Αγροτικό, η "Ανάγνωση Αγροτικού Χώρου" και η Πολιτική - Του Γρηγόρη Κλαδούχου

Του Γρηγόρη Κλαδούχου.

Αγροτικό, η "Ανάγνωση Αγροτικού Χώρου" και η Πολιτική:

• Ένα οικοδόμημα χώρας συγκεντρωτικού Αθηναϊκού Ελλαδισμού γεννά διαπλοκή, οδήγησε στην διαφθορά και χρεοκρατία. Η Ελλάδα είναι ιστορικό προϊόν περιοχών, τόπων, περιφερειών με πληθυντικό αριθμό εσωτερικών κοινωνικών και πολιτισμικών κεφαλαίων.

• H Ελλάδα κατά αναλογία έχει τα περισσότερα χωριά παγκοσμίως και της λείπουν μικρές πόλεις ροής ζωτικότητας στον άμεσο χώρο οικονομικοκοινωνικής αναφοράς τους. Να διαβάσουμε τι έλεγε ο Παπαναστασίου, ο Καραβίδας, ο Τρίτσης για τα χωριά, την οικιστική διάρθρωση.

• Σε εξέλιξη είναι διαμαρτυρίες γεωργών. Άλλο είναι το αγροτικό ζήτημα (που περιλαμβάνει και το γεωργικό) και μέρος του η διατροφική γεωργία. Ο αγροτικός χώρος είναι πολλά: κατοίκηση, υποδομές, βιοτεχνία, τουρισμός και άλλα. Μίλησε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης και για αυτό και για τον γαστρονομικό πολιτισμό μας και πολλά άλλα. Διαβάζοντας την ΑΓΡΟΦΙΛΙΑ (1), θα αγαπήσουμε την Ελλάδα. Αλλά και αν δεν αντέχουμε να διαβάσουμε όλο το βιβλίο, ας διαβάσουμε την εισαγωγή που είναι η ομιλία του Χαραλαμπίδη στην Καρδίτσα στις 8 Φεβρουαρίου 1997, που οργάνωσαν η τοπική αυτοδιοίκηση και πολιτιστικοί φορείς σε στιγμές μεγάλων αγροτικών κινητοποιήσεων. Θα μάθουμε ότι το αγροτικό πρόβλημα έχει ανάγκη συνολικής έκφρασης και ότι πρόκειται για πρόβλημα περιφερειακής ανάπτυξης. Έκανε το ΠΑΣΟΚ μια Συνδιάσκεψη στην Λάρισα λίγο καιρό πριν. Έσωσε τα περιεχόμενα ο περιφερειάρχης Κουρέτας που σας θύμισε τον πρωταγωνιστισμό του Μιχάλη στον αγώνα της Περιφερειακής Αναγέννησης.

• Πρέπει οι τεχνολάτρες, «εκσυγχρονιστές», του αφηρημένου επιστημονισμού να προτάξουν την ανάγκη εισαγωγής δίπλα στις επιστήμες του ανθρώπου, τις επιστήμες του εδάφους, του εδαφικού κεφαλαίου. Το έδαφος, η γνώση, ο πολιτισμός έχουν αναβαθμιστεί ως συντελεστές παραγωγής.

• Για την αποκατάσταση της αλήθειας, στο ΠΑΣΟΚ ως υπόλογοι, επόμενη κίνηση είναι η ανάληψη ευθύνης αποχώρησης μετά από μια συγνώμη. Στην εποχή του μεγάλου «εκσυγχρονιστή» και αργότερα δεύτερου αρχηγού του «κόμματός», επιδοτήθηκε η εγκατάλειψη της αμπελουργίας και στο πρώτο ΜΟΠ (Μεσογειακό Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα) επιδοτήθηκε η αντικατάσταση της ελιάς με avogado (2). ---

• Οι αγροτικές κινητοποιήσεις παίρνουν βίαιες μορφές, γιατί απουσιάζει η πολιτική, η πρόβλεψη, το σχέδιο Αγροδομικής Ανασυγκρότησης. Μαζί με πολιτικές ανάκτησης εμπιστοσύνης κράτους – πολίτη απαιτείται η επανεισαγωγή του αγροτικού χώρου στην Ημερήσια Διάταξη της Οικονομικής Γεωγραφίας. Η χώρα πρέπει να δει τα πολλά Εδαφικά της Παραγωγικά Υποσυστήματα, την Αγροτική Παιδεία, τα Διατροφικά Αγροκοσμήματα, την ταυτότητα – ποιότητα προϊόντων, τον οινογαστρονομικό πολιτισμό, τις Χωροταξικές Ισορροπίες.

…
Παραπομπές:

(1): ΑΓΡΟΦΙΛΙΑ: Αγροτική Αναγέννηση-Νέα Αγροτικότητα, (6η έκδοση 2023, ΣΤΡΑΒΩΝ)
(2): σελίδα 343 του ΕΝΔΟΓΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Διαρθρωμένη ή Αποδιαρθρωμένη Τοπική Ανάπτυξη; Της ΣΤΕΛΛΑΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗ – ΤΖΕΔΑΚΗ (1999, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ).

Αγροτικό ζήτημα: Ένα κάλεσμα επιστροφής στην Πολιτική

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις ως αφετηρία για να ξανασκεφτούμε συλλογικά τον Τόπο, το σχέδιο και το μέλλον μας.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις που επανέρχονται ξανά και ξανά στον δημόσιο χώρο δεν είναι συγκυριακές. Είναι το σύμπτωμα μιας μακράς παρακμής, είναι μια κύρια εμφάνισης της ήττας της πολιτικής περιόδου της μεταπολίτευσης. Είναι ακόμα η φωνή ενός κόσμου που εγκαταλείφθηκε συστηματικά, όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά, κοινωνικά, συμβολικά. Ενός κόσμου που σταδιακά στερήθηκε το δικαίωμα να σχεδιάζει το μέλλον του στον τόπο του.

Σε όλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης, όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα - ακόμα και αυτά που δεν κυβέρνησαν - απέτυχαν να διαμορφώσουν μια συνεκτική και βιώσιμη αγροτική πολιτική. Ο αγρότης αντιμετωπίστηκε είτε ως αποδέκτης επιδοτήσεων είτε ως πρόβλημα προς διαχείριση. Ποτέ ως κεντρικός φορέας παραγωγής, κοινωνικής συνοχής και εθνικής στρατηγικής. Η πολιτική αντικαταστάθηκε από μηχανισμούς και το όραμα από προσωρινές λύσεις.

Οφείλει να παραδεχτεί κανείς ότι δεν τέθηκε ποτέ σοβαρά το ζήτημα της σχέσης πόλης και υπαίθρου. Η Ελλάδα οικοδόμησε ένα υπερσυγκεντρωτικό - αθηνοκεντρικό - μοντέλο ανάπτυξης, αποκομμένο από το έδαφος και την παραγωγή του. Γιγαντώθηκαν μη βιώσιμες πόλεις, ενώ η ύπαιθρος αποψιλώθηκε από ανθρώπους, υποδομές και ζωή. Το αποτέλεσμα είναι ορατό: ερήμωση, εγκατάλειψη της γης, νέοι άνθρωποι ξεριζωμένοι από τον τόπο τους.

Το σύστημα που κυβερνά τη χώρα αντιμετώπισε τους αγρότες ως περιθωριακούς, ως κάποιας μορφής 'αναγκαίο κακό'. Δεν είναι λοιπόν να απορεί κανείς που η ύπαιθρος εγκαταλείφθηκε μαζικά. Δεν ήταν πια 'της μόδας' να είσαι αγρότης.

Το αγροτικό ζήτημα περιορίστηκε τεχνητά στη γεωργία, ενώ στην πραγματικότητα αφορά ολόκληρη την ύπαιθρο. Την κατοίκηση, τις υποδομές, την κοινωνική ζωή, τη μικρή μεταποίηση, τον τουρισμό, τον πολιτισμό. Όταν ο αγροτικός χώρος δεν «διαβάζεται» ως σύνολο, καμία πολιτική δεν μπορεί να αποδώσει. Πρόκειται πρωτίστως για πρόβλημα περιφερειακής ανάπτυξης και χωρικής ισορροπίας.

Αντίστοιχα, η αγροδιατροφή δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως στρατηγικό πεδίο πολιτισμικής και οικονομικής υπεραξίας. Δεν συνδέθηκε ουσιαστικά με την τοπική γνώση και το τοπίο. Χάθηκε η αυθεντική ταυτότητα των προϊόντων. Η ποιότητα, η διαφοροποίηση και οι εξαγωγές δεν αποτέλεσαν εθνική επιλογή. Κυριάρχησαν η εξάρτηση, η μετριότητα και η απουσία σχεδίου.

Αυτό που συνέβη ήταν πως, όπως σε κάθε περιφερειακό, δορυφορικό κράτος, οι πολίτες εκπαιδεύτηκαν να μην χαρακτηρίζονται απ' ότι παράγουν, μα απ' ότι καταναλώνουν. Αντί λοιπόν να εξάγουμε αγροτικά προϊόντα, βρεθήκαμε να 'εξάγουμε' κεφάλαια και τα καλύτερα μυαλά της χώρας.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η σκέψη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη υπήρξε καθαρή και διδακτική. Δυστυχώς ακόμα και προφητική. Η Αγροφιλία δεν είναι απλώς ένα βιβλίο. Είναι πολιτική πρόταση και αναπτυξιακό σχέδιο. Μια συνολική ανάγνωση του αγροτικού χώρου που συνδέει το έδαφος, τη γνώση και τον πολιτισμό ως σύγχρονους συντελεστές παραγωγής. Μια πρόταση για μια Ελλάδα που δημιουργεί, αντί να επιδοτεί την παρακμή της.

Κεντρικός άξονας αυτής της σκέψης ήταν η νέα γενιά. Όχι ως φθηνό εργατικό δυναμικό, αλλά ως φορέας δημιουργίας και αξιοπρέπειας. Η επιστροφή των νέων στη γη δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε οικονομικά κίνητρα. Απαιτεί κοινωνική αναγνώριση, ποιότητα ζωής, συλλογικότητα και προοπτική. Απαιτεί την ανάδειξη του αγροτικού τρόπου ζωής ως επιλογής ελευθερίας και δημιουργίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι αγροτικές κινητοποιήσεις μπορούν – και πρέπει – να λειτουργήσουν ως κάτι πολύ ευρύτερο από μια συντεχνιακή διαμαρτυρία. Μπορούν να γίνουν το έναυσμα για μια μεγάλη επιστροφή ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας στην πολιτική. Όχι στην πολιτική της διαχείρισης, αλλά στην πολιτική με την αυθεντική έννοια του όρου: την πολιτική ως σχέδιο, ως πρόλογο για το μέλλον. Ως συλλογική σκέψη πριν από την πράξη. Ως ερώτημα για το τι χώρα θέλουμε να είμαστε.

Δεν μπορούν, τέλος, να παρακαμφθούν οι ευθύνες των κάθε λογής αγροτικών εκπροσωπήσεων. Απέτυχαν να αρθρώσουν στρατηγικό λόγο, να ξεφύγουν από τη λογική του πρόσκαιρου αιτήματος, να συγκρουστούν με το σύστημα που τους χρησιμοποιούσε. Η διαρκής διαμαρτυρία χωρίς σχέδιο οδηγεί νομοτελειακά σε αδιέξοδο. Τα δάκρυα που χύνονται σήμερα είναι, σε μεγάλο βαθμό, κροκοδείλια.

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις έχουν νόημα μόνο αν μετατραπούν από κραυγή απόγνωσης σε απαίτηση πολιτικής ρήξης. Ρήξης με το αποτυχημένο μοντέλο της μεταπολίτευσης. Ρήξης με την Ελλάδα της επιδότησης, της εγκατάλειψης και της μετριότητας. Διαφορετικά, ο αγροτικός κόσμος δεν θα σωθεί· απλώς θα σβήσει αθόρυβα.

Και τότε, δεν θα έχουμε χάσει μόνο έναν παραγωγικό τομέα.

Θα έχουμε χάσει τον Τόπο.

υγ. Αν σας ενδιαφέρει το ζήτημα, έστω και λίγο, κάνετε μια μεγάλη χάρη στον εαυτό σας: διαβάστε την Αγροφιλία.

Αθήνα - Καλαμπάκα - Αθήνα την περίοδο των μπλόκων

Από καιρό θέλαμε να κάνουμε μια εκδρομή στα Μετέωρα και είχαμε σκεφτεί να τη συνδυάσουμε με μια επίσκεψη στον "Μύλο των Ξωτικών" στα όμορφα Τρίκαλα. Αρχικά είχαμε κανονίσει με κάποιους φίλους μας στις αρχές Δεκέμβρη, η κακοκαιρία όμως των ημερών μας οδήγησε να το μεταφέρουμε για τις 19 έως 21/12, το τριήμερο δηλαδή που μόλις ολοκληρώθηκε.

Ξεκινώντας είχαμε την αγωνία των μπλόκων. Στον πηγαιμό, από Αθήνα προς ένα χωριό της Καλαμπάκας, ακολουθήσαμε ευλαβικά τις οδηγίες της ελληνικής αστυνομίας, οι οποίες μάλιστα με εντυπωσιακό τρόπο προσφέρονται και από την υπηρεσία Google Maps. Αποτέλεσμα; Για μια διαδρομής που κανονικά διαρκεί 3:30' χρειαστήκαμε 5:30', μαζί με πολλή κούραση και εκνευρισμό. Δυσκολίες που εντείνονται περαιτέρω όταν κανείς ταξιδεύει με μικρά παιδιά.

Στην επιστροφή αποφασίσαμε να κινηθούμε πιο ριζοσπαστικά. Όπου ήταν εφικτό, αγνοήσαμε τις οδηγίες της αστυνομίας και κινηθήκαμε πάνω στον εθνικό οδικό άξονα. Μείναμε όλοι κατάπληκτοι με τη συμπεριφορά των διαμαρτυρομένων αγροτών όταν προσεγγίζαμε στα μπλόκα τους: Με το που λέγαμε πως έχουμε μαζί μας μικρά παιδιά, με χαρά μας άφηναν να περάσουμε, δίχως καμία άλλη ερώτηση. Σημειώνω πως παρά την παρουσία δεκάδων τρακτέρ σε κάθε μπλόκο, οι δρόμοι είναι ανοιχτοί, τουλάχιστον με μια, πολλές φορές και με δυο λωρίδες κυκλοφορίας σε κάθε ρεύμα. Αποτέλεσμα; Τρίκαλα - Αθήνα περίπου σε περίπου 3:45', δηλαδή ελάχιστα παραπάνω από το αναμενόμενο σε οποιαδήποτε συνηθισμένη μέρα.

Δεν μπορώ ακόμα να μην μεταφέρω την αγανάκτησή μου για τις σχεδόν τιμωρητικές οδηγίες των αρχών προς τους οδηγούς: Είναι αδιανόητο το ρεύμα προς τον βορρά της χώρας να καλείται να περάσει από Θήβα, Λιβαδειά, Αμφίκλεια και Μπράλο... Ακόμα και αν έπρεπε να επιλεγούν παρακαμπτήριοι δρόμοι, υπάρχουν άλλοι, πολύ βολικότεροι,

Η ουσία είναι όμως πως αν υπήρχε μια βασική συνεννόηση μεταξύ των διαδηλωτών και των αρχών, ο βασικός όγκος των μετακινουμένων - σίγουρα οι οικογένειες, οι ασθενείς, μαθητές και φοιτητές, κλπ - θα μπορούσαν χωρίς κανένα πρόβλημα να περνούν κανονικά από την εθνική οδό, μιας και η κινητοποίηση έχει απεργιακή φύση, ως προς τις μεταφορές προϊόντων και παρόμοιες δραστηριότητες.

Για κάποιο λόγο όμως, με πρόσχημα την ασφάλεια, επιλέγεται να ριχτεί λάδι στη φωτιά και να προκύψει σύγκρουση κοινωνικών ομάδων Σύγκρουση όμως που μέχρι στιγμής δεν συμβαίνει, καθότι η κοινωνία είναι μαζικά με το πλευρό των αγροτών.

Πρέπει όλοι να αναγνωρίσουμε ότι το κλείσιμο των δρόμων είναι μια ακραία μορφή κινητοποίησης. Δυστυχώς όμως το ίδιο ακραία είναι και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο αγροτικός κόσμος της χώρας μας. Το σαββατοκύριακο που πέρασε μου έδειξε ότι οι αγρότες, ακόμα και όταν προβαίνουν στα ακραία αυτά μέτρα, έχουν κατανόηση και συμπόνια για τον συμπολίτη τους. 

Ταυτόχρονα προβληματίστηκα ιδιαίτερα με την στάση της ελληνικής αστυνομίας ή, για να είμαι πιο ακριβής και δίκαιος, με το σκεπτικό εκείνων που της έχουν δώσει συγκεκριμένες εντολές. Δεν γίνεται ένας τόσο σημαντικός θεσμός που πρέπει να φροντίζει για την ασφάλεια του πολίτη σε όλα τα επίπεδα, να χειραγωγείται και να γίνεται πιόνι στην πολιτική σκακιέρα. 

Κλείνοντας θέλω να πω ότι τα Μετέωρα είναι ένα θαύμα της φύσης που κάθε άνθρωπος στίχοι οφείλει να επισκεφτεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. 

Αν και αυτοπροσδιορίζομαι ως αγνωστικιστής, είναι ένα από τα μέρη αυτά όπου νιώθεις μια ιδιαίτερη ενέργεια η οποία σε κάνει να συνδέεσαι ισχυρότερα με τον κόσμο και να αναρωτιέσαι εάν υπάρχουν όντα και έννοιες πέρα από εκείνα που αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας.