρώπη; Αυτό κανονικά θα το απέτρεπε το λεγόμενο "βαθύ κράτος" των ΗΠΑ, εκτός εάν πλέον ο πρόεδρος ελέγχει και αυτό το βαθύ κράτος. 

Δεύτερον, είναι η Ευρώπη πραγματικά έτοιμη να υπερασπιστεί η Γροιλανδία; Θα είναι αυτή η στιγμή της εξωτερικής απειλής εκείνη που θα οδηγήσει σε μία ομοσπονδιακή ένωση, όπως έχει συμβεί πολλές φορές στην ιστορία; Ίδωμεν. 

Τρίτον, η Μεγάλη Βρετανία, υπό την ηγεσία μάλιστα των Εργατικών με τη δεδομένη ιστορία τους, θα βοηθήσει την Ευρώπη; Ή θα συνταχθεί με τις ΗΠΑ;

Προφανώς η ΕΕ δεν μπορεί να νικήσει τις ΗΠΑ σε έναν ευρείας κλίμακας πόλεμο. Έχει όμως πολύ ικανές δυνάμεις οι οποίες θα καταφέρουν σημαντικά πλήγματα σε οποιονδήποτε επιτιθέμενο, αν αποφασίσουν να δράσουν με όλες τους τις δυνάμεις και με αυτοθυσία. Σημειώνω μάλιστα πως Γαλλία και Μεγάλη Βρετανία έχουν στρατηγικές δυνάμεις πυρηνικών υποβρυχίων που έχουν ισχυρότατη δύναμη αποτροπής, αφού μπορούν να χτυπήσουν αποφασιστικά ακόμα και εάν η έκβαση στο πεδίο έχει ήδη κριθεί.

Η εκτίμησή μου είναι πως εάν η ευρωπαϊκή αποφασιστικότητα εκληφθεί ως απόλυτη, θα αποτρέψει οποιονδήποτε επιτιθέμενο, ακόμα και τον τρέχοντα ένοικο του Λευκού Οίκου. Υπάρχει όμως στα αλήθεια αυτή η αποφασιστικότητα; Επίσης ο συγκεκριμένος πιθανός επιτιθέμενος, θα αποτραπεί όντως από τη βεβαιότητα μιας ισχυρής αντίστασης;

Δύσκολα παιχνίδια για μεγάλους παίχτες. Που αμφιβάλλω πως έχουμε την 'από 'δω' μεριά του Ατλαντικού. Το βέβαιο είναι πως αν η ΕΕ φοβηθεί και υποχωρήσει, γίνεται επισήμως προτεκτοράτο, χωρίς προφανή δρόμο επιστροφής.

Η σημαία της Γροιλανδίας

Η Ευρωπαϊκή κυριαρχία και ανεξαρτησία μέσα από τις συζητήσεις για τη Γροιλανδία

Παρακολουθώντας τις τελευταίες ημέρες τις δηλώσεις και τα υπαινικτικά –αλλά σαφώς επιθετικά– μηνύματα από κύκλους των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με τη Γροιλανδία, δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει δύο παράλληλες πραγματικότητες: Αφενός μεν την αμηχανία της Δανίας και, κατ’ επέκταση, της Ευρωπαϊκής Ένωσης· αφετέρου δε το βαθύτερο, διαρθρωτικό πρόβλημα της ίδιας της Ευρώπης, που παραμένει πολιτικά κατακερματισμένη σε έναν κόσμο που λειτουργεί πλέον ωμά, γεωπολιτικά και χωρίς προσχήματα.

Η κυριαρχία, για να είναι κάτι περισσότερο από μια ρητορική διακήρυξη, προϋποθέτει τα μέσα υπεράσπισής της. Διαφορετικά, είναι κενό γράμμα. Το μεταπολεμικό status quo στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι η Ευρώπη τελεί υπό την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα. Το «αντάλλαγμα» αυτής της προστασίας ήταν σαφές: οι κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις στην εξωτερική πολιτική λαμβάνονταν –και σε μεγάλο βαθμό εξακολουθούν να λαμβάνονται– στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και στις αρχές του ’50, αυτή η συμφωνία έμοιαζε όχι απλώς λογική αλλά αναγκαία. Κανείς δεν μπορούσε τότε να προβλέψει φαινόμενα τύπου Trump, ούτε τη σταδιακή μετάβαση των ΗΠΑ σε μια πιο επιθετική, συναλλακτική, εσωστρεφή και απρόβλεπτη ανάγνωση της διεθνούς τους παρουσίας. Όμως έχουν περάσει περισσότερα από 80 χρόνια. Και 80 χρόνια, στην Ιστορία, είναι πολλά. Τα πράγματα αλλάζουν. Και όποιος δεν προσαρμόζεται στις αλλαγές, συνήθως πληρώνει το τίμημα.

Η Ευρώπη, φυσικά, δεν πρέπει ποτέ να αισθανθεί –ούτε να συμπεριφερθεί– ως αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ποτέ. Η διατλαντική σχέση παραμένει θεμελιώδης για τη σταθερότητα της Δύσης. Όμως εξίσου προβληματικό είναι να συνεχίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση να λειτουργεί ως ένα είδος «υψηλού επιπέδου προτεκτοράτου» ή, στη χειρότερη εκδοχή, ως ένα τεράστιο υπαίθριο μουσείο: πλούσιο σε ιστορία, αξίες και πολιτισμό, αλλά φτωχό σε ισχύ, βούληση και ενιαία στρατηγική.

Αν η Ευρώπη θέλει να είναι αξιόπιστος σύμμαχος των ΗΠΑ, οφείλει πρώτα να γίνει αξιόπιστη απέναντι στον ίδιο της τον εαυτό. Και αυτό δεν μπορεί να συμβεί όσο παραμένει ένωση 27 κρατών με αποσπασματικές φωνές, διαφορετικές προτεραιότητες και μηχανισμούς λήψης αποφάσεων που παραλύουν μπροστά στην κρίση. Ένας εταίρος. Ένας σύμμαχος. Όχι είκοσι επτά. Όσο δεν αντιμετωπίζουμε αυτή την πραγματικότητα, θα είναι εξαιρετικά δελεαστικό για ορισμένους κύκλους στην Washington να συνεχίζουν να παίζουν το παιχνίδι του «διαίρει και βασίλευε».

Το παράδοξο –και ταυτόχρονα ενθαρρυντικό– είναι ότι αυτό που είναι καλό για την Ευρώπη, μακροπρόθεσμα, είναι εξίσου καλό –αν όχι καλύτερο– και για τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια ισχυρή, ομοσπονδιακή, πολιτικά ενιαία Ευρώπη δεν θα αποδυναμώσει τη Δύση. Θα τη σταθεροποιήσει. Θα μοιράσει τα βάρη. Θα μειώσει τις παρεξηγήσεις. Θα περιορίσει τους πειρασμούς.

Δεν είναι τυχαίο ότι τις τελευταίες ημέρες όλο και περισσότεροι μιλούν ανοιχτά για την επικείμενη ανάγκη μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας. Προσωπικά, θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι αυτή η ομοσπονδιακή ολοκλήρωση θα συμβεί. Η Ιστορία δείχνει ότι τέτοιες μεταβάσεις συνήθως επιβάλλονται από την πραγματικότητα, όχι από τη ρητορική.

Η μόνη πραγματική αβεβαιότητα που απομένει είναι το timing.

Εύχομαι –και ελπίζω– να συμβεί πριν να είναι πολύ αργά.

Για την Αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα

Μια βάρβαρη πράξη εκτός διεθνούς δικαίου

Έχω μείνει και εγώ άναυδος. Όπως όλος ο κόσμος. Με τη βάρβαρη στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα και τη λεγόμενη σύλληψη —ή μάλλον απαγωγή— του προέδρου της χώρας, Νίκολας Μαδούρο. Θέλω να είμαι απολύτως ξεκάθαρος: σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζω ότι το καθεστώς της Βενεζουέλας είναι δημοκρατικό. Κάθε άλλο. Όποιες κι αν ήταν οι αρχικές του καταβολές, είχε μετατραπεί σε μια στυγνή δικτατορία που καταπιέζει τον λαό, έχει απομειώσει τον εθνικό πλούτο και έχει φερθεί βάναυσα στις δημοκρατικές ελευθερίες.

Το διεθνές δίκαιο δεν είναι επιλογή

Δεν πρέπει όμως να χάσουμε την επαφή με την πραγματικότητα. Το διεθνές δίκαιο δεν δίνει σε καμία χώρα το δικαίωμα να αποφασίζει ποιος είναι «καλός» και ποιος «κακός» και, με στρατιωτικά μέσα, να απαγάγει τον ηγέτη μιας άλλης χώρας. Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση του καταστατικού χάρτη και των ιδρυτικών αρχών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, του πλαισίου που δημιουργήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ώστε να αποτραπεί η επανάληψη της φρίκης που προηγήθηκε.

Έχοντας ξεκαθαρίσει αυτή τη θέση και καταδικάζοντας απερίφραστα τη συγκεκριμένη ενέργεια, θα ήθελα να προτείνω δύο πιθανές προσεγγίσεις που ίσως εξηγούν τη φαινομενικά ακατανόητη απόφαση.

Πρώτη προσέγγιση: το δολάριο και οι φυσικοί πόροι

Η πρώτη αφορά τους τεράστιους φυσικούς πόρους της Βενεζουέλας —κυρίως πετρέλαιο και χρυσό— που έχουν κρίσιμη σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι μόνο ως διαθεσιμότητα αλλά κυρίως ως προσφορά στην παγκόσμια αγορά που πρέπει να διακινείται με βάση το δολάριο, ως παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα. Τα τελευταία χρόνια, η Βενεζουέλα είχε επιχειρήσει αγοροπωλησίες πετρελαίου με βάση το κινεζικό νόμισμα. Αυτό αποτελεί μια βραδυφλεγή βόμβα στα θεμέλια του αμερικανικού οικονομικού συστήματος.

Η αμερικανική οικονομία στηρίζεται σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, στην αδιαμφισβήτητη θέση του δολαρίου ως παγκόσμιου νομίσματος αποταμίευσης. Με δεδομένο το τεράστιο και συνεχώς αυξανόμενο δημόσιο χρέος των ΗΠΑ, το δολάριο θα έπρεπε, με βάση τους νόμους της οικονομίας, να έχει ήδη υποστεί ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις και να έχει υποτιμηθεί.

Η μόνη πειστική εξήγηση για το γεγονός ότι αυτό δεν έχει συμβεί είναι η ισχυρότατη γεωπολιτική θέση των ΗΠΑ, δηλαδή η στρατιωτική τους υπεροπλία, η οποία μεταφράζεται σε γεωπολιτική ισχύ και, τελικά, στη διατήρηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποταμιευτικού νομίσματος. Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως εύστοχα σχολίασε κάποιος, ακόμη και οι τρομοκράτες του ISIS είχαν τα χρήματά τους σε δολάρια.

Τη στιγμή που το δολάριο θα αμφισβητηθεί σοβαρά, θα αμφισβητηθεί και η γεωπολιτική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ — κάτι που φοβάμαι ότι θα οδηγήσει σε ακόμη περισσότερες πολεμικές ενέργειες. Ακόμη κι έτσι, θεωρώ ότι η συγκεκριμένη στρατιωτική επέμβαση δύσκολα θα αποτρέψει αυτή την εξέλιξη, καθώς η ανερχόμενη υπερδύναμη Κίνα νιώθει όλο και ισχυρότερη και σταδιακά θα επιχειρήσει να επιβάλει το νόμισμά της ως εναλλακτικό του δολαρίου.

Δεύτερη προσέγγιση: ένας νέος κόσμος ζωνών επιρροής

Η δεύτερη πιθανή εξήγηση —όχι κατ’ ανάγκην σε αντίθεση με την πρώτη— είναι πιο απλή. Είναι πιθανό η νέα αμερικανική διοίκηση να έχει έρθει σε μια ευρύτερη συμφωνία με το Πεκίνο, ίσως και με τη Μόσχα, για έναν άτυπο διαμοιρασμό του πλανήτη σε τρεις ζώνες επιρροής: την αμερικανική, την κινεζική και τη ρωσική. Κάτι ανάλογο με τη Γιάλτα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ή, στη χειρότερη εκδοχή, με τον κόσμο που περιγράφει ο Τζορτζ Όργουελ στο 1984.

Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, αλλά και ο ιδιότυπος ψυχρός πόλεμος μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν, θα αποτελέσουν κρίσιμα τεστ αυτής της υπόθεσης. Αν η Ρωσία επικρατήσει στην Ουκρανία και επανακτήσει τον έλεγχο των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών, ενώ η Κίνα εδραιώσει την πρωτοκαθεδρία της στη Νοτιοανατολική Ασία, τότε το σενάριο αυτό θα έχει σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιωθεί.

Πρόκειται, βέβαια, για ένα σενάριο με πολλές γκρίζες ζώνες: την Αφρική, τη Μέση Ανατολή, το Ιράν, αλλά και την Ωκεανία, όπου ακόμη και χώρες όπως η Αυστραλία αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις στη σχέση τους με την Κίνα.

Η Ευρώπη μπροστά στο ιστορικό της δίλημμα: Ομοσπονδιοποίηση ή παρακμή

Δεν θα μπορούσα να κλείσω χωρίς αναφορά στην Ευρώπη. Δυστυχώς, επιβεβαιώνονται όσοι υποστήριζαν ότι τα ευρωπαϊκά κράτη, παρά τις όποιες ψευδαισθήσεις τους, είναι ανίκανα να ασκήσουν ουσιαστική επιρροή στα παγκόσμια πράγματα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη σημερινή της δομή, δεν διαθέτει καν τα εργαλεία για να το επιχειρήσει.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η άμεση μετεξέλιξη —ή ακόμη και αντικατάσταση— της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης από μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση, δηλαδή μια νέα ομοσπονδιακή δημοκρατία, αποτελεί μονόδρομο αν οι λαοί της ηπείρου μας θέλουν να διατηρήσουν την αυτονομία, την ελευθερία και τον τρόπο ζωής που κατέκτησαν τις τελευταίες δεκαετίες.

Γνωρίζω πόσο δύσκολο είναι αυτό το εγχείρημα. Παρ’ όλα αυτά, διατηρώ την αισιοδοξία και την πίστη ότι, αν οι λαοί της Ευρώπης κάνουν το βήμα μπροστά, όχι μόνο θα προστατεύσουν τη δική τους ελευθερία, αλλά θα μπορέσουν να επηρεάσουν θετικά τις παγκόσμιες εξελίξεις, ενισχύοντας προοδευτικές φωνές στις ΗΠΑ, στην Κίνα, στη Ρωσία και αλλού.

Θα ήταν ψέμα αν δεν δήλωνα την έντονη ανησυχία μου για τις πρόσφατες εξελίξεις. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η προσπάθεια δημιουργίας μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Ένωσης δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά όρος επιβίωσης της δημοκρατίας, της κοινωνικής συνοχής στην ήπειρό μας και της ελπίδας για ολόκληρο τον κόσμο.

Αμφισβήτηση της Αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας;

Δυο σκέψεις περί των γεωπολιτικών εξελίξεων υπό το πρίσμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Αμερικανική πρωτοκαθεδρία:

1. Σε ανύποπτο χρόνο είχα εκφράσει την εξής ανησυχία: Το κατεστημένο, όπως κυρίως εκφράζεται από - κατά κανόνα - μερικούς ηλικιωμένους άντρες "WASP" (*) με έντονη κουλτούρα "entitlement", γνωρίζει ότι το παιχνίδι είναι χαμένο. Μεσοπρόθεσμα η αμερικανική αυτοκρατορία θα καταρρεύσει, κύρια για δημογραφικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς λόγους. Γνωρίζουν όμως αυτοί οι κύριοι πως για την ώρα έχουν μια απολύτως ξεκάθαρη στρατιωτική υπεροπλία. Είναι πολύ πιθανό να θελήσουν να την χρησιμοποιήσουν. Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, την Παλαιστίνη, τη Συρία και τον Λίβανο και πρόσφατα στο Ιράν δείχνουν αυτό ακριβώς το πράγμα. Αδίστακτα χρησιμοποιούν την στρατιωτική υπεροχή τους, αψηφώντας όλα τα προσχήματα, ώστε να παρατείνουν την πρωτοκαθεδρία τους. Πράγμα που προσωρινά επιτυγχάνουν. Προσωρινά πάντα.
2. Είναι πολύ μεγάλη ιστορική ατυχία που ενώ τα κυρίαρχα καθεστώτα παρακμάζουν (ΗΠΑ, Δυτική Ευρώπη, κλπ), δεν υπάρχει καμία προοδευτική εναλλακτική. Η Κίνα είναι μια σκληρή δικτατορία. Η Ρωσία μια - παρακμάζουσα κι αυτή - μαφιόζικη κάστα. Για το θεοκρατικό Ιράν, δεν μπορεί να πει κανείς τίποτα καλό. Ποιος είναι λοιπόν ο εναλλακτικός πόλος; Εκ πρώτης όψης κανένας. Ο υποφαινόμενος ελπίζει πως μια πιθανή αναγέννηση της ευρωπαϊκής ανθρωπιστικής ιδέας μέσα από τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Ένωσης θα μπορούσε να προσφέρει μια λύση - δυστυχώς όμως είμαστε ακόμα μια μικρή μειοψηφία.

Ίδωμεν.

(*) White Anglo-Saxon Protestants

υγ. Αν επαναληφθεί η πολεμική σύγκρουση Ισραήλ - Ιράν (αμφίβολο σε άμεσο/σύντομο χρόνο), τότε σε πολλούς το Πεκίνο θα φανεί πολύ ελκυστικό να "λύσουν" τώρα το "ζήτημα της Ταϊβάν". Σημειωτέον ότι στην πρόσφατη σύγκρουση Ινδίας - Πακιστάν (η Ινδία στενότατος σύμμαχος του Ισραήλ, σημειωτέον), το Πακιστάν κατάφερε να ανταπεξέλθει με Κινεζική βοήθεια. Θα συμβεί το ίδιο στο Ιράν; Ιδιαιτέρως απίθανο όχι όμως αδύνατο.

Οι λαοί της Γης θέλουν την ειρήνη

Το 2023 κλείνει και ένας αντικειμενικός παρατηρητής δεν μπορεί παρά να είναι ιδιαίτερα ανήσυχος. Είναι η πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο που η προοπτική μιας ευρείας κλίμακας στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων του πλανήτη είναι μια ρεαλιστική πιθανότητα. 

Αν κοιτάξουμε τι γίνεται εδώ και χρόνια στη Νότια Σινική Θάλασσα, στα στενά Κίνας - Ταϊβάν, στην κορεατική χερσόνησο, στην Αρμενία και στη Γεωργία, στην Ουκρανία, στη Συρία, τη Λιβύη και το Κουρδιστάν όπως και, στην Παλαιστίνη και συνολικά στη μέση Ανατολή, ο πόλεμος κάνει ξανά αισθητή την παρουσία του. 

Ο ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας έχει φτάσει σε ακραίο σημείο. Η Ρωσία έχει τεράστιες αδυναμίες αλλά και ένα πανίσχυρο πυρηνικό οπλοστάσιο, προσπαθεί να βρει τα πατήματα της. Αναδυόμενες δυνάμεις όπως η Ινδία, το Ιράν, η Νότια Αφρική, η Σαουδική Αραβία και η Βραζιλία ψάχνουν να βρουν τον ρόλο τους στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Η Ιαπωνία είναι βυθισμένη στη δημογραφική παρακμή της με μια αδιανόητη στασιμότητα. Η Ευρώπη τέλος, δείχνει να κοιμάται τον ύπνο του δικαίου. Βλέπει το δέντρο, χάνει το δάσος, αναλώνεται σε ανούσιες διαφωνίες και μικροπολιτικά ζητήματα ενώ με ταχύ ρυθμό χάνει τη δυνατότητα επιρροής. 

Αυτήν την τελευταία μέρα του χρόνου πρέπει να ειπωθεί όσο πιο απλά γίνεται: Η Αμερικανική και οι Ευρωπαϊκές ηγεσίες, όπως επίσης ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Ιαπωνία που πάντα συντάσσονται μαζί τους πρέπει να έρθουν στα συγκαλά τους! Ο πόλεμος δεν είναι λύση! 

Φοβάμαι ειλικρινά πως κάποια κέντρα επιρροής στις ΗΠΑ και στις παραπάνω χώρες αρχίζουν να σκέφτονται σοβαρά ότι ένας γενικευμένος πόλεμος «δεν θα ήταν και τόσο κακή ιδέα», αφού ελπίζουν πως έτσι η λεγόμενη «Δύση» θα κερδίσει και θα διατηρήσει την πρωτοκαθεδρία της. 

Αν αλήθεια το πιστεύουν αυτό, δεν ξέρουν τι τους γίνεται! Ο πόλεμος θα είναι αδιανόητα καταστροφικός, θα αφήσει πολλά εκατομμύρια νεκρούς (ελπίζω όχι δισεκατομμύρια) και καθόλου σίγουρο δεν είναι ποιος θα τον κερδίσει. Επίσης, το φυσικό περιβάλλον θα καταστραφεί σχεδόν ολοκληρωτικά ενώ τίποτα δεν θα εξασφαλίζει ότι μια μεγάλη ‘καθοριστική’ αναμέτρηση δεν θα ακολουθηθεί από μια επόμενη, όπως ακριβώς έγινε από τον Α’ στον Β’ παγκόσμιο πόλεμο. 

Οι λαοί θέλουν την ειρήνη. 

Οι λαοί δεν θέλουν πόνο και αίμα. Οι λαοί είναι έτοιμοι να συνεργαστούν. Όσοι έχουν πολλά είναι έτοιμοι να δώσουν για να έχουν και όσοι τώρα δεν έχουν τίποτα.

Τώρα είναι η στιγμή των φωτισμένων ηγεσιών. Τώρα είναι η ώρα του πολιτισμού. Τώρα είναι η ώρα των μεγάλων συμβιβασμών. Τώρα πρέπει να αποδείξουμε πως τα ποτάμια αίματος του 20ου αιώνα μας δίδαξαν όσα θα έπρεπε. 

Οι λαοί θέλουν την Ειρήνη. Η πολιτική δύναμη που μπορεί να την εξασφαλίσει είναι μόνο η Ευρώπη. Μια ενωμένη Ευρώπη, υπερδύναμη ειρήνης, ισότητας, δικαιοσύνης και πολιτισμού. Αυτή είναι η μάχη της γενιάς μας, αυτή είναι η μάχη που πρέπει και μπορεί να κερδηθεί! 

Εύχομαι καλή χρονιά, με υγεία και ευτυχία. Ελπίζω οι ευρωπαϊκές ηγεσίες να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Κι αν δεν το κάνουν οι ηγεσίες, εύχομαι να το κάνουν οι λαοί. 

Μια υπόθεση για τον πόλεμο στην Ουκρανία

Δυσκολεύομαι πάρα πολύ να πιστέψω πως η Ρωσία και ο - δικτάτορας - πρόεδρός της Πούτιν τρελάθηκαν και θέλουν να ξεκινήσουν τον Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ακόμα περισσότερο δυσκολεύομαι να πιστέψω πως οι ΗΠΑ θα ρίσκαραν τελείως την αξιοπιστία τους, αφήνοντας μόνη μια χώρα να αντιμετωπίσει την τέως υπερδύναμη, δίχως φυσικά να έχει καμία ελπίδα. Τέλος, είμαι επιφυλακτικός προς όλες αυτές τις κατόπιν εορτής κυρώσεις που επέβαλε η ΕΕ, συνεπικουρούμενη φυσικά από ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία και άλλες συμμαχικές χώρες.

Ενδιαφέρον έχει να κοιτάξουμε το status quo πριν την έναρξη του πολέμου: 

• Η Κριμαία ανεξαρητοποιήθηκε μεν αναίμακτα, αργότερα δε εντάχθηκε στη Ρωσία, ουδείς όμως την έχει αναγνωρίσει. Η Ουκρανία διατηρεί πάντοτε το δικαίωμα να επιχειρήσει να την απελευθερώσει.
• Οι περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ ήταν de facto υπό ρωσικό έλεγχο, όμως:
  
• Όχι στην πλήρη τους γεωγραφική έκταση
• Με συνεχείς αψιμαχίες με τις Ουκρανικές δυνάμεις

Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς εάν θα υπήρχε ποτέ Ουκρανική κυβέρνηση που θα αποδεχόταν την παραπάνω κατάσταση. Που θα αναγνώριζε δηλαδή πως εδάφη της αποσχίζονται και ενώνονται με τη Ρωσία. Η ερώτηση είναι ρητορική καθώς όχι, καμία Ουκρανική κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να το κάνει αυτό δίχως να καταρρεύσει πάραυτα. Από την άλλη μεριά, η Ρωσία ήταν και αυτή εγκλωβισμένη. Ήλεγχε τις περιοχές αυτές, όμως με ένα 'grey status' που τη δυσχεραίνει από πολλές απόψεις, τόσο πολιτικές όσο και οικονομικές.

Στη συνέχεια μπορούμε να σκεφτούμε πως θα μπορούσε να λήξει η παρούσα εμπόλεμη κατάσταση. Ενδεχομένως μια αναγνώριση των αποσχισθεισών δημοκρατιών από την Ουκρανία, μαζί με τη θέση εκτός νόμου του περιβόητου Τάγματος Αζόφ και μια υπόσχεση περί μη ένταξης στο ΝΑΤΟ να αρκούσαν. 

Έτσι, η Ουκρανία θα απελευθερωνόταν μια για πάντα από τη ρώσικη επιρροή και θα μπορούσε ελεύθερη να μπει στην ΕΕ, ενδεχομένως και στο ΝΑΤΟ σε επόμενο χρόνο, ενώ η Ρωσία θα κέρδιζε κάποια κεκτημένα - ή μάλλον ακριβέστερα, θα περιόριζε την απώλεια στη έκτασης της σφαίρας επιρροής της.

Τα παραπάνω μπορεί να είναι απλά αποκυήματα φαντασίας. Μπορεί όμως και όχι, οι εξελίξεις θα το δείξουν. Το μεγαλύτερο πρόβλημα βέβαια ότι το κόστος των σεναρίων αυτών τελικά το πληρώνουν οι λαοί. 

Ο πόνος είναι η μόνη αλήθεια του πολέμου.

Γεωπολιτική: ΗΠΑ, ΕΕ, Ρωσία, Ουκρανία και στο βάθος Κίνα

Παρακολουθώ κι εγώ εμβρόντητος τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών και προσπαθώ να καταλάβω τι συμβαίνει. Σχεδόν όλοι περίμεναν κάποιας μορφής στρατιωτική εμπλοκή της Ρωσίας με την Ουκρανία. Κυρίαρχο σενάριο ήταν η οριστική απόσχιση των δυο de facto ανεξαρτήτων περιφερειών (Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ) και έμενε να διευκρινιστεί στο πεδίο ποιο θα ήταν το σχετικό γεωγραφικό όριο. Η κίνηση θα ήταν αναίμακτη εάν η επίσημη ανεξαρτητοποίηση γινόταν στα εδάφη που εκ των πραγμάτων έλεγχαν οι αυτονομιστές, ενώ σύγκρουση θα μπορούσε να γίνει εάν περιελάμβανε όλη τη γεωγραφική έκταση των περιφερειών αυτών (καθώς ένα σημαντικό τμήμα παρέμενε υπό τον έλεγχο της επίσημης Ουκρανικής κυβέρνησης).

Με λίγα λόγια περιμέναμε μια επανάληψη των γεγονότων που οδήγησαν στην προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία, ενδεχομένως σε ένα λίγο πιο βίαιο μοντέλο. Αυτό που όμως δεν περίμενε κανείς ήταν μια ευρείας κλίμακας εισβολή των Ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία με προφανή στόχο να καταλάβουν όλη τη χώρα και να εγκαταστήσουν μια κυβέρνηση - μαριονέτα, όπως για παράδειγμα εκείνη της Λευκορωσίας.

Αυτό που δεν περίμενε κανείς, είναι αυτό που δυστυχώς συμβαίνει. Μια εξέλιξη τραγική στην οποία πρώτα και κύρια την πληρώνει ο Ουκρανικός αλλά και ο Ρώσικος λαός. Άνθρωποι σκοτώνονται και τραυματίζονται. Οικογένειες διαλύονται. Υποδομές καταστρέφονται. Για ποιο λόγο όλα αυτά; Κάτι σπουδαίο πρέπει να διακυβεύεται.

Ένα πιθανό σενάριο ανάγνωσης των γεγονότων θα μπρούσε, πολύ συνοπτικά, να είναι περίπου το εξής:

• Σημερινός πλανητάρχης: ΗΠΑ
• Επίδοξος πλανητάρχης: Κίνα 
• Οι ΗΠΑ θέλουν να τραβήξουν υπέρ τους τη Ρωσία, ως ανάσχεση της Κίνας, για αυτό της δίνουν την Ουκρανία (πάντα σύμφωνα με το σενάριο)
• Κίνδυνος (για αυτήν την στρατηγική επιδίωξη): Αληθινή ενοποίηση και στρατηγική αυτονόμηση της Ευρώπης
• Διαχείριση του 'ευρωπαϊκού κινδύνου': Αναβίωση του «ρωσικού μπαμπούλα» και επανατοποθέτηση του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη ως κυρίου πυλώνα άμυνας 
• Στα παραπάνω βοηθούν αμερικανικά puppet states στην Ανατολική Ευρώπη εντός της ΕΕ (που δυστυχώς δεν είναι λίγα)

Ξαναλέω, το παραπάνω είναι απλώς ένα σενάριο. Δεν σημαίνει πως είναι αλήθεια, είναι μόνο μια από τις αναρίθμητες πιθανές εκδοχές. Ταυτόχρονα όμως είναι και μια πρώιμη απόπειρα λογικοφανούς ερμηνείας των γεγονότων, διότι όσα βρίσκει κανείς στα μέσα ενημέρωσης δεν βγάζουν ιδιαίτερα νόμιμο (πράγμα μάλλον λογικό, αφού αμφότερες οι αντιμαχόμενες πλευρές κάνουν την προπαγάνδα τους).

Το σίγουρο είναι ότι η αντίδραση της "Δύσης" είναι ιδιαιτέρως υποκριτική. Η Ρωσία δεν έκρυψε τις προθέσεις της. ΗΠΑ, ΕΕ και Μεγάλη Βρετανία είχαν στη διάθεσή τους μεγάλο αριθμό επιλογών για να αποτρέψουν (ή απλά να δυσχεράνουν πολύ) την εισβολή, δίχως να εμπλακούν στρατιωτικά. Δεν το έκαναν όμως. Αντίθετα, δεν έχαναν ευκαιρία να υπενθυμίζουν σε όλους τους τόνους ότι δεν πρόκειται να εμποδίσουν στρατιωτικά τη Ρωσία. Αυτό δεν είναι ιδιαίτερα περίεργο; Τα όπλα που στέλνουν τώρα στην Ουκρανία, κατόπιν εορτής, γιατί δεν τα έστελναν έναν μήνα νωρίτερα; Κάτι δεν ταιριάζει καλά στη δημόσια εκδοχή των γεγονότων.

Το γνωρίζω ότι επαναλαμβάνομαι, όμως το μόνο καλό σενάριο που μπορώ να φανταστώ είναι η αληθινή ένωση της Ευρώπης σε μια χώρα, στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση. Με μια ισχυρή ομοσπονδική κυβέρνηση, εκλεγμένη απευθείας από τον λαό της Ευρώπης, μια εξωτερική πολιτική και έναν στρατό. Μια τέτοια εξέλιξη θα έκανε ουσιαστική διαφορά στο παγκόσμιο γεωπολιτικό παιχνίδι.

Τότε, ίσως, να πάμε σε έναν κόσμο με τρεις 'γίγαντες' (ΗΠΑ, Κίνα, Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία), μια σειρά 'ισχυρών παιχτών' (Ινδία, Ρωσία, Βρετανία μαζί με Καναδά και Αυστραλία, Ιαπωνία) και έναν αριθμό αναδυόμενων μεγάλων δυνάμεων που θα έχουν έναν σημαντικό ρόλο να παίξουν (Βραζιλία, Νιγηρία, Ινδονησία, κ.α.).

Αυτό είναι στην πραγματικότητα ένα καλό σενάριο. Ένας πολυκεντρικός κόσμος μπορεί να φέρει δημοκρατία και πρόοδο παντού, σε αντίθεση με έναν νέο διπολισμό (ΗΠΑ εναντίον Κίνας, καθένας με τους δορυφόρους του) που το μόνο που μπορεί να να φέρει είναι πόνος, δυστυχία και καταστροφή. 

Σε κάθε περίπτωση, ας κάνουμε υπομονή έχοντας στο μυαλό μας τα λόγια του σπουδαίου Μενάνδρου: 

Ἄγει δὲ πρὸς φῶς τὴν ἀλήθειαν χρόνος.

Ενημέρωση: Συμμόρφωση με κοινοτική νομοθεσία περί νεοφυών θερμοκοιτίδων και επιταχυντηρίων (start-up incubators & accelerators)

Αξιότιμες Κυρίες, Αξιότιμοι Κύριοι,

Όπως γνωρίζετε η Ευρωπαϊκή Ένωσις ("EU") βρίσκεται σε μακρά πορεία διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ("USA") για τη σύναψη συνθήκης ελευθέρου εμπορίου και επενδύσεων, γνωστής ως ""TTIP" (Trans-Atlantic Trade and Investment Partnership).

Στο πλαίσιο αυτό υπάρχει μια διαδικασία εναρμόνισης της κείμενης ευρωπαϊκής νομοθεσίας (και συνεπακολούθως των εθνικών νομοθεσιών των κρατών-μελών) με την αντίστοιχη αμερικάνικη.

Έχει λοιπόν από 1η Απριλίου 2018 προβλεφθεί η ύπαρξη ακίνητου και κινητού εξοπλισμού σε νεοφυείς θερμοκοιτίδες και επιταχυντήρια (start-up incubators & accelerators), απαραιτήτου για τη διατήρηση της άδειας λειτουργίας τους.

Για αντικειμενικούς λόγους στην Στάρττεκ Βέντσουρς μέχρι σήμερα δεν είχαμε μπορέσει να συμμορφωθούμε με τις σχετικές νομικές απαιτήσεις, ευτυχώς όμως δεν υπέστημεν σχετικό έλεγχο.

Όπως όμως αποδεικνύει η παρακάτω φωτογραφία, από σήμερα πλέον έχουμε πλήρως συμμορφωθεί με το ρυθμιστικό πλαίσιο της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, σύμφωνα μάλιστα με τον πλέον αυστηρό ορισμό της όπως διατυπώθηκε την 1η Απριλίου 1999 από τις αρχές του Σακραμέντο της Πολιτείας Καλιφόρνια των ΗΠΑ.

Η συνετή διαχείριση των εν λόγω υποδομών επαφίεται στον οικονομικό πατριωτισμό των μελών των ομάδων των επιταχυνομένων νεοφυών επιχειρήσεων.

Για την Στάρττεκ Βέντσουρς,

Δημήτρης Τσίγκος

ΗΠΑ & Κίνα: Ύβρις και Νέμεσις

Πριν μερικά χρόνια είχαμε μια συζήτηση στο YES και οι συμμετέχοντες, όλοι entrepreneurs και κανένας οικονομολόγος, καταλήξαμε στο ότι ο 21ος αιώνας θα είναι εκείνος της μεγάλης επιστροφής της Ευρώπης, για τον εξής απλό λόγο: Οι ΗΠΑ και η Κίνα διαπράττουν μια τεράστια ύβρι και νομοτελειακά θα ακολουθήσει η νέμεσις.

Ποια είναι η ύβρις των ΗΠΑ και της Κίνας;

- Η ύβρις των ΗΠΑ είναι ότι δημιουργούν πλούτο εκ του μηδενός. Εν άλλοις λόγοις, τυπώνουν χρήμα κατά βούληση εκμεταλλευόμενοι τη γεωπολιτική υπεροχή τους. Το χρήμα αυτό όμως είναι επίπλαστο υπό την έννοια ότι δεν ανταποκρίνεται σε αληθινό πλούτο και η γεωπολιτική υπεροχή τους δεν θα υφίσταται επ' άπειρον.

- Η ύβρις της Κίνας είναι από την άλλη ότι δημιούργησε μια πανίσχυρη παραγωγική μηχανή βασιζόμενη στην εξαθλίωση του ανθρώπινου δυναμικού και στην στέρηση της πολιτικής ελευθερίας του.

Η Ευρώπη σίγουρα αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα και προκλήσεις. Βλέπουμε ανεπαρκείς ανθρώπους να κατέχουν τους θεσμούς, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και αλλού. Βλέπουμε ακόμα κάποιες δυναμικές μειοψηφίες να επιχειρούν να αναβιώσουν το καρκίνωμα του εθνικισμού.

Παρά ταύτα, η αντικειμενική ανάλυση και αξιολόγηση δείχνει πως η Ευρώπη σήμερα σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα έχει με διαφορά την ισχυρότερη οικονομία και έναν κοινωνικό ιστό πολύ ισχυρότερο από εκείνον των δυο κύριων ανταγωνιστών της.

Η ουσιαστική πολιτική ένωση με τη μορφή της Ομοσπονδίας είναι το μόνο τελικό βήμα στην κατεύθυνση της δημιουργίας μιας υπερδύναμης προόδου, ειρήνης, δικαιοσύνης, ισότητας και πολιτισμού.

Ότι καλύτερο είδε ποτέ η παγκόσμια ιστορία.

Κρίση, Ευρώπη, Γερμανία και μια ανατρεπτική άποψη

Ζούμε στην εποχή της κρίσης. Ποιας κρίσης όμως; Έχω καταλήξει πως έχουμε το προνόμιο στην Ελλάδα να βιώνουμε ταυτόχρονα τρεις διαφορετικές κρίσεις:

1 - Την Παγκόσμια Κρίση
2 - Την Ευρωπαϊκή Κρίση
3 - Την Ελληνική Κρίση

Ξεκινώντας από το τέλος η Ελληνική Κρίση είναι κύρια κρίση πολιτική. Στην Ελλάδα έχουμε το χειρότερο πολιτικό προσωπικό της ιστορίας, που κατάφερε να διαλύσει τη χώρα σε ιδιαίτερα ευνοικό περιβάλλον γεωοικονομίας και γεωπολιτικής. Μιλάμε για μαριονέττες της οικονομικής ολιγαρχίας που το μόνο που έκαναν, σε συνδιασμό με τα ελεγχόμενα μέσα, ήταν να διασφαλίζουν τα υπερκέρδη μιας απολίτιστης κάστας με σαφή εγκληματικά χαρακτηριστικά.

Στη συνέχεια η Ευρωπαϊκή Κρίση είναι κρίση παραγωγικότητας. Έλεγε ένας φίλος "Η Αμερική είναι το μέρος για να είσαι νέος και η Ευρώπη για να είσαι γέρος". Γιατί άραγε; Για έναν πολύ απλό λόγο: Στην Ευρώπη δεν δουλεύουμε πολύ. Λουφάρουμε. Αυτή είναι η "ποιότητα ζωής" την οποία τόσο πολύ ζηλεύει όλος το Πλανήτης. Δουλεύουμε (σχετικά) λίγο και έχουμε (αναλογικά) πολύ καλό εισόδημα. Μια βόλτα σε κάποια εκ των Ευρωπαϊκών μητροπόλεων θα σας πείσει. Πολύ δυνατοί οι Ευρωπαίοι στο "creative accounting", για δεκαετίες έκρυβαν το πρόβλημα κάτω απ'το χαλί. Τώρα πια όμως δεν κρύβεται άλλο.

Πάνω απ'όλα όμως υπάρχει η Παγκόσμια Κρίση η οποία είναι η δυσκολότερη όλων - Προσωπικά δηλώνω αδυναμία έστω και να φανταστώ μια ρεαλιστική λύση της. Ποια είναι αυτή; Η Νομισματική Κρίση. Τι ακριβώς σημαίνει ένα δολλάριο; Τι ακριβώς σημαίνει ένα ευρώ; Τι είναι αυτά τα πετσετάκια για τα οποία εργαζόμαστε, σκεφτόμαστε, ιδρώνουμε, χάνουμε τον ύπνο μας ενίοτε και τη ζωή μας; Τι ακριβώς εννοεί η FED όταν λέει πως έκανε ένα "liquidity injection"; Αυτή η εγγραφή σε μια βάση δεδομένων υποτιθέμενου "πλούτου" σε τι αντιστοιχεί;

Η Αμερικάνικη ελίτ αποφάσισε το 2008 να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τον κλασικό της τρόπο: Να αντιμετωπίσει το σύμπτωμα. Πονάτε; Θα σας δώσουμε παυσίπονο. Πονάτε πολύ; Θα βάλουμε μορφίνη. Συνεχίζετε να πονάτε; Κι άλλη μορφίνη! Νομίζω είναι ατελείωτα στα μηδενικά των δολλαρίων που "διοχετεύχθηκαν ως ενέσεις ρευστότητας" (νομίζω μιλάμε για αρκετά τρισεκατομμύρια δολλάρια) ώστε να αντιμετωπιστεί η κρίση. Ακόμα και έτσι όμως, η βελτίωση είναι μικρή. Γιατί; Διότι απλά η προσέγγιση αυτή αντιμετωπίζει το σύμπτωμα και όχι τη ίδιο το πρόβλημα.

Όταν λίγο αργότερα η κρίση άρχισε να εμφανίζεται στην Ευρώπη, η Υπερδύναμη πολύ ήθελε οι πρώην υποτακτικοί της να ακολουθήσουν ακριβώς τον ίδιο δρόμο. Ποιον; Εκείνο της μορφίνης. Έχετε μεγάλο χρέος; Έλα μωρέ τωρα, πως κάνετε έτσι! Ένα enter θα πατήσει ο Jean Claude, θα κάνουμε ένα μικρό liquidity injection μερικών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων και θα συνεχίσετε να διορίζετε ανενόχλητοι, θα συνεχίσετε να παίρνετε υποβρύχια που γέρνουν δίχως κανένα δισταγμό, όλα θα συνεχίσουν ως έχουν.

Πολύ περιέργως η Γερμανία αντιστάθηκε. Είπε πως το παυσίπονο δεν λύνει την ουσία του προβλήματος. Είπε πως πρέπει να δούμε που δημιουργούνται τα ελλείμματα και να διορθώσουμε το πρόβλημα, όχι το σύμπτωμά του.

Η πολιτική αυτή των Γερμανών, πέρα από ορθολογική ήταν πάνω απ'όλα βαθιά ευρωπαϊκή. Η καταρρέουσα υπερδύναμη θέλει να μας πάρει μαζί της στον πάτο. Θέλει να έχει τα 500 εκατομμύρια Ευρωπαίων στα ίδια χάλια με εκείνη ώστε να προκαλέσει μια παγκόσμια σύγκρουση, όχι στρατιωτική ευελπιστώ - μα πολιτική & οικονομική, με τις αναδυόμενες χώρες και οικονομίες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής.

Η Ευρώπη δεν έχει κανένα μα κανένα λόγο να ακολουθήσει αυτόν τον ολισθηρό δρόμο. Πολιτικά, πολιτιστικά, κοινωνικά έχει όλες τις δυνατότητες αγαστής και αμοιβαία ωφέλιμης συνεργασίας με τον αναδυόμενο κόσμο. Πρέπει απλά να λύσει το εσωτερικό της πρόβλημα ανταγωνιστικότητας, το οποίο δεν είναι και τόσο τρομερό.

Το ποιος ήταν εκείνος ο Ευρωπαίος πολιτικός που πρωταγωνίστησε στην προώθηση της Αμερικανικής ατζέντας εντός των Ευρωπαϊκών θεμάτων το αφήνω στην κρίση του αναγνώστη.

Όλα καλά τα έκαναν οι Γερμανοί; Όχι βέβαια. Είχαν δίκιο απόλυτο πως πρέπει να επικεντρώσουμε στην αιτία και όχι στα συμπτώματα του προβλήματος, όμως ξέχασαν πως αν τα συμπτώματα υπερβούν το σημείο της κοινωνικής ανοχής, τότε το παιχνίδι χάνεται. Κάπως σαν την επέμβαση by pass: Η ουσία είναι να παρακαμφθεί η αποφραχθείσα αρτηρία, όμως ο ασθενής δέχεται απίστευτη ποσότητα παυσιπόνων για να αντέξει την επέμβαση.

Αυτό τελικά νομίζω πως το έχουν καταλάβει όλοι στην Ευρώπη και σιγά σιγά θα το υλοποιήσουν με εντυπωσιακά θετικά αποτελέσματα!

Η λύση της Ελληνικής Κρίσης βρίσκεται μόνο στην Ευρώπη. Πρέπει να επιλέξουμε αν θα γίνουμε δούρειος ίππος των Αμερικανικών συμφερόντων ή αν θα έχουμε μια αυτόχθονη, εθνική και Ευρωπαϊκή πολιτική. Μια Ευρωπαϊκή πολιτική την οποία ισότιμα θα συνδιαμορφώσουμε. Μια ανοιχτή, δημοκρατική Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία  του αγώνα για την οποία θα γίνουμε πρωταγωνιστές.

Η Ευρώπη έχει όλες τις προϋποθέσεις να πρωταγωνιστήσει. Έχει το μέγεθος, το συμβολικό, ανθρώπιμο και οικονομικό κεφάλαιο, την ιστορία, τον πολιτισμό, το ανοιχτό μυαλό. Μπορεί να γίνει μια υπερδύναμη ειρήνης, ισότητας, δημοκρατίας και πολιτισμού. Είναι στο χέρι μας. Αρκεί να ενωθεί πραγματικά και δημοκρατικά και να κυβερνηθεί με μια αληθινά ευρωπαϊκή ατζέντα.

Στην πορεία αυτή οι εξελίξεις στην Ελλάδα θα παίξουν έναν απρόσμενα καθοριστικό ρόλο. Μια ιστορική ευκαιρία που έχουμε καθήκον να αξιοποιήσουμε και θα τον κάνουμε.